Đừng để "hành tinh xanh" biến thành "hành tinh đỏ"
Có thể nói, năm 2007 là năm bản lề trong cuộc chiến chống sự biến đổi khí hậu của cộng đồng thế giới. Với nhận thức biến đổi khí hậu đang là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu của thế giới, các Hội nghị quốc tế cấp cao trong năm 2007 đều đặt vấn đề biến đổi khí hậu làm chủ đề chính trong các chương trình nghị sự. Điển hình là Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G8) họp tại Berlin (Đức) hồi tháng 6; Hội nghị về khí hậu của LHQ tại New York và Hội nghị Thượng đỉnh APEC tại Sydney hồi tháng 9; Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN tại Singapore, Hội nghị các nước thuộc Khối thịnh vượng chung tại Uganđa hồi tháng 11 và quan trọng nhất là Hội nghị LHQ về khí hậu tại Bali (Indonessia) đều thảo luận về các biện pháp và kế hoạch hành động để đối phó với hiện tượng biến đổi khí hậu trong tương lai.
Ngoài các diễn đàn lớn của các quan chức, trong năm qua còn diễn ra Chương trình hòa nhạc "Live Earth ", với sự tham gia biểu diễn của hơn 150 ngôi sao ca nhạc nổi tiếng thế giới, nhằm nâng cao ý thức của con người về tình trạng thay đổi khí hậu. Đây là chương trình do cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore khởi xướng nhằm hướng sự chú ý của công chúng đến sự nóng lên của trái đất, đồng thời kêu gọi mọi người hãy có ý thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường. Ước tính khoảng hai tỷ người theo dõi chương trình hòa nhạc tại chỗ, qua truyền hình, đài, Internet...
Một diễn biến khác cũng nhằm thúc đẩy sự quan tâm của nhân loại với vấn đề biến đổi khí hậu là giải Nobel Hòa bình năm 2007 được trao cho Al Gore, cựu Phó Tổng thống Mỹ và Ủy ban Liên Chính phủ về Biến đổi khí hậu của LHQ (IPCC) vì những nỗ lực của ông Al Gore và IPCC đối với vấn đề biến đổi khí hậu.
Trong năm 2007, nhân loại đã xác định rõ hơn hiện tượng khí hậu trái đất nóng lên chính là do con người gây ra, với lời cảnh báo khắc nghiệt: nhiệt độ ngày càng tăng sẽ kéo theo những đợt nóng bức, hạn hán, lụt lội sẽ xảy ra ngày càng nhiều và các cơn bão sẽ ngày càng dữ dội hơn. Ấy là chưa kể do hiện tượng băng tan ở hai cực, mực nước biển sẽ dâng cao, đe dọa nhiều quốc gia.
Theo báo cáo của nhà kinh tế Nicholas Stern, khí hậu trái đất ấm lên có thể gây tổn hại tới 20% cho nền kinh tế toàn cầu, tức là ngang với những tổn thất mà hai cuộc chiến tranh thế giới và thời kỳ đại suy thoái gây ra trước đây. Mối liên hệ giữa lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính với quy mô tăng nhanh của công nghiệp và thương mại, mà toàn cầu hóa mang lại, là không thể chối cãi. Thương mại phát triển kéo theo sự ra đời của hàng triệu nhà máy và đến lượt nó lại dẫn tới hiện tượng khai thác khoáng sản và gỗ để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Cái giá phải trả cho sự phát triển ấy là ô nhiễm. Ô nhiễm gây hủy hoại nguồn đất và nước của chính nước gây ra ô nhiễm và sau đó trở thành vấn đề toàn cầu, vì nó gây ô nhiễm không khí và dẫn tới các trận mưa axit ở nhiều khu vực khác nhau của thế giới.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong một công trình nghiên cứu vừa được công bố ngày 4/12/2007 cảnh báo "Từ đây đến năm 2070, ít nhất 150 triệu người sống tại các thành phố ven biển, chủ yếu ở châu Á, sẽ bị ngập lụt do mực nước biển dâng cao và do bão tố". Công trình nghiên cứu này dựa trên giả thuyết của Nhóm chuyên gia Liên Chính phủ về khí hậu, đó là đến năm 2070, mực nước biển sẽ dâng cao thêm 50 cm. Nguyên nhân khiến mực nước biển dâng cao là do băng ở vùng Groenland và Nam Cực tan nhanh, dưới tác động của hiện tượng khí hậu trái đất nóng lên. Điều đáng nói, theo các tác giả công trình nghiên cứu, đó là những thành phố đông dân nhất và bị đe dọa nhiều nhất bởi hiện tượng mực nước biển dâng cao, lại chính là những thành phố bị bão tố nhiều nhất.
Theo nghiên cứu của OECD, trong số 10 thành phố bị đe dọa nhiều nhất, có đến 9 thành phố là ở châu Á, đứng đầu là Calcutta và Bombay của Ấn Độ, kế đến là Dakka của Bangladesh, Quảng Châu (Trung Quốc), thành phố Hồ Chí Minh (Việt Nam), Thượng Hải (Trung Quốc), Bangkok (Thái Lan) và Yangon (Myanmar). Trong 10 thành phố này, chỉ có Miamiở bang Florida của Mỹ, được xếp thứ 9. Nếu mở rộng danh sách lên 20 thành phố thì tính ra có đến 15 thành phố là nằm ở châu Á. Theo tính toán của của OECD, mức thiệt hại tài chính do ngập lụt ở các thành phố nói trên có thể lên đến một con số khổng lồ là 25.000 tỷ USD.
