Đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp phòng chống bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi của tỉnh Hưng Yên

Ở Việt Nam, cùng với sự phát triển của công nghiệp hóa, đô thị hóa, tỷ lệ THA ngày một tăng cao, nhất là đối với nam giới trên 55 tuổi và nữ giới trên 65 tuổi. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng của bênh THA như: Hút thuốc, béo phì, lối song… Người bị mắc bệnh THA phải điều trị liên tục và lâu dài, bên cạnh đó phải tránh các nguy cơ gây THA và nhận thức được tầm quan trọng của việc điều trị cũng như sự nguy hiểm về các biến trứng của bệnh. Hiện nay, Hội Tim mạch Việt Nam tổ chức nhiều cuộc điều tra quy mô để tìm hiểu tần xuất của bệnh và đang đưa ra chiến lược quốc gia phòng chống THA.

Hưng Yên là một tỉnh đồng bằng, có dân số khá đông trong đó tỷ lệ người cao tuổi (NCT) ngang bằng với các địa phương khác trong cả nước, vai trò của người cao tuổi có một ý nghĩa hết sức đặc biệt quan trọng trong đời sống gia đình và xã hội. Nhằm đảm bảo cho NCT sống vui, sống khoẻ, sống có ích thì việc nghiên cứu về thực trạng THA cũng như các yếu tố liên quan ở NCT là rất cần thiết, chính vì vậy trường Cao đẳng Y tế Hưng Yên đã tiến hành nghiên cứu đề tài “đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp phòng chống bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi của tỉnh”.

I. Tỷ lệ NCT mắc bệnh THA và các yếu tố liên quan tới bệnh THA

1. Tỷ lệ NCT mắc bệnh THA

- Tổng số điều tra tại hai khu vực thành thị và nông thôn, tỷ lệ người cao tuổi ở thành thị bị bệnh THA 28,5% còn ở nông thôn 22,9%. Như vậy, từ kết quả nghiên cứu này cho thấy tỷ lệ THA có sự khác nhau giữa các khu vực, khác nhau giữa thành thị và nông thôn.

- Tỷ lệ THA mới phát hiện 23,4% và chỉ có 2,9% là phát hiện từ trước. Số trường hợp không được phát hiện chiếm tỷ lệ rất lớn gấp 8 lần so với phát hiện THA từ trước.

- Tỷ lệ THA ở nam giới là 28,4% cao hơn hẳn so với nữ là 24,5%.

- Số THA cao nhất ở nhóm tuổi 70-79 tuổi (46,7%), sau đó đến nhóm tuổi 60-69, thấp nhất là ở nhóm tuổi trên 80 (22,3%).

- Trường hợp THA ở giai đoạn 1 chiếm tỷ lệ 13,1%, THA giai đoạn 2 chiếm tỷ lệ 10,4%, tỷ lệ tiền THA là 24,2 %.

2. Các yếu tố liên quan đến THA

Cho tới nay, mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu về bệnh THA tuy nhiên vẫn chưa có nghiên cứu nào tìm ra được nguyên nhân gây ra bệnh THA. Các yếu tố liên quan tới bệnh này rất đa dạng, không chỉ đơn độc mà đan xen nhau góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh THA.

- Yếu tố kinh tế xã hội là một trong những nguyên nhân gây lên bệnh THA ở NCT. Người già cần có những điều kiện kinh tế nhất định để bồi dưỡng sức khoẻ, để đảm bảo một cuộc sống không lệ thuộc. Sự thiếu thốn về vật chất, phải sống dựa vào người khác gây cho người già nhiều mặc cảm, dễ tủi thâm, tự ti dẫn đến tình trạng stress. Đây là những yếu tố tiêu cực rất có hại cho sức khoẻ nhất là đối với bệnh THA.

- Bệnh mạn thính và THA ở người cao tuổi: Người bị mắc bệnh tim mạch mạn tính có liên quan tới THA gấp 12 lần so với người không mắc bệnh tim mạch. Người có rối loạn lipid máu bị THA gấp 2,1 lần. Thời gian mắc bệnh tim mạch kéo dài, gia đình có người mắc bệnh tim mạch, mỡ máu tăng cao cũng là những nguyên nhân gây lên bệnh THA.

- Cũng giống như bệnh tim mạch mạn tính, người ta thấy rằng 30-50% trường hợp đái tháo đường có THA và thường kèm theo thừa cân, béo phì.

- Thói quen ăn uống như thích ăn đồ mặn, xào, rán hoặc gia đình dùng mỡ để xào, rán có nguy cơ THA rất cao.

- Thói quen sinh hoạt: Theo kết quả nghiên cứu, người cao tuổi không tập thể thao có khẳ năng mắc bệnh THA 2-3 lần so với người tập thể thao. Cũng theo nghiên cứu này, căng thẳng thần kinh cũng liên quan tới bệnh THA, người cao tuổi có thời gian ngủ trung bình dưới 6 tiếng/ngày có nguy cơ bị THA gấp 1,8 lần so với người cao tuổi có thời gian ngủ trung bình trên 6 tiếng.

- Thói quen uống rượu bia và hút thuốc lá dường như có liên quan chặt chẽ tới bệnh THA. Hút một điếu thuốc là huyết áp tâm thu có thể tăng lên tới 11mmHg, huyết trương tăng lên tới 9mmHg, kéo dài 20-30 phút, hút nhiều có thể có những cơn THA kịch phát nguy hiểm làm cho tim đập nhanh hơn bình thường, cơ tim co bóp nhiều hơn.

