Đóng góp trí tuệ

Sau đây là nội dung trao đổi của Phó thủ tướng về những vấn đề liên quan đến nguồn lực trí tuệ Việt Nam trên Báo Đất Việt, Cơ quan của Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. 

- Thưa Phó Thủ tướng, vai trò của trí thức đang được nâng cao. Đảng và Nhà nước mong muốn gì ở giới trí thức?

- Trong các cuộc gặp với giới trí thức vừa qua, Đảng và Nhà nước đã bày tỏ kỳ vọng rất lớn vào giới trí thức Việt Nam thông qua việc trao bức trướng “Đoàn kết - Trí tuệ - Phát triển”. Để xứng đáng với sự tin cậy đó, giới trí thức Việt Nam ở trong nước và ngoài nước hãy đoàn kết, chung tay, góp sức đem hết tài năng, trí tuệ và sức sáng tạo, góp phần tạo sức mạnh tổng hợp để xây dựng Việt Nam ngày một giàu mạnh và hội nhập thành công với thế giới. Trong chặng đường phát triển mới, đất nước rất coi trọng và đang rất cần sự đóng góp của giới trí thức. Đảng và Nhà nước sẵn sàng lắng nghe những ý kiến phản biện xã hội mang tính khoa học và xây dựng của giới trí thức để điều hành đất nước khoa học hơn, hiệu quả hơn, nhằm đưa ra các quyết sách đúng và hợp lòng dân hơn. Tôi hy vọng được thấy trí thức Việt Nam , dù đang sống và làm việc trong hay ngoài nước, sẽ cùng nhau đoàn kết và sáng tạo, góp phần xứng đáng của mình để đất nước phát triển bền vững, sớm thoát khỏi tình trạng kém phát triển và cơ bản trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2020.

- Thưa Phó Thủ tướng, vậy Nhà nước tạo điều kiện gì để các nhà khoa học phát huy trí tuệ, khả năng của mình?
 
- Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm và coi trọng vai trò của đội ngũ trí thức, song phải nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng, thời gian qua chúng ta chưa có đủ những chính sách đồng bộ cho các nhà khoa học nói riêng và giới trí thức nói chung. Vì thế, hệ quả là ta chưa có thật nhiều các công trình nghiên cứu, phát minh có giá trị khoa học cao được đưa vào cuộc sống. Nhiều người cho rằng vấn đề tiền lương và thiếu kinh phí là nguyên nhân chính của tình trạng trên. Tôi cho đó cũng là nguyên nhân, song không phải là tất cả. Đối với các nhà khoa học, lợi ích vật chất nhiều khi không phải là yếu tố hàng đầu. Đối với họ, Nhà nước cần có những chính sách để tạo điều kiện và động lực cho họ được làm việc và cống hiến, khẳng định năng lực của mình, thực hiện được khát vọng, hoài bão trên con đường sáng tạo khoa học. Xã hội cũng cần tôn trọng và đánh giá đúng đóng góp của họ cho đất nước. Trong tiến trình hội nhập, trí thức được xem là yếu tố quyết định thành công. Chính vì vậy, Hội nghị Trung ương 7 sẽ bàn những chính sách cụ thể nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho đội ngũ trí thức phát huy các tiềm năng.
 
- Là Bộ trưởng Ngoại giao, thường xuyên gặp các trí thức người Việt Nam ở nước ngoài trong các chuyến đi, ông cảm nhận và đánh giá như thế nào về đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài?

- Đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài rất đông đảo và có trình độ cao. Trong số trên 3 triệu người Việt Nam đang sống ở nước ngoài, có đến 80% đang sống và làm việc ở các nước phát triển. Họ học được nhiều kiến thức về quản lý công nghệ cao và giàu kinh nghiệm trong các lĩnh vực chuyên môn. Điều đáng trân trọng nhất là hầu hết trí thức Việt Nam ở nước ngoài luôn hướng về quê hương đất nước, quan tâm và mong muốn được đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

- Vậy làm sao để thu hút được sự đóng góp của trí thức người Việt Nam ở nước ngoài?

- Đây chính là điều Nhà nước rất quan tâm hiện nay. Trước đây, đóng góp của người Việt Nam ở nước ngoài thường được nhắc đến hơn cả là những đóng góp về vật chất cho đất nước. Ngày nay, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thì cùng với những đóng góp về nguồn vốn, chúng ta rất cần đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài có nhiều đóng góp hơn nữa cho quê hương đất nước về chất xám, về trí tuệ. Họ có thể có những đóng góp hữu ích về công nghệ, về trình độ và kinh nghiệm quản lý mà họ đã được đào tạo và tích lũy trong môi trường làm việc tiên tiến và hiện đại.
 
- Không ít Việt kiều hiện nay vẫn còn e ngại chính sách của Nhà nước, nhất là những người vì hoàn cảnh lịch sử từng đứng phía bên kia. Làm thế nào để xóa bỏ những ngăn cách không đáng có, thu phục nhân tâm, thu hút sự đóng góp cho đất nước?

