Dưa leo - vừa là “mỹ phẩm”, vừa là vị thuốc hay

Đây là một vị thuốc và là mỹ phẩm, đã được Hải Thượng Lãn Ông ghi nhận trong “Lĩnh Nam bản thảo”

Phân bố và sinh thái:Dưa chuột là cây hoang dại ở châu Á và châu Phi. Ở nước ta, dưa chuột cũng được trồng nhiều, nhưng các giống trồng còn nghèo nàn. Các vùng rau lớn từ Hà Nội đến Hưng Yên, Bắc Ninh, Lâm Đồng (Đà Lạt…) cũng chủ yếu là dùng giống địa phương gọi chung là giống dưa Việt Nam . Song cũng có vài nơi như Hải Phòng, Hà Tây còn trồng giống dưa chuột lai giữa giống dưa chuột Việt Nam và giống dưa chuột ngoại (giống dưa chuột hữu nghị lai giữa giống dưa chuột quế võ và giống dưa chuột Nhật Bản Nasu Fuxinari) và giống lai giữa các giống ngoại với nhau (giống F1 lai từ các giống của Nhật Bản). Dưa chuột Việt Nam dài 12 - 15 cm, có mã xấu dùng làm rau ăn và đóng hộp tốt (quả bao tử). Dưa chuột hữu nghị dài 12 - 16 cm, màu xanh đẹp, không giòn vì ruột quả mềm. Dưa chuột lai F1 dài tới 25 - 30 cm, quả xanh đậm, gai nhỏ, cùi dày, ruột nhỏ, ăn giòn ngon, dùng ăn tươi hay làm dưa muối.

Chế biến làm thực phẩm:Dưa chuột là loại rau rất thông dụng và được ưa chuộng trong bữa ăn hàng ngày của nhân dân ta. Có thể dùng ăn tươi dùng riêng hoặc trộn với các loại rau khác làm nộm, xào, nấu canh, hoặc muối mặn hay muối chua. Người ta đã xác định được thành phần hóa học theo g%: nước 95, protid 0,8, glucid 3, cellulose 0,7, tro 0,5; và theo mg%: calcium 23 mg, phosphor 27, sắt 15; còn có S, Mn, các chất nhầy và các vitamin A, B1, B2, PP và C. 100 g dưa chuột cung cấp cho cơ thể 16 calo.

Sử dụng làm thuốc:Trong Lĩnh Nam bản thảo, Hải Thượng Lãn Ông ghi:

“Khí vị ngọt lạnh, độc ít có

Lợi thủy, mát da, chữa mắt đau,

Bị đòn, bỏng lửa và trướng cổ.

Ăn nhiều sinh ra nóng lạnh, tích ứ hư nhiệt, kém khí, tổn thương phần âm, sinh mụn lở, chân nóng, trẻ con càng nên kiêng”.

Hồ qua nay được gọi là hoàng qua, tức là dưa chuột. Ở Trung Quốc, người ta dùng làm thuốc thanh nhiệt, lợi niệu, giải độc, dùng trị phiền khát, tiêu tiểu bất lợi, hầu họng sưng đau, đau mắt do nóng và vết thương bỏng lửa. Dây, lá và rễ dưa chuột cũng được sử dụng làm thuốc, chủ yếu là trị lỵ.

Ngày nay chúng ta biết dưa chuột có tác dụng giải khát, lọc máu, hòa tan acid uric và các urat, lợi tiểu và gây ngủ nhẹ. Thường được chỉ dẫn trong các trường hợp sốt nhẹ, nhiễm độc đau bụng và kích thích ruột, thống phong, tạng khớp, sỏi, bệnh trực khuẩn coli. Dưa chuột cũng dùng để đắp ngoài trị ngứa, nấm ngoài da, và dùng trong mỹ phẩm làm thuốc giữ da, làm kem bôi mặt.

Khi dùng làm thuốc uống, ta có thể nấu dưa chuột để ăn và làm thuốc chống kích thích ruột, cũng thích hợp cho các trường hợp khí chất mệt và khí chất đa huyết. Nếu ăn sống nhiều có thể gây khó tiêu. Ngâm nước muối sẽ làm mất đi chất nhựa quý của dưa chuột.

Nếu dùng ngoài dưa chuột có nhiều công dụng:

- Trị da nhờn, dùng nước sắc dưa chuột rửa mặt.

- Trị nếp nhăn, dùng dưa chuột cắt khoanh và áp vào da.

- Trị tàn nhang, dùng dưa chuột cắt khoanh ngâm trong sữa tươi, lấy nước rửa mặt.

- Dưỡng da mặt, dùng dịch dưa chuột chế biến để rửa mặt: giã nát 50 g hạnh nhân. Rót thong thả 200 g dịch của dưa chuột nấu sôi và để nguội, lọc qua vải. Thêm 200 g cồn, 1 g tinh dầu hoa hồng.

- Dùng làm dịu, trị bệnh ngoài da, nứt nẻ môi, dưỡng da mặt: dịch dưa chuột lọc 300 g, mỡ bò 100 g, bôm tôlu 0,50 g, mỡ heo 250 g, nước hoa hồng 3 g. Trộn lẫn và nghiền trong cối. Dùng để đắp ngoài.

Do có hàm lượng muối kalium cao, nên dưa chuột rất cần cho những người bị bệnh tim mạch vì nó sẽ đẩy mạnh quá trình đào thải nước và muối ăn ra khỏi cơ thể.