Đau hậu môn và bệnh nứt hậumôn
Cơn đau có thể kéo tài từ vài phút đến nhiều giờ, làm cho bệnh nhân rất sợ mỗi khi đi cầu, nhất là trẻ em.
Nguyên nhân
Những sang chấn tại chỗ gây căng giãn quá mức ống hậu môn như: đi cầu phân cứng khô đã tạo nên vết rách niêm mạc theo chiều dọc ở ống hậu môn. Ngoài ra, tiêu chảy nhiều lần hoặc các bệnh viêm vùng hậu môn trực tràng cũng có thể gây bệnh lý trên. Vết nứt cấp tính thường nông và mau lành nếu điều trị đúng. Vết nứt mãn tính (kéo dài hơn 1 tháng) và gây loét sâu đến tận cơ thắt hậu môn, thường do tác nhân gây bệnh chưa được giải quyết. Những nghiên cứu gần đây cho thấy vùng nứt hậu môn có sự tưới máu kém và tăng trương lực co thắt của cơ vòng trong hậu môn. Hai điều trên làm cho sự thiếu máu nuôi trầm trọng hơn nữa và hậu quả là vết nứt khó lành. Do dó trong điều trị, bác sĩ sẽ chú ý đến việc điều chỉnh 2 yếu tố này.
Các phương pháp điều trị
Điều trị không phẫu thuật
Đây là cách điều trị căn bản áp dụng cho mọi vết nứt hậu môn nhằm loại bỏ những tác nhân gây bệnh và giúp tăng cường máu nuôi đến niêm mạc tổn thương. Phương pháp này có thể làm lành đến 90% các vết nứt cấp tính. Chống táo bón hay làm mềm phân giúp loại bỏ được tác nhân gây bệnh. Bệnh nhân phải uống thật nhiều nước (hơn 2 lít/ ngày) và tăng cường các chất xơ trong bữa ăn: như rau cải, đậu, trái… Cần uống nhiều nước vì nước làm phân mềm nhão nên không thể gây tổn thương hậu môn và cũng tránh tái phát. Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể cho sử dụng một số thuốc làm mềm phân để làm giảm triệu chứng đau và chảy máu. Ngâm hậu môn trong nước ấm (40 0C) 10 – 20 phút, 3 – 4 lần ngày, giúp làm giãn cơ vòng, tăng tưới máu, giảm đau và làm bệnh nhân dễ chịu hơn. Có thể chườm nóng vùng hậu môn, nhưng cẩn thận không dễ phỏng da.
Bác sĩ có thể cho dùng thêm một số loại thuốc mỡ thoa tại chỗ thuộc nhóm nitrogelycerin hay ức chế canxi giúp làm giãn cơ vòng trong và tăng tưới máu vùng nứt, liệu pháp này có thể giúp lành bệnh với tỷ lệ từ 65 – 90%. Tuy nhiên, các tác dụng phụ của thuốc trên như nhức đầu, bốc hoả đỏ mặt, tụt huyết áp… làm bệnh nhân không thể tiếp tục với liều điều trị kéo dài nhiều tuần. Một phương cách khác cũng được áp dụng là chích độc tố botilinum (Botox) vào cơ vòng trong gây dãn cơ vòng trong khoảng 2 – 3 tháng, vết nứt mãn tính có thể lành đến 60 – 80% các trường hợp, chi phí chích Botox rất cao và cũng hay tái phát.
Khi đã điều chỉnh lối sống và những phương cách điều trị trên mà vẫn không làm lành vết nứt mãn tính, cần xác định thêm nguyên nhân gây bệnh khác như viêm nhiễm trùng, thăm khám hậu môn dưới gây mê hay tê, đo trương lực cơ vòng trong để đánh giá tình trạng tăng trương lực, và cuối cùng là cân nhắc đến phương pháp phẫu thuật.
Điều trị phẫu thuật
Điều trị nội khoa có những ưu điểm như có thể lập lại nhiều lần, phối hợp nhiều nhóm thuốc với nhau để gia tăng hiệu quả, ít biến chứng. Tuy phẫu thuật có thể được xem là tiêu chuẩn vàng nhưng ít được áp dụng hơn là điều trị bảo tồn nội khoa vì nguy cơ xảy ra biến chứng trung tiện, đại tiện không kiểm soát (5 – 15%).
Phẫu thuật đơn giản là cắt bên cơ vòng trong ống hậu môn (thực hiện dưới gây tê) giúp giảm đau, giãn cơ và lành vết mổ. Bệnh nhân có thể ra viện ngày hôm sau, và lành hẳn vết nứt sau vài tuần. Tỷ lệ thành công của phẫu thuật trên đến 90%. Thất bại hay tái phát có thể là do cắt cơ vòng không đủ, trường hợp này có thể thực hiện phẫu thuật lại bằng cách cắt bên kia. Nếu cắt nhiều cơ vòng quá thì nguy cơ mất tự chủ trung đại tiện.
Tóm lại, đau hậu môn khi đi cầu có thể do nứt hậu môn gây ra. Nội soi hậu môn trực tràng và khám có thể xác định được bệnh. Điều trị chủ yếu là nội khoa, thay đổi lối sống: tránh táo bón và không để phân cứng nhắc. Phẫu thuật là lựa chọn sau cùng vì nguy cơ biến chứng của phẫu thuật.
