Đổi mới suy nghĩ trong tầm nhìn kinh tế biển Việt Nam
Năm 2007 sắp hết, thế là 20 năm thực hiện đổi mới, Việt Nam đã chú trọng khai thác tiềm năng biển, sử dụng các nguồn lực biển phục vụ tích cực cho công cuộc phát triển kinh tế. Khai thác dầu khí, thuỷ sản, du lịch, cảng biển, đóng tàu.... trở thành những ngành kinh tế quan trọng, có sức tăng trưởng mạnh. Về tổng thể, việc khai thác tiềm năng biển vẫn còn nhiều hạn chế về quy mô, cơ cấu nên chưa đáp ứng yêu cầu đưa đất nước nhanh chóng thoát khỏi tụt hậu. Nguyên nhân bao trùm, nổi bật trong bối cảnh hiện nay là tư duy tiểu nông với phương thức sinh tồn chỉ dựa vào đất, tầm nhìn tự cung tự cấp bị bó hẹp trong không gian làng xã cản trở quá trình xác lập, phát triển hệ tư duy theo hướng “mở”. Để trở thành một quốc gia mạnh về biển với tầm nhìn dài hạn, Việt Nam phải triển khai các hoạt động nghiên cứu về biển, cả chiến lược, chính sách lẫn khoa học – công nghệ, phải đi trước một bước để mở lối tư duy. Xây dựng khuôn khổ chiến lược và cung cấp các tri thức thực hành. Một trọng điểm trong chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam là hội nhập quốc tế. Các ngành kinh tế biển, trong đó ngành công nghiệp quan trọng là đóng tàu phải được mở cửa, hội nhập sâu rộng để thu hút công nghệ hiện đại, vốn lớn và nhiều hợp đồng hơn cho sự phát triển của ngành và các dịch vụ hàng hải.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phát biểu tại lễ khởi công Nhà máy đóng tàu Hậu Giang: công nghiệp tàu thuỷ và thiết bị nổi trên biển là một trong 5 lĩnh vực để phát triển kinh tế biển. Phát triển ngành công nghiệp tàu thuỷ là lợi thế, tiềm năng, thế mạnh của đất nước đi lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Nhà máy đóng tàu Hậu Giang nằm trong Cụm công nghiệp tàu thủy Hậu Giang - một trong 4 cụm công nghiệp tàu thuỷ ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long được quy hoạch nhằm phát triển công nghiệp tàu thuỷ, phát huy tối đa lợi thế và tiềm năng kinh tế biển của đất nước.
Tại lễ khởi công, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hoan nghênh tỉnh Hậu Giang và VINASHIN chỉ trong hơn 2 tháng nỗ lực đã hoàn tất các thủ tục và khối lượng lớn công việc để có thể khởi công dự án vào đúng thời điểm cả nước Kỷ niệm 32 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng biểu dương sự vươn lên của hơn 50 vạn cán bộ, kỹ sư và công nhân của VINASHIN trong sự phát triển chung của ngành công nghiệp đóng tàu cả nước.
Cách đây 10 năm VINASHIN chỉ loay hoay đóng mới được vài chiếc tàu trọng tải 10.000 tấn thì đến nay VINASHIN đủ khả năng đóng tàu có trọng tải trên 50.000 tấn. Tháng 5 tới, VINASHIN sẽ cho đầu nối tầu chở dầu có trọng tải trên 100.000 tấn. Các đơn đặt hàng của VINASHIN với các đối tác nước ngoài hiện nay lên tới 10 tỷ USD.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nêu rõ: Công nghiệp tàu thuỷ và thiết bị nổi trên biển là một trong 5 lĩnh vực để phát triển kinh tế biển. Phát triển ngành công nghiệp tàu thuỷ là lợi thế, tiềm năng, thế mạnh của đất nước để đi lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Dự án cụm công nghiệp tàu thuỷ Hậu Giang là một dự án phù hợp với chủ trương Nghị quyết của Đảng về phát triển của kinh tế biển, phù hợp với Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển đồng bằng sông Cửu Long cũng như Nghị quyết về phát triển thành phố Cần Thơ.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ đạo chủ đầu tư là VINASHIN phải lên kế hoạch kiểm tra chặt chẽ chiến lược phát triển của tập đoàn; kiểm soát các dự án đầu tư nghiêm ngặt để đảm bảo đúng tiến độ, hiệu quả và chất lượng. VINASHIN cũng phải kiểm soát cho được nguồn vốn đầu tư có hiệu quả nhất, đồng thời khẩn trương bố trí đúng cán bộ và tập trung đào tạo nguồn nhân lực nhằm đáp ứng đủ lao động có tay nghề làm việc tại các nhà máy đóng tàu trong tương lai.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho biết, Chính phủ đã quy hoạch phát triển 4 Khu công nghiệp tàu thuỷ ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long: Khu vực Tiền Giang và Long An; Năm Căn - Mũi Cà Mau; Kiên Giang và Cụm công nghiệp tàu thuỷ Hậu Giang.
