Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 23/12/2011 22:24 (GMT+7)

Đại dương: Trung tâm của thế kỷ XXI

Lúc còn học ở đại học Colorado , bà rất quan tâm đến khí quyển. Khi nghiên cứu các chênh lệch thực tế với đại dương, bà học được nhiều điều về tính tương tự và các mối liên hệ. Thế là bà muốn làm rõ tầm quan trọng của những tác động qua lại giữa khí quyển và đại dương để hiểu hệ thống trọn vẹn trên đất liền. Thay đổi khí hậu đã rõ và chúng ta ngày càng nhận thấy vai trò then chốt của đại dương và ảnh hưởng của nó đến tần số các trận bão và các hiện tượng cực đoan và nhận thấy vai trò quyết định của nó đối với sự sống. Đại dương góp phần điều chỉnh chu trình nhiệt, các bon và nước ngọt trên phạm vi thế giới cũng như những giao động, và phân bổ nhiệt độ và mưa theo vùng. Đại dương cũng là bộ nhớ ghi lại lịch sử khí hậu. Đại dương hấp thụ đến 25% CO2 sinh ra do sử dụng năng lượng hóa thạch và phá rừng và làm chậm lại nhịp độ tăng nhiệt độ bề mặt. Những thay đổi có thể về độ mặn, dòng chảy sẽ ảnh hưởng đến hệ khí hậu. Vậy cho nên phải theo dõi và dự báo mực nước biển tăng, tần số và tính nghiêm trọng của các cơn bão để biết trước các trận lụt ven biển. Theo bà, cái lo lắng nhất là chu trình nước ngọt, nó tùy thuộc vào sự bốc hơi của đại dương. Thay đổi khí hậu sẽ có tác động lớn đối với đại dương, điều chúng ta chưa lưu tâm đầy đủ. Khí CO2 quá nhiều trong khí quyển, được đại dương hấp thụ, làm đảo lộn pH. Các đại dương đang bị axit hóa 100 lần nhanh hơn so với hàng triệu năm trước đây. Sinh vật biển thích nghi như thế nào? Thực vật nổi, cơ sở của dây chuyền thức ăn ở cá, chắc chắn bị ảnh hưởng. San hô, các loài nhuyễn thể, loài thân giáp có nhu cầu khoáng vật cacbonát hóa để hình thành xương ngoài và vỏ phải chịu rủi ro. Axit hóa đại dương thật nguy hiểm. Nhiệt độ cứ tăng lên thì chỉ có cách thải ít khí CO2 và ngừng sử dụng các năng lượng hóa thạch. Đại dương hấp thụ CO2, nhưng có một số nhà nghiên cứu cho rằng đại dương có thể hấp thụ chậm lại cho nên cần phải nghiên cứu sâu đề tài này.

Ngoài khí hậu ra, còn có hai yếu tố khác: ô nhiễm và đánh cá quá mức. Tất cả các sản phẩm hóa học do con người tạo ra đem vứt xuống biển tạo thành những vùng chết. Khong thể nào thau và lọc được đại dương. Do vậy phải kiểm soát và hạn chế các thứ ném ra biển, nhất là các sản phẩm của công nghiệp hóa chất tích đọng trong dây chuyền thực phẩm, tạo ra các loại rong biển độc. WHOI cũng nghiên cứu phát triển đánh cá và nuôi trồng thủy sản bền vững, không làm phương hại sự sống hoang dã. Cá nuôi phải ăn ít thịt, nhiều thực vật hơn...

Việc khai thác năng lượng trên đại dương đã và đang được thực hiện. Ngoài ra, gần đây Nhật Bản đã tìm ra các mỏ đất hiếm ở Thái Bình Dương. WHOI sẽ phối hợp với công nghiệp để nghiên cứu tính khả thi của các đề án như vậy – địa chất, công nghệ và tác động môi trường. Hàn Quốc, Canada, Australia , Pháp đều có các đề án theo hướng đó. Các nước này sẽ làm cái gì họ muốn trên lãnh hải của mình nhưng trên vùng biển quốc tế thì vấn đề sẽ phức tạp hơn nhiều.

