Dị ứng thực phẩm

Tất cả các thực phẩm đều có thể gây dị ứng. Các thực phẩm giàu đạm là những thực phẩm có khả năng gây dị ứng cao. 90% nguyên nhân dị thực phẩm là trứng, sữa, cá, Đậu phộng, Hạnh nhân, Đậu nành và Lúa mì.

Các thực phẩm thường gây dị ứng ở người lớn (theo thứ tự): cá, quả Hạnh nhân, Đậu phộng, cua, tôm, Lúa mì.

Các thực phẩm thường gây dị ứng ở trẻ nhỏ (theo thứ tự): trứng, cá, sữa, Đậu phộng, đậu nành.

Theo khảo sát sơ bộ, gây dị ứng ở trẻ em dưới 5 tuổi và học sinh 7 – 12 tuổi tại Tp HCM năm 2001 của Trung tâm Dinh dưỡng, tỷ lệ dị ứng thức ăn là 20,4%, trong đó dị ứng cá biển nhiều nhất (37%) rồi đến thịt bò (22,2%), tôm (20,4%) và cua 16,7%.

Sữa và trứng động vật: tỉ lệ dị ứng chéo ở nhóm này khá cao. Nếu đã dị ứng với sữa bò thì thường cũng có thể dị ứng với các loại sữa động vật khác như sữa dê, cừu, trâu, ngựa. Khả năng dị ứng chéo giữa bò sữa và thịt bò chỉ khoảng 10%. Khả năng phản ứng chéo trứng và thịt gà dưới 5%.

Đậu (đỗ): hiếm có sự dị ứng chéo ở nhóm này. Khả năng dị ứng chéo giữa Đậu phộng và các hạt họ đậu dưới 10%, giữa Đậu nành và các hạt họ đậu là 5%, giữa Lúa mì và các hạt ngũ cốc khác là 25%.

Hải sản (cá, mực, tôm, cua…): khả năng dị ứng giữa các loại cá khoảng 50%. Thế nhưng, một người dị ứng với cá thu không nhất thiết sẽ dị ứng với cá ngừ.

Các yếu tố sau đây làm tăng nguy cơ dị ứng thực phẩm:

- Di truyền:dị ứng thực phẩm thường mang yếu tố gia đình. Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy, nếu cha hoặc mẹ bị dị ứng, 20 – 30% con cũng có khả năng bị dị ứng. Nếu cả cha và mẹ cùng bị dị ứng, tỷ lệ này lên tới 50 – 60%.

- Loại thực phẩm: giàu đạm.

- Một số điều kiện kết hợp dễ gây dị ứng thực phẩm, ví dụ như khi đang nhiễm siêu vi, tổn thương niêm mạc ruột và tăng hấp thu một cách bất thường.

Hầu hết các biểu hiện của dị ứng thực phẩm xảy ra ở da, hệ tiêu hóa và hô hấp, có thể đơn lẻ hay đồng thời, thậm chí sốc phản vệ. Cụ thể như sau:

Đường tiêu hóa: phù, ngứa môi, miệng và vùng họng, buồn nôn, nôn, đau bụng và tiêu chảy.

Da:nổi mề đay, phát ban, nổi mẩn đỏ, ngứa và chàm cũng là những dấu hiệu thường gặp ở da.

Hô hấp: hắt hơi, chảy mũi và khó thở có thể có ở một số người. Có thể làm bệnh hen suyễn thêm nặng.

Sốc phản vệrất hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tới tính mạng vì các phản ứng dị ứng xảy ra cùng lúc ở nhiều bộ phận cơ thể. Các triệu chứng tiến triển nhanh, nặng bao gồm phù, nổi mẩn đỏ, khó nuốt và khó thở, đổ mồ hôi, hạ huyết áp, bất tỉnh và có thể tử vong.

Làm thế nào để xác định dị ứng thực phẩm?

Thời gian xảy ra dị ứng: thường trong vòng vài phút hoặc vài giờ sau khi ăn thực phẩm gây dị ứng. Một số trường hợp quá nhạy cảm thì chỉ cần chạm vào hoặc hít phải thực phẩm này đã có thể xảy ra dị ứng. Thế nhưng có những dị ứng chậm xảy ra sau vài ngày với những biểu hiện không rõ ràng như bứt rứt, khó chịu, khóc đêm (nếu là trẻ con), mẩn ngứa, nôn ói, đau bụng, tiêu lỏng và phân lẫn máu. Trường hợp này rất khó chẩn đoán, cần theo dõi để phân biệt với các bệnh lý khác.

Trong bữa ăn thường có nhiều loại thực phẩm được sử dụng nên khó xác định chính xác loại nào gây dị ứng. Ngoài ra, một loại thực phẩm cũng có nhiều thành phần làm khó khăn cho việc xác định thành phần dị ứng.

Cần xác định số lượng, chủng loại, cách chế biến thực phẩm, mưc độ nặng nhẹ của dị ứng bằng cách ghi nhật ký ăn uống.

Điều quan trọng cần phát hiện là:

- Có bao giờ bị các triệu chứng đó mà không ăn thực phẩm nghi ngờ?

- Có bao giờ ăn loại thực phẩm nghi ngờ nhưng không bị dị ứng?

Khi đi khám bệnh, để xác định, các bác sĩ có thể chỉ định:

- Thử tại da: dựa vào phản ứng nổi, sưng đỏ da khi nhỏ một giọt kháng nguyên lên da và châm bằng kim.

- Xoa kháng nguyên lên bề mặt da, ví dụ lòng trắng trứng lên da trẻ có thể phản ứng dị ứng như nổi mề đay.

- Xác định IgE: mắc tiền và cận lâm sàng có độ chính xác thấp, ít có giá trị trong việc chuẩn đoán và điều trị.

Thử nghiệm bằng ăn kiêng thực phẩm:

Thực phẩm nghi ngờ được loại khỏi chế độ ăn trong nhiều tuần liền để xác định xem các biểu hiện có thuyên giảm. Nếu có, thực phẩm nghi ngờ được cho ăn lại để quan sát xem các triệu chứng có tái xuất hiện. Lưu ý, việc thử nghiệm chỉ nên thực hiện khi có sự theo dõi của bác sĩ.