Gan - nạn nhân của thuốc

Cơ chế gây độc cho gan của thuốc khá phức tạp và còn chưa được nghiên cứu kỹ đối với một số thuốc. Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng đối với những thuốc có thành phần hoạt chất gây độc cho gan thì dùng liều cao kéo dài sẽ dẫn đến những tổn thương trầm trọng ở gan, làm hoại tử tế bào gan, gây viêm gan cấp tính hoặc xơ gan, thậm chí tử vong.

Một trong những thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến nhất hiện nay hay dùng trong cộng đồng là paracetamol (tên khác là acetaminophen) lại là kẻ thù của gan nếu liên tục dùng liều cao kéo dài. Thuốc này được bán không cần kê đơn nên việc sử dụng nhiều khi quá dễ dãi. Paracetamol được coi là thuốc có tác dụng tốt và khá an toàn. Tuy nhiên, do việc lạm dụng và thuốc có quá nhiều tên thương mại khác nhau nên vẫn có nhiều trường hợp dùng cùng lúc, dùng kéo dài liên tục loại thuốc này gây viêm gan cấp tính hoại tử do quá liều. Điều đáng quan tâm là thuốc này thường được người dùng thuốc tự mua và tự ý dùng điều trị các chứng đau và sốt cho nên rất dễ bị vượt quá liều quy định và gây hại cho gan. Thời gian gần đây, tại bệnh viện Nhi TW và khoa chống độc, khoa dị ứng BV Bạch Mai đã phải điều trị cấp cứu cho nhiều trường hợp dùng paracetamol gây ngộ độc cho gan, thậm chí đã có trường hợp tử vong

Vitamin A (retinol) là thuốc hay sử dụng cho phụ nữ và trẻ em. Nếu dùng đúng liều lượng chỉ định thì không sao, xong khi vượt quá 30.000 đơn vị retinol mỗi ngày và dùng kéo dài sẽ làm thoái hoá mỡ gan và gây xơ gan.

Có khá nhiều loại thuốc gây hại cho gan, trong đó đặc biệt phải cảnh báo đầu tiên là nhóm kháng sinh chống lao. Hiện nay chương trình chống lao đang dùng phối hợp Isoniazid (H) và Rifampicin (R) cùng với các thuốc Pyrazinamid và Ethambutol để điều trị lao với phác đồ 8-9 tháng. Tuy nhiên, phối hợp RH rất dễ hình thành các chất chuyển hoá độc đối với gan. Vì vậy trong điều trị lao, cần phải thường xuyên làm các xét nghiệm định kỳ để kiểm tra chức năng gan. Đặc biệt Pyrazinamid có thể gây viêm gan hoại tử cấp tính rất nặng ngay cả khi dùng liều thấp.

Trong nhóm các thuốc điều trị bệnh tim mạch, nhất là các thuốc điều trị cao huyết áp và đau thắt ngực như Captoprin, Nifedipin (còn có tên biệt dược là Adalat), Enalaprin cũng có thể gây viêm gan ứ mật hoặc viêm gan thể hỗn hợp. Điều lưu ý là với những bệnh nhân có bệnh về tim mạch và huyết áp thì đây lại là các thuốc hay phải dùng. Vì vậy cần phải kiểm tra chức năng gan trước và sau mỗi đợt điều trị để có hướng phòng tránh các bệnh viêm gan do thuốc gây ra. Với bệnh đau dạ dày, viêm loét dạ dày, tá tràng nếu dùng các thuốc kháng histamin H2 như Cimetidin, Ranitidin cũng nên thận trọng vì chúng có thể gây viêm gan cấp tính cho bệnh nhân.

Nguồn: KH&ĐS Số 37 Thứ Hai 8/5/2006