Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 18/11/2011 18:27 (GMT+7)

Được mời làm Tổng thống, nhà bác học Anhxtanh đã từ chối

Anhxtanh hiền lành, khiêm tốn, nhưng hết sức chăm chỉ, cần cù học tập, từ nhỏ cậu đã mê những trò chơi vật lý, sống cạnh người chú ruột kỹ sư điện nhiều kinh nghiệm và được tiếp nhận những khái niệm đầu tiên về toán học từ ông chú tài hoa này. Khi đã trưởng thành những lúc suy tư, vui buồn cậu lại thích chơi nhạc Mozart cho tâm hồn được thanh thản.

Tài năng về toán học của Anhxtanh đã bộc lộ rõ ở tuổi 12 khi đang học phổ thông cơ sở tại Đức, sau đó tới Thuỵ Sĩ học đại học Bách khoa kỹ thuật.Có điều buồn cười là khi thi vào đại học Bách khoa Zurich, cậu bị hỏng, vì thiếu điểm Ngoại ngữ và Sinh vật, nhưng điểm toán lại vượt trội, nên vẫn được ông hiệu trưởng giới thiệu vào một trường đại học khác và đã tốt nghiệp vào năm 1901. Trên đất Thuỵ Sĩ, ông đã viết thành công luận án tiến sĩ khoa học năm 1905 ở tuổi 26 tại đại học Zurich. Năm 1905, trở thành “ năm kỳ diệu của Anhxtanh”, vì bản luận án đã làm thay đổi cả ngành khoa học Vật lý của Thế giới. Đến năm 1909, tuy còn rất trẻ ông được bổ nhiệm làm “ Giáo sư đặc cách” của trường đại học Zurich, rồi cuối năm 1912, trở thành giáo sư thực thụ của mái trường này.

Năm 1913, ông trở thành giáo sư đại học tổng hợp Humboldt- Berlin, rồi viện sĩ Viện Hàn lâm Đức; nơi đây ông được hưởng quyền tự do nghiên cứu. Năm 1916 ông được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội Vật lý Đức. Chẳng bao lâu sau, vào ngày 11-10-1922, Viện Hàn lâm khoa học Thuỵ Điểnquyết định tặng giải thưởng Nobel về Vật lý; vào tháng 7-1923, Anhxtanh tới Stockhlom nhận giải thưởng và diễn thuyết trước đông đảo nhà khoa học. Vua Thuỵ Điển cũng tới dự.

Suốt đời mình, nhà bác học đã viết nhiều sách và hàng trăm bài báo lớn. Là người sùng tự do cá nhân, tuy tin vào Thượng đế trừu tượng; không tham gia một tổ chức xã hội nào… Trời lại phú cho ông tính lạc quan, hay cười, thích khôi hài, ngay cả khi gặp rủi ro. Ông vui vẻ trả lời hàng trăm lá tư từ xa gửi tới, kể cả thư của một cậu bé không giải được bài toán khó ở trường. Đúng là ông làm việc cho nhân loại với tất cả lương tâm.

Quan điểm chính trị của Anhxtanh nghiêng về cánh tả, ghét chiến tranh, tha thiết yêu hoà bình, và mong muốn phục quốc Do Thái. Cũng vì thế, năm 1933 chủ nghĩa phát xít cầm quyền tại Đức bùng phát ghê gớm nạn bài Do Thái lộng hành tại đây, Hitler vu cho Anhxtanh chứa chấp vũ khí bất hợp pháp, rồi ra lệnh tịch biên gia sản và Đảng Quốc xã treo giải lấy đầu nhà bác học 20.000 mác. Để tránh bị khủng bố, ông buộc phải sang Mỹ và làm việc tại Viện nghiên cứu cao cấp ở Princeton– bang New Jersey , rồi định cư ở đó đến cuối đời. Trên đất Hoa Kỳ, ông sống bình thản và tự do, yên tâm lao động khoa học. Mỗi ngày, mỗi sáng đi bộ 2km từ nhà đến nơi làm việc và thường xuyên đi bách bộ trong khu vườn, trầm ngâm suy nghĩ. Ông từng kêu gọi các nhà khoa học hãy cảnh giác, tuy rằng khoa học có thể đem lại lợi ích đích thực cho nhân quần xã hội, song cũng có thể quay lại cung cấp vũ khí tai hại cho kẻ thù của nhân loại, sẽ dẫn đến những kết quả bi thảm!

Ngày 2-8-1939 giới khoa học Mỹ đã đề nghị Anhxtanh thay mặt, viết lá thư gửi Tổng thống Mỹ Roosevelt để cảnh báo khả năng phát xít Đức đang tiến hành làm bom nguyên tử, vừa khuyến cáo Hoa Kỳ cần vượt lên khả năng này. Về sau, chính việc đó khiến ông hối hận vì dùng bom nguyên tử giết hàng vạn sinh linh!

Năm 1952, Thủ tướng Israel viết thư mời ông về nhận chức Tổng thốngtại quê nhà, nhưng nhà bác học vĩ đại Anhxtanh đã viết thư từ chối, qua vị Đại sứ Ixrael tại Hoa Kỳ. Nội dung bức thư như sau:

Kính gửi ngày Đại sứ,

“Tôi rất cảm động về lời đề nghị trở thành Tổng thống Israel nhân danh Thủ tướng Ben Gourion, nhưng cũng rất buồn vì phải từ chối lời đề nghị này. Do cả cuộc đời của tôi chỉ biết cống hiến cho khoa học, nên tôi cho rằng mình không đủ tố chất và kinh nghiệm để điều hành công việc của một quốc gia. Hơn nữa, tuổi tác và sưc skhoẻ là rào cản vô hình khó có thể giúp tôi hoàn thành một nhiệm vụ quan trọng như vậy.

Thế nhưng cho dù có ở bất cứ đâu, trong bất cứ hoàn cảnh nào, tôi vẫn cố gắng làm tốt nhiệm vụ của một người Do Thái. Ước nguyện của tôi là muốn thấy một Nhà nước Do Thái chung sống hoà bình với các dân tộc Arập khác. Tôi hy vọng đất nước Israel sẽ tìm được một người kế thừa xứng đáng cho cố Tổng thống Weizmann” (nguồn Internet).

Quả là nhà bác học thiên tài này chỉ say mê khoa học, mà không màng tới những danh vọng đời thường. Ngay cả khi lâm bệnh nặng, các bác sĩ định giải phẫu não, nhưng ông từ chối: “Tôi muốn đi khi tôi muốn. Thật vô vị để duy trì cuộc sống giả tạo. Tôi đã hoàn thành chia sẻ của mình, đã đến lúc phải đi. Tôi sẽ làm nó thật thanh thản”. Trước khi lìa đời, ông đã viết giấy hiến tặng bộ óc của mình cho các nhà nhân chủng học nghiên cứu. Là nhà khoa học lừng danh nhất thế kỷ XX, Anhxtanh từ trần tại bệnh viện Princetonở tuổi 76 (18-4-1955), nơi ông đã làm việc đến hơi thở cuối cùng. Thi hài ông được hoả thiêu và tro được rải khắp quanh Viện nghiên cứu cao cấp Princeton…

Xem Thêm

Tin mới

49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.