Riêng về Việt Nam, các chuyên gia sẽ không loại trừ khả năng là từ đây đến năm 2100, mực nước biển sẽ dâng cao thêm 1 mét, khiến nạn ngập lụt ở vùng đồng bằng sông Cửu Long thêm trầm trọng. Theo bản báo cáo về phát triển con người 2007/2008 của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, nếu nhiệt độ trên trái đất tăng thêm 2 độ, thì 22 triệu người ở Việt Nam sẽ mất nhà và 45% diện tích đất nông nghiệp ở vùng đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị phá hủy khi mực nước biển tiếp tục dâng cao.
Nếu mực nước biển dâng lên 40 cm tại Vịnh Bengal thì đất nước Bangladesh sẽ mất chừng 11% đất đai dọc vùng bờ biển và khoảng từ 7-10 triệu người dân phải mất đất sống lâu nay. Một số đảo quốc như Fiji, Kiribatu, Tuvalu và nhiều quốc gia tại vùng biển Caribê lâu nay cũng đưa ra cảnh báo về khả năng sẽ bị xóa khỏi bản đồ thế giới khi nước biển dâng lên. Indonesia có thể mất khoảng 400.000 km2 đất vào năm 2080...
Không chỉ những quốc gia ở miền biển có những quan ngại và sẽ nêu ra ở Hội nghị Thượng đỉnh, mà những quốc gia nằm trên núi cao cũng có những lo toan của họ do tình hình biến đổi khí hậu gây nên. Vương quốc Bhutan ở rặng Hymalaya, cho biết quốc gia này đang gặp những tác động tiêu cực từ hiện tượng băng hà tan. Trong khi đó thì giới chuyên gia chưa thu thập đầy đủ những dữ liệu về tình trạng tan băng tại vùng núi cao đó.
Vùng Nam Á nơi hằng năm phải chịu nạn lũ lụt trong thời điểm gió mùa thì nay tình hình tan băng có thể là nguyên nhân của những hiện tượng đáng ngại khác.
Hansen Nobber, Giám đốc Viện Nghiên cứu Môi trường Posdam ở Đức đưa ra tại Hội nghị Bali(tháng 12/2007): Thay đổi khí hậu địa cầu có thể dẫn tới chiến tranh toàn cầu vì nạn di dân tìm đất sống. Đồng quan điểm với học giả này, các chuyên gia quân sự từ tướng lĩnh Mỹ đến Bộ Tổng Tham mưu NATO và nhiều định chế quân sự khác trên thế giới không còn xem nguy cơ tác động của hiệu ứng nhà kính là kịch bản khoa học giả tưởng của các nhà sinh thái giàu tưởng tượng nữa.
Điều mà các báo cáo muốn nhấn mạnh đó là những hậu quả của thay đổi khí hậu sẽ xảy ra bất ngờ và thậm chí không thể đảo ngược được. Đồng thời, các báo cáo cũng nhìn nhận "Thế giới dường như đang lúng túng trước hiện tượng Trái Đất nóng lên".
Để đối phó với hiện tượng biến đổi khí hậu, các báo cáo đề nghị phải giảm mạnh khối lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, đẩy mạnh việc sử dụng các nhiên liệu tái sinh. Theo họ, năng lượng hạt nhân sẽ đóng vai trò ngày càng lớn.
Một kết quả khả quan là tại Hội nghị Bali (Indonesia) kết thúc hôm 15/12 đã xác định "Lộ trình Bali", theo đó đưa ra một Chương trình nghị sự rõ ràng về những vấn đề chủ chốt sẽ được bàn tới từ nay đến năm 2009, trong đó bao gồm các kế hoạch hành động đối phó với những hậu quả tiêu cực của biến đổi khí hậu, những giải pháp nhằm phát triển công nghệ mới thân thiện với môi trường, gắn vấn đề tài chính với các biện pháp giảm nhẹ thiên tai. Thành công nhất của "Lộ trình Bali" là các nước nhất trí hạn mức cắt giảm 25-40% khí thải từ nay đến năm 2020 (so với mức của năm 1990) mà các nhà khoa học đã đưa ra. Cũng theo lộ trình này, tiến trình đàm phán được kéo dài nhiều nhất là 2 năm và phải hoàn thành vào năm 2009 để có đủ thời gian triển khai thực hiện vào cuối năm 2012, khi Nghị định thư Kyotô (về cắt giảm khí thải nhà kính) hết hiệu lực. Bước tiến này đạt được vào đúng lúc Nghị định thư Kyotô tròn 10 tuổi đã không che giấu được các khó khăn chồng chất trong việc thực hiện Công ước từng được xem là công cụ duy nhất khả dĩ ngăn chặn được thảm họa đối với hành tinh. Nguồn gốc dẫn đến các khó khăn này chính là thái độ miễn cưỡng của khá nhiều nước thuộc diện gây ô nhiễm nặng nề nhất, nhưng lại không chịu hy sinh lợi ích kinh tế của mình để tham gia vào cố gắng chung.
Chưa khi nào, vấn đề biến đổi khí hậu trở thành vấn đề toàn cầu nóng như hiện nay. Nó trở thành mối quan tâm không chỉ của các Chính phủ, các tổ chức, mà đối với mọi con người đang sống trên "Hành tinh Xanh", mà nếu không biết giữ gìn nó, có thể trở thành "Hành tinh đỏ" trong một tương lai gần. Đã đến lúc phải gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh và năm 2007 hồi chuông đó đã cất lên.
Nguồn: Tài nguyên & Môi trường, 1 – 2008, tr 44
