Đào tạo nghề là một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực của Việt Nam

Như vậy hiện nay nước ta còn khoảng 75% lao động chưa được đào tạo nghề, họ sẽ làm gì để làm ăn có hiệu quả, tăng sức cạnh tranh cho nền kinh tế và xoá đói giảm nghèo. Đây chính là một trong những khâu yếu của nguồn nhân lực Việt Nam.

Hiện nay cả nước có 53 triệu người trong độ tuổi lao động, chiếm hơn 63% dân số. Đây là một tiềm năng lớn để phát triển kinh tế, mà các nhà đầu tư nước ngoài cho là lợi thế của Việt Nam cần khai thác. Nhưng thực tế cho thấy chất lượng lao động ở nước ta còn thấp lại phân bố không đều trên các vùng kinh tế. Số lao động ở nông thôn chiếm hơn 70% lực lượng lao động cả nước, tỷ lệ nông nhàn và thiếu việc làm rất cao, trong khi đó khoảng 25% lao động mới được đào tạo nghề, có khoảng 10 triệu người chưa có việc làm hoặc thiếu việc làm. Trong thời gian qua, mặc dù Đảng và Nhà nước đã đầu tư khoảng 1300 trường cao đẳng, trung cấp nghề, trung tâm dạy nghề và hơn 1000 cơ sở khác có tham gia dạy nghề. Song chất lượng đào tạo chưa đạt chuẩn quốc tế, chương trình giảng dạy chưa phù hợp với thị trường, thiếu lao động có tay nhgề để cung cấp cho các nhà đầu tư nước ngoài, trong nước, các khu công nghiệp, khu chế xuất và cho xuất khẩu lao động. Năng suất lao động thấp trong bảng xếp hạng của 125 nước và vùng lãnh thổ thì Việt Nam đứng thứ 77.

Theo tài liệu công bố của cơ quan nghiên cứu về lao động thế giới, nguồn nhân lực của nước ta đang thấp về tính cạnh tranh so với các nước trong khu vực. Nếu lấy thang điểm 10 là cao nhất thì chỉ số tổng hợp của nguồn nhân lực là 3.79 trong khi đó Malaysia là 5.59, Trung Quốc là 5.73, Hàn Quốc là 6.91. Mức độ sẵn có về lao động có chất lượng cao Việt Nam chỉ đạt 3.25 điểm trong thang điểm 10. Điều đó cho thấy nước ta thiếu nghiêm trọng nguồn nhân lực có chất lượng cao để đáp ứng cho nhu cầu phát triển kinh tế xã hội và hội nhập quốc tế.

Để phát huy nguồn lực của 53 triệu người trong độ tuổi lao động và theo dự báo đến năm 2020 dân số Việt Nam sẽ là 96 triệu người, trong đó có 54.4 triệu người trong độ tuổi lao động đòi hỏi phải sớm xây dựng một chiến lược phát triển nguồn nhân lực, nhân tài của đất nước, trong đó cần có một chiến lược riêng trong lĩnh vực đào tạo nghề. Cụ thể là:

Trước mắt Đảng và Nhà nước cần tiếp tục ban hành các chính sách nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Đẩy mạnh xã hội hoá trong đào tạo nghề, khuyến khích các thành phần kinh tế, các tổ chức xã hội, chính trị xã hội, các doanh nghiệp của Nhà nước và tư nhân để tham gia đào tạo nghề. Cần huy động các lực lượng chủ chốt sau:

1. Phát triển và củng cố các trường dạy nghề, các trung tâm dạy nghề của Trung ương và địa phương, các bộ, ngành, các trung tâm, đơn vị khuyến nông, khuyến công… để làm nòng cốt trong đào tạo nghề có chất lượng cao.

2. Huy động các Hội. Hiệp hội, các tổ chức phi chính phủ trong nước tham gia đào tạo nghề. Đây là lực lượng hết sức quan trọng mà thời gian qua chưa được Nhà nước quan tâm đúng mức. Hiện nay nước ta có trên 400 Hội và Hiệp hội hoạt động trên phạm vi toàn quốc và hơn 4157 Hội phạm vi hoạt động trên 64 tỉnh, thành phố, trong đó có trên 500 tổ chức hoạt động trên lĩnh vực khoa học công nghệ, hàng trăm tổ chức bảo trợ xã hội và tư vấn pháp luật. Các Hội, Hiệp hội đã thu hút hàng trăm nghìn hội viên hoạt động từ TW đến các tỉnh, thành, quận, huyện, xã, phường, tập hợp rất nhiều nhà khoa học từ tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư, kỹ sư, cử nhân, nghệ nhân, công nhân lành nghề đã về hưu hoặc đang hoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau trong nền kinh tế. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để khai thác nguồn chất xám này để tham gia trong việc thành lập các trung tâm đào tạo nghề, tạo công ăn việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao năng lực và hiệu quả cho nền kinh tế.