Còn về mạng lưới các đài quan sát ngầm dưới biển, sau Mỹ và Canada, Trung Quốc muốn thiết lập mạng lưới của mình ở biển Đông. Các mạng lưới này cho phép thu được số liệu 24/24, cả 7 ngày trong tuần và 365 ngày trong năm. Ngày nay, khoa học đại dương chủ yếu dựa trên các quan sát tức thì của vệ tinh, dựa trên các cuộc thăm dò bằng tầu bè để lấy mẫu đây đó. Người ta mơ các mạng lưới giống như các mạng lưới dự báo thời tiết, với các số đo khí quyển theo nếp quen. Với các mạng lưới cáp điện, sợi quang học, camera, micro, nhiều thiết bị dò, người ta có thể quan sát từ xa để có các số liệu vật lý, hóa học, sinh học liên tục được truyền theo thời gian thực. Tất cả số liệu đó sẽ giúp ích rất nhiều cho việc nắm được tình trạng sức khỏe của đại dương và nuôi dưỡng cho các mô hình khí hậu. Các hiện tượng cực đoan được theo dõi, rồi động đất, sóng thần... Tất cả giúp cho việc quy hoạch sử dụng đại dương, nhất là khi có xung đột.

Đặt dây cáp cả đại dương thì tốn kém cho nên chương trình sáng kiến các đài quan sát đại dương – The Ocean Observatories Initiative (OOI) Program (mà WHOI tham gia) muốn xây dựng các mạng lưới nối liền nhau ở bán cầu Bắc, ở Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Mạng lưới vùng đầu tiên, Neptune, nhằm vào Canada năm 2009 từ nay phải được nối với một mạng lưới khác đang được xây dựng ở bờ biển phía Đông nước Mỹ.

Không thể đặt được dây cáp tất cả, vì vậy phải chọn các vị trí then chốt. Biển Đông là một điểm nóng, ngoài ra còn có nhu cầu ở Bắc Cực vì vùng này đang được mở ra.

Người ta nói sự sống đến từ đại dương cách đây hàng triệu năm. Có thể nó vẫn như thế trên cơ sở thích nghi với biển đổi khí hậu. Đại dương nắm trong tay một phần các giải pháp thích nghi.

Đại dương, biển cả đóng vai trò ngày một lớn đối với con người. Thế kỷ XVI, Richlieu (1585-1642) nói: “Ai đó làm chủ được mặt biển thì người đó sẽ có quyền lực lớn trên đất liền”. Câu nói của một chính khách Pháp vẫn còn nguyên giá trị cho đến tận bây giờ. Nhờ ông mà thương mại trên biển của Pháp được mở mang. Nước Anh sau đó cũng vậy. Nhưng bây giờ đại dương không chỉ là con đường giao thông nữa, nó còn là kho nguyên, nhiên liệu, nơi điều chỉnh khí hậu trên đất liền. Bởi vậy, việc nghiên cứu các tác động qua lại giữa đại dương với khí hậu toàn cầu đang được đặc biệt chú ý.

Xem Thêm

Thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý năng lượng - Giải pháp then chốt giảm phát thải nhà kính
Ngày 17/12, tại phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Sở Công Thương TP.HCM, Trung tâm Chứng nhận Chất lượng và Phát triển Doanh nghiệp và Công ty Cổ phần Tập đoàn Vira tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý, sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính”.
Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách
Trong hai ngày 12-13/11, tại tỉnh Cao Bằng, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cao Bằng tổ chức Chương trình chia sẻ “Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách”.
Thúc đẩy ứng dụng thực tiễn của vật liệu tiên tiến trong sản xuất năng lượng sạch
Ngày 24/10, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Hội Khoa học Công nghệ Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam (VNACA) tổ chức Hội thảo khoa học “Vật liệu tiên tiến ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính”.
Dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững vùng núi phía Bắc
Đó là chủ đề của hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía Bắc" diễn ra trong ngày 21/10, tại Thái Nguyên do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PANNATURE) phối hợp tổ chức.
Muốn công tác quy hoạch hiệu quả, công nghệ phải là cốt lõi
Phát triển đô thị là một quá trình, đô thị hoá là tất yếu khách quan, là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên vươn mình, quá trình đô thị hoá không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước...
Hội thảo quốc tế về máy móc, năng lượng và số hóa lần đầu tiên được tổ chức tại Vĩnh Long
Ngày 20/9, tại Vĩnh Long đã diễn ra Hội thảo quốc tế về Máy móc, năng lượng và số hóa hướng đến phát triển bền vững (IMEDS 2025). Sự kiện do Hội Nghiên cứu Biên tập Công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) - hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long (VLUTE) tổ chức.
Ứng dụng công nghệ số toàn diện là nhiệm vụ trọng tâm của VUSTA giai đoạn tới
Ứng dụng công nghệ số toàn diện, xây dựng hệ sinh thái số là bước đi cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA). Qua đó cho thấy, VUSTA không chỉ bắt kịp xu thế công nghệ mà còn chủ động kiến tạo những giá trị mới, khẳng định vai trò tiên phong của đội ngũ trí thức trong thời đại số.