- Tình trạng dinh dưỡng: BMI có liên quan thuận chiều với huyết áp động mạch tâm thu và tâm trương. Càng béo phì nguy cơ THA càng cao.

II. Một số giải pháp phòng chống bệnh THA cho cộng đồng

1. Giải pháp tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về công tác phòng chống bệnh THA.

- Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về sự nguy hiểm của bệnh THA.

- Tiến hành thảo luận nhóm: Tại mỗi phường tổ chức giải đáp thắc mắc cho những người bị bệnh THA và những người quan tâm tới bệnh THA.

- Khuyến khích thành lập câu lạc bộ “Sức khoẻ tim mạch” hoặc lồng ghép chương trình giáo dục phòng chống bệnh THA vào các buổi sinh hoạt của các câu lạc bộ khác.

2. Giải pháp nâng cao chất lượng công tác phòng chống bệnh THA cho cán bộ y tế cơ sở

- Xuất bản tài liệu, xây dựng sơ đồ chiến lược, tổ chức các lớp tập huấn để cung cấp kiến thức cho các cán bộ y tế cơ sở áp dụng thực hành chuẩn đoán, tư vấn dự phòng, điều trị và quản lí bệnh THA cho cộng đồng dân cư tại địa phương.

- Cung cấp thuốc và các trang thiết bị để chẩn đoán và điều trị bệnh THA cho cộng đồng.

- Lồng ghép các hoạt động của chương trình y tế quốc gia thì hiệu quả sẽ cao hơn và chi phí đi lại sẽ giảm, đặc biệt là kiến thức của cán bộ y tế cơ sở về công tác chăm sócvà bảo vệ sức khoẻ của nhân dân sẽ rộng hơn, toàn diện hơn.

3. Giải pháp thực hiện chính sách xã hội hoá công tác phòng chống bệnh THA cho cộng đồng dân cư Hưng Yên

- Phối hợp giữa các ngành như tài chính, Hội chữ thập đỏ, Hội cựu chiến binh, Hội phụ nữ,… trong việc tuyên truyền giáo dục công tác phòng chống bệnh THA trong cộng đồng trong các buổi sinh hoạt của Hội, của thôn xóm, các cụm dân cư. Phát động xây dựng làng văn hoá, cụm dân cư văn hoá, gia đình văn hoá để giảm các tệ nạn, đời sống văn hoá tinh thần của cộng đồng được cải thiện sẽ giảm bớt các yếu tố nguy cơ gây bệnh THA.

- Vai trò của gia đình có ý nghĩa rất lớn đến mọi mặt của toàn xã hội. Việc tuyên truyền phổ biến các kiến thức cần thiết về phòng chống bệnh tăng huyết áp tới mỗi gia đình có ý nghĩa hết sức quan trọng, giúp cho mỗi thành viên trong gia đình có những kiến thức cần thiết để tự chăm lo và bảo vệ sức khoẻ cho bản thân.

4. Các biện pháp dự phòng

- Chế độ dinh dương có vai trò đáng kể trong điều trị và dự phòng bệnh THA, người bệnh THA cần phải có chế độ ăn hợp lý như ăn giảm muối, hạn chế đồ hải sản, tăng cường các thực phẩm giàu canxi và các sản phẩm về sữa, không nên uống cam thảo, chè, sâm, café, bia, rượu… hạn chế sử dụng các chất béo bão hoà, tăng cường rau và quả chín.

- Có chế độ luyện tập hợp lý là cách tốt nhất đẩy lùi chứng cao huyết áp. Vận động để duy trì huyết áp ở mức ổn định là nguyên tắc vàng đối với bệnh nhân THA và những ngưòi không muốn mắc bệnh này.

5. Một số điều cần chú ý đối với người THA

- Mùa lạnh: Mỗi khi lạnh các mạch máu bị co đẩy huyết áp tăng lên và nhịp tim đập nhanh lên để bù trừ giúp cơ thể chống lạnh. Đối với người THA, trời lạnh bao giờ cũng làm bệnh nặng lên, huyết áp tăng thêm có thể làm vỡ mạch, nhất là người cao tuổi.

- Khi ngủ dậy: Từ 4-7h sáng thường là lúc nhiệt độ xuống thấp nhất trong ngày. Người THA cần phải tạo một số thói quen tập một số động tác trước khi ra khỏi giường, trước khi mở cửa phải mặc ấm, đặc biệt giữ ấm cổ, ngực, hai bàn chân.

- Mùa hè, thời tiết nóng, sự bài tiết mồ hôi gia tăng, cơ thể mất một lượng nước khá lớn khiến nồng độ máu giảm, độ kết dính trong máu tăng cao, làm tăng nguy cơ cho tim và não. Vì vậy mùa hè bệnh nhân THA nên uống nhiều nước và uống đều đặn, không nên đợi đến lúc khát mới uống. Tốt nhất lên tạo thói quen uống một ly nước sau khi thức dậy vào buổi sáng và một ly nước trước khi đi ngủ ban đêm. Nên àung nước trắng đun sôi, các nước giải khát có đường, có ga có thể thay thế bằng các trà thảo dược, thanh nhiệt như trà hoa cúc, trà xanh…