Không chỉ đóng tàu, các cụm công nghiệp này còn sản xuất các thiết bị phục vụ công nghiệp đóng tàu, lắp ráp động cơ, hệ thống cảng... Đến năm 2010, nếu cả 4 cụm công nghiệp này hình thành sẽ thu hút hàng trăm nghìn lao động, góp phần nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp của các địa phương cũng như nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp của cả khu vực. Chính vì vậy, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long phải sớm quy hoạch phát triển công nghiệp tàu thuỷ một cách đồng bộ, gắn liền với phát triển đô thị, khu dân cư, bảo vệ môi trường. Quá trình thực hiện quy hoạch phải chăm lo tốt đến đời sống của người dân, từ công tác đền bù đến giải phóng mặt bằng cho phù hợp đến chăm lo ổn định đời sống của người dân tái định cư.
Ngay từ bây giờ, các địa phương cần tính toán tập trung mở rộng đào tạo nghề cho người dân bị thu hồi đất để vào làm việc tại các cụm công nghiệp tàu thuỷ. Nhà máy đóng tàu Hậu Giang ở xã Đông Phú, huyện Châu Thành, nằm trong quy hoạch Cụm công nghệip tàu thuỷ Hậu Giang với diện tích 290 ha và tổng mức đầu tư 1.700 tỷ đồng bao gồm: nhà máy sản xuất container lớn nhất khu vực với công suất 120.000 container/ năm, nhà máy lắp ráp động cơ thuỷ công suất lớn, các cảng tổng hợp, cảng chuyên dụng... Đây là cụm công nghiệp tầu thuỷ thứ 9 với quy mô lớn mà VINASHIN triển khai xây dựng trong cả nước. Tổng giám đốc VINASHIN Phạm Thanh Bình cam kết sẽ hoàn thành nhà máy đóng tàu Hậu Giang vào năm 2010. Nhà máy có vốn đầu tư 1.100 tỷ đồng, được chia làm hai giai đoạn thi công. Giai đoạn 1 với 766 tỷ đồng đầu tư trên diện tích 60 ha, nhà máy có quy mô đóng mới được tàu trọng tải 30.000 tấn và thu hút hơn 5.000 lao động. Đến giai đoạn 2, nhà máy sẽ có khả năng đóng tàu có trọng tải từ 50.000 tấn đến 70.000 tấn.
Định hướng chính về quản lý phát triển kinh tế biển bền vững, Việt Nam phải tập trung nghiên cứu, đề xuất một mô hình nhưng cơ quan trung ương không trực tiếp quản lý việc sử dụng các tài nguyên môi trường. Các dạng tài nguyên, các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng... phải được quản lý theo chuyên ngành trong một cơ chế quyền lực điều phối thống nhất. Cơ quan quản lý tối cao phải định hướng, còn cơ quan chuyên ngành hay các địa phương phải nhận dạng vấn đề, đề xuất và giám sát, đánh giá. TS. Nguyễn Việt Thắng, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT cho rằng: Trong chiến lược biển, ngành thuỷ sản đóng vai trò quan trọng, vì vậy việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất thuỷ sản biển phải là một nhiệm vụ trọng tâm, đẩy mạnh tổ chứuc lại sản xuất trên mọi lĩnh vực của ngành theo hướng hội nhập quốc tế, ưu tiên nghề cá biển. Để phát triển nghề này, Việt Nam cần áp dụng nhanh công nghệ sau thu hoạch, lấy công nghệ sinh học làm gốc để giải quyết vấn đề dịch bệnh và tăng giá trị sản phẩm thủy sản, tạo thêm nghề mới trong các khu bảo tồn biển như câu cá, đánh cá giải trí, nuôi cá rạn san hô, nuôi thân thiện.... cho người dân địa phương. Trong thời gian tới, ngành thuỷ sản phải chú trọng giải quyết đồng bộ cả 3 vấn đề: ngư nghiệp, ngư dân và ngư trường trong quá trình phát triển kinh tế thuỷ sản gắn với bảo vệ chủ quyền trên biển. Trước mắt, Bộ đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt quy hoạch hệ thống 15 khu bảo tồn biển đại diện với tổng diện tích bằng 0,3% vùng biển thuộc chủ quyền và quyền tài phán quốc gia đến năm 2010 và 3% đến năm 2020. Hiện nay, dọc bờ biển phía bắc vịnh Bắc Bộ và tỉnh Hải Nam (Trung Quốc) đã hình thành các cực phát triển rất mạnh với bán kính ảnh hưởng dự kiến đến năm 2020 ra toàn vùng biển Đông và các nước bắc ASEAN. Trong bối cảnh như vậy, thành phố Đà Nẵng sẽ phải trở thành không chỉ một cực phát triển mạnh ở hành lang kinh tế miền Trung và ven biển Việt Nam mà là cực đối trọng chính của ASEAN ảnh hưởng về phía biển Đông và các nước Đông Bắc Á. Để đạt được như vậy, trên bình diện quốc gia, Việt Nam cần phải đầu tư cho một số cực phát triển khác ở ven biển và các đảo có điều kiện trên biển để “tiếp lực và cộng hưởng” với Đà Nẵng ra phía vịnh Bắc Bộ, giữa biển Đông và Hoàng Sa, trong đó ưu tiên xây dựng các khu kinh tế mở ven biển và các đảo ven bờ. Về tổ chức không gian biển - ven biển, Việt Nam cần tiến hành phân vùng chức năng cho từng đối tượng cụ thể, tính toán đầy đủ các nguồn nội lực và ngoại lực, phác thảo mô hình và đề xuất chính sách để huy động mọi nguồn lực thực hiện.