- Chính sách của Nhà nước Việt Namlà luôn coi cộng đồng người Việt Namở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam . Xóa bỏ mặc cảm, định kiến, phân biệt đối xử do quá khứ hay thành phần giai cấp. Không phân biệt dân tộc, tôn giáo, nguồn gốc xuất thân, địa vị xã hội, lý do ra nước ngoài, dù sinh ra, sống và làm việc ở đâu, họ đều là người Việt Nam, mang dòng máu “con Lạc, cháu Hồng”. Chính sách đó được thể hiện rõ trong Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Chúng ta không chỉ quan tâm đến việc người Việt Nam ở nước ngoài sẽ làm gì cho đất nước mà còn cùng với họ, trực tiếp hay gián tiếp tạo điều kiện để họ hội nhập vào đất nước mà họ đang sống, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau, xây dựng cộng đồng đoàn kết, hướng về Tổ quốc. Khi người Việt sống ở nước ngoài có cuộc sống ổn định ở nước sở tại nơi họ sinh sống, họ mới có điều kiện tốt hỗ trợ quê hương đất nước. Nếu có người có nguyện vọng hồi hương, thì cần động viên, giúp đỡ để họ có cuộc sống hạnh phúc, và tạo điều kiện để họ được làm ăn bình đẳng. Mong rằng báo Đất Việt sẽ là một nguồn thông tin đáng tin cậy để bà con người Việt Nam ở nước ngoài hiểu thêm về tình hình Việt Nam, thấy rõ những đổi mới ở quê hương.
 
- Một bộ phận Việt kiều mới hiện nay là các sinh viên ở lại làm việc ở nước ngoài. Nhiều người cho rằng việc nhiều sinh viên Việt Nam đi học rồi ở lại nước ngoài làm việc là một trong những hình thức chảy máu chất xám?

- Về vấn đề này cũng có những cách nhìn nhận khác nhau. Theo tôi, đa phần các em sinh viên Việt Nam đi học ở nước ngoài đều mong muốn trở về để cống hiến và đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Nhà nước cũng hết sức chú ý đến việc tạo những điều kiện ngày một tốt hơn để các em được cống hiến, được đóng góp, và được đánh giá xứng đáng. Bên cạnh đó, cũng phải nhìn thẳng vào thực tế là một số các em, vì những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể mà ở lại nước ngoài để học tiếp hoặc làm việc. Tôi cho rằng các em này vẫn có thể đóng góp về trí tuệ, chất xám, bằng hình thức này hay hình thức khác vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bên cạnh đó, nếu có ý thức, các em vẫn có thể là các sứ giả của đất Việt, qua ý chí ham học, vươn lên của mình để người nước ngoài hiểu hơn về đất nước, con người Việt Nam, là cầu nối giữa đất nước các em đang sinh sống và làm việc với quê hương Việt Nam. Tôi còn nhớ, Thủ tướng Đức Angela Merkel khi gặp lãnh đạo Việt Nam nói rằng bà biết đến Việt Nam là nhờ hơn 100.000 lao động Việt Nam ở lại Đức. Họ nói tiếng Đức rất tốt và thông qua ngôn ngữ ấy đưa văn hóa Việt Nam, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam vào văn hóa Đức.
 
- Ông là tiến sĩ luyện kim, tức cũng là một nhà khoa học chuyên ngành, nhưng lại là Bộ trưởng Ngoại giao…

- Đúng, tôi không phải là nhà ngoại giao được đào tạo chuyên nghiệp. Tôi nghĩ đó là một hạn chế nhất định, song điều đó cũng nhắc nhở tôi phải luôn cố gắng vươn lên. Về khía cạnh khác, ngoại giao là một ngành mang tính tổng hợp. Ngành ngoại giao hiện nay không chỉ là làm tốt công tác đối ngoại về chính trị. Ngoại giao giờ đây còn là ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa và đặc biệt có nhiệm vụ quan tâm chăm sóc cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Những kiến thức về khoa học kỹ thuật, về kinh nghiệm quản lý nhiều năm được tích lũy ở nhiều lĩnh vực khác nhau cũng rất bổ ích cho tôi trong công tác ở ngành ngoại giao, nhất là trong thời kỳ mới, thời kỳ đất nước hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, thời kỳ phát triển vũ bão của khoa học công nghệ.

- Đội ngũ các nhà ngoại giao Việt Nam thích ứng được các nhiệm vụ mới này như thế nào?
 
- Có thể nói, đa số cán bộ ngoại giao hiện nay có trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và phẩm chất chính trị rất tốt. Tuy nhiên, so với yêu cầu và nhiệm vụ mới, đội ngũ cán bộ ngoại giao lại càng cần phải nỗ lực nhiều hơn nữa. Thông điệp mà tôi thường nhắc nhở cán bộ ngoại giao, đặc biệt là với các nhà ngoại giao trẻ, là phải có lý tưởng và hoài bão, có tâm huyết, phải không ngừng học tập, rèn luyện, trau dồi kiến thức về nhiều lĩnh vực, nhất là kiến thức về kinh tế, văn hóa - xã hội để trở thành những nhà ngoại giao giỏi, xứng đáng là những người đại diện cho đất nước trên mặt trận đối ngoại.

- Xin cảm ơn Phó thủ tướng.

Nguồn: baodatviet.vn, 7/4/2008