3. Khuyến khích và tạo điều kiện cho các tập đoàn kinh tế trong và ngoài nước, các doanh nghiệp tư nhân đầu tư xây dựng các cơ sở dạy nghề chất lượng cao trước khi đầu tư sản xuất kinh doanh, để khi các công trình đưa vào hoạt động thì đã có sẵn nguồn nhân lực đồng bộ đáp ứng được ngay cho sản xuất. Đối với các khu công nghiệp, khu chết xuất, các doanh nghiệp hiện có cần phát triển thêm các trung tâm dạy nghề riêng vừa đảm bảo nguồn nhân lực cho mình và cung cấp thêm cho xã hội. Đối với các viện nghiên cứu, các trường đại học, cao đẳng mở thêm các trung tâm dạy nghề, liên kết với các doanh nghiệp TW và địa phương, các tổ chức xã hội để đào tạo nghề góp phần giải quyết công ăn việc làm cho lao động trẻ. Điều quan trọng để đảm bảo cho đào tạo nghề có hiệu quả là các tổ chức kinh tế, người sử dụng lao động, cơ sở đào tạo phải liên kết và phối hợp như một cong-xe-xi-on. Đó chính là sự phối hợp giữa cung và cầu, giữa đào tạo và sản xuất, giữa thị trường lao động và người lao động.

4. Ưu tiên đào tạo nghề cho lao động trẻ ở nông thôn, đây chính là lực lượng quyết định cho sự thành bại của việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới mà Đảng và Nhà nước đã đề ra.

5. Có biện pháp để thúc đẩy sự liên kết, liên doanh giữa các cơ sở đào tạo của Nhà nước, tư nhân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội chính trị, xã hội nghề nghiệp… Theo dõi, kiểm tra, tổng kết các mô hình dạy nghề có hiệu quả và nhân rộng ra trong toàn xã hội…

6. Để điều phối các nguồn lực trên tham gia trong đào tạo nghề cần thiết phải có một cơ quan điều hành chung, có tính chuyên nghiệp cao, dự báo được yêu cầu của thị trường lao động trong nước và ngoài nước trong từng thời kỳ, cung cấp thông tin kịp thời cho người lao động, người sử dụng lao động; Xây dựng nội dung, chương trình giảng dạy, trang thiết bị phù hợp với từng đối tượng học nghề, giới thiệu đội ngũ giáo viên có năng lực để làm công tác giảng dạy. Đồng thời cũng là cơ quan tư vấn cho Nhà nước trong việc cung cấp tài chính từ ngân sách, từ nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của các nước, các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ của nước ngoài một cách minh bạch cho các tổ chức, đơn vị đào tạo nghề.

Làm được điều trên chắc chắn rằng số lao động được đạo nghề sẽ tăng nhanh và cao hơn chỉ tiêu 55% vào năm 2020 mà Chính phủ đã đề ra.

Trong bối cảnh ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu và yêu cầu xây dựng đất nước ta thành một nước công nghiệp hoá - hiện đại hoá, việc phát triển nguồn nhân lực có ý nghĩa cực kỳ quan trọng quyết định đến việc nâng cao hiệu quả của nền kinh tế, tăng sức cạnh tranh, giải quyết nguồn lao động dư thừa không có việc làm trong xã hội, góp phần ngăn chặn các tệ nạn xã hội. Vì vậy việc xây dựng và triển khai chiến lược phát triển nguồn nhân lực của đất nước trong đó có chiến lược phát triển dạy nghề, chiến lược phát triển giáo dục thời kỳ 2011-2020 và tổ chức thực hiện trở nên hết sức cấp bách, đòi hỏi TW, địa phương, cả hệ thống chính trị và các tổ chức xã hội dân sự cùng tham gia.