Đới đứt gãy sông Hồng “chuyển mình”

Chuyển mình sau giấc ngủ

PGS. TS Nguyễn Đình Hoè, một chuyên gia địa chất, giảng viên khoa Môi trường (ĐH KHTN, ĐHQG HN) cho rằng: liên tiếp các trận động đất xảy ra ở Điện Biên (tháng 5 cường độ trên 5 độ richter), rung chấn ở Hà Nội hồi cuối tháng 5 và gần đây nhất là ở Vân Nam (Trung Quốc) cho thấy, đây là dấu hiệu báo hiệu sự “chuyển mình” của đới đứt gẫy sông Hồng. Cụ thể suốt một dải đất từ Lào Cai đến Hà Nội, nguy cơ động đất là rất cao. Không chỉ có vậy, một thời gian dài từ năm 2003 đến nay, khu vực Đông Nam Á xảy ra nhiều vụ động đất gây thiệt hại lớn như Inđônêxia, Ấn Độ, Philipin… cũng cần phải nhắc đến như một yếu tố cảnh báo.

Đới sông Hồng sau một thời gian “nghỉ” quá lâu (hàng thế kỷ) nay đang ở trong giai đoạn có thể “thúc đẩy” bất kỳ lúc nào. Bên cạnh đó, những trận động đất nhỏ, lẻ dù chưa thực sự gây thiệt hại nặng nhưng cũng cho thấy, đã có sự xê dịch, dồn đẩy của các mảng lục địa. Quá trình dồn nén mảng đã bắt đầu khẳng định dấu hiệu tái diễn động đất cường độ mạnh (trên 6 độ richter). Báo KH&ĐS số 41 (ra ngày 21 23/5/2007) cũng đã từng trích dẫn cảnh báo của PGS. TS Nguyễn Thế Thôn về khả năng xảy ra động đất mạnh ở Hà Nội (nằm trong đới sông Hồng).

Không chỉ cảnh báo của Việt Nam

Đây cũng là nhận định của các nhà khoa học Mỹ. Trong quá trình kiến tạo, lục địa Ấn Độ dịch chuyển về phía bắc và va chạm vào lục địa Âu - Á làm nâng cao vỏ Trái Đất tạo thành dãy Hymalaya. Đặc điểm địa lý của vùng Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam bị chi phối bởi quá trình dịch chuyển này. Theo đó, các đới trượt cắt có khả năng ảnh hưởng đến Việt Nam thì đới Ailao Shan – Sông Hồng là đáng quan tâm nhất. Chuyển động của nó mới chỉ yếu đi khoảng 5 triệu năm trước và trong khoảng từ 1,8 triệu năm đến 1 vạn năm trước, nó vẫn còn gây nên những trận động đất cực lớn.

Trong một công trình nghiên cứu, tác giả C. R. Allen và các đồng nghiệp Đại học Caltech, Mỹ đã cảnh báo rằng sông Hồng và các nhánh sông đã trượt về phía phải 5,5 km từ đầu thời kỳ kiến tạo và hiện nay vẫn tiếp tục dịch chuyển với tốc độ từ 2 đến 5 mm mỗi năm. Vì vậy, nguy cơ động đất là hoàn toàn có thể xảy ra. Trạng thái yên tĩnh trong thời gian vừa qua có thể chỉ là một thời kỳ gián đoạn trước khi động đất xuất hiện trở lại với cường độ rất mạnh sau một thời gian dài tích tụ năng lượng.

Theo PGS Hoè, động đất được chia thành 3 loại: tâm nông (< 15 km), tâm trung bình (34 – 35 km) và tâm sâu (> 35 km). Những trận động đất ở Việt Nam thời gian qua là động đất dạng tâm nông - dạng nguy hiểm nhất về khả năng gây thiệt hại tài sản và tính mạng. “Đừng chủ quan, cho rằng cường độ, tần suất nhỏ thì không đáng quan tâm. Chính vỏ bọc bình yên đó đang ẩn chứa sự bùng phát nguy cơ động đất cường độ lớn - PGS Nguyễn Đình Hoè cảnh báo: đới sông Hồng từ Lào Cai về đến Hà Nội và đới sông Mã từ Thanh Hoá đến Điện Biên là hai đới nguy hiểm nhất, cần theo dõi để cảnh báo khi có bất thường xảy ra”.

Chưa thể dự báo được, ngay cả những nước tiên tiến – đó là khẳng định chung của tất cả các nhà khoa học Việt Nam khi được hỏi. Theo các nhà khoa học, tốt nhất hãy học cách chung sống hoà bình với dạng thiên tai này.

Động đất xảy ra ngày 3/6/2007, tại Vân Nam Trung Quốc đã khiến 120.000 người phải sơ tán. Theo cơ quan địa chấn Mỹ, khu vực xảy ra trận động đất này nằm ở toạ độ 23,026 độ vĩ bắc, 101,209 độ kinh đông, ảnh hưởng đến tây bắc Điện Biên Phủ, nằm cách tâm chấn 260 km. Trận động đất có cường độ trên 6 độ richter, làm hơn 300 người ở TP Phổ Nhị, Trung Quốc bị thương, trong đó có 15 người bị thương nặng.

Nguồn: Khoa học & Đời sống, số 46, 10/6/2007, tr.5