Tin mới

51 năm thống nhất đất nước: Khơi thông nguồn lực tri thức trong kỷ nguyên mới
Thông tấn xã Việt Nam giới thiệu bài phỏng vấn với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) về vai trò của lực lượng trí thức và những giải pháp đột phá để hiện thực hóa khát vọng hùng cường vào năm 2030 và 2045.
Phát huy vai trò nòng cốt của trí thức KH&CN tỉnh Cà Mau
Đại hội đại biểu Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Cà Mau lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 - 2031 tổ chức thành công thực sự đã mở ra một không gian mới để hội tụ sức mạnh, tâm huyết và trí tuệ của đội ngũ trí thức tỉnh nhà, định hình con đường kiến tạo và phát triển trong kỷ nguyên mới của đất nước.
Công bố Quyết định bổ nhiệm Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Tri thức
Ngày 28/4, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức Hội nghị Công bố quyết định về công tác cán bộ. Tại hội nghị, TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch VUSTA đã trao Quyết định bổ nhiệm bà Bùi Thị Thu Hằng, Phó Giám đốc phụ trách, Phó Tổng biên tập NXB Tri thức giữ chức vụ Giám đốc, Tổng biên tập NXB Tri thức.
Đảng bộ Liên hiệp Hội Việt Nam tổ chức Hội nghị Ban Thường vụ - Ban Chấp hành tháng 4/2026
Ngày 28/4, tại Hà Nội, Đảng bộ Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) tổ chức Hội nghị Ban Thường vụ - Ban Chấp hành nhằm đánh giá kết quả công tác, đồng thời triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong công tác xây dựng Đảng và chuẩn bị cho Đại hội LHHVN nhiệm kỳ mới.
Nâng tầm sức mạnh văn hóa vùng Đất Tổ - Động lực quan trọng cho phát triển bền vững
Phát triển văn hóa và con người là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh bền vững. Quan điểm đó tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị. Nghị quyết nhấn mạnh văn hóa phải thấm sâu vào đời sống xã hội, gắn kết hài hòa với chính trị, kinh tế, môi trường, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia.
Chủ tịch Phan Xuân Dũng dự Đại hội đại biểu Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cà Mau lần thứ I
Ngày 23/4, Đại hội đại biểu Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cà Mau lần thứ I, nhiệm kỳ 2026-2031 đã thành công tốt đẹp. Chủ tịch VUSTA Phan Xuân Dũng chúc mừng, đánh giá cao những nỗ lực rất lớn của Liên hiệp Hội tỉnh, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh TVPB, ĐMST&CĐS, lan tỏa tri thức KH&CN, phục vụ trực tiếp đời sống người dân địa phương.
Tuyên Quang: Thúc đẩy năng lực triển khai năng lực hoạt động KHCN, ĐMST và CĐS trong sinh viên
Ngày 21/4, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (KH&KT) tỉnh Tuyên Quang phối hợp với Trường Cao đẳng Tuyên Quang tổ chức Hội thảo tập huấn, phổ biến kiến thức “Thúc đẩy năng lực triển khai hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sinh viên” bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến.