Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 23/12/2011 22:24 (GMT+7)

Đại dương: Trung tâm của thế kỷ XXI

Lúc còn học ở đại học Colorado , bà rất quan tâm đến khí quyển. Khi nghiên cứu các chênh lệch thực tế với đại dương, bà học được nhiều điều về tính tương tự và các mối liên hệ. Thế là bà muốn làm rõ tầm quan trọng của những tác động qua lại giữa khí quyển và đại dương để hiểu hệ thống trọn vẹn trên đất liền. Thay đổi khí hậu đã rõ và chúng ta ngày càng nhận thấy vai trò then chốt của đại dương và ảnh hưởng của nó đến tần số các trận bão và các hiện tượng cực đoan và nhận thấy vai trò quyết định của nó đối với sự sống. Đại dương góp phần điều chỉnh chu trình nhiệt, các bon và nước ngọt trên phạm vi thế giới cũng như những giao động, và phân bổ nhiệt độ và mưa theo vùng. Đại dương cũng là bộ nhớ ghi lại lịch sử khí hậu. Đại dương hấp thụ đến 25% CO2 sinh ra do sử dụng năng lượng hóa thạch và phá rừng và làm chậm lại nhịp độ tăng nhiệt độ bề mặt. Những thay đổi có thể về độ mặn, dòng chảy sẽ ảnh hưởng đến hệ khí hậu. Vậy cho nên phải theo dõi và dự báo mực nước biển tăng, tần số và tính nghiêm trọng của các cơn bão để biết trước các trận lụt ven biển. Theo bà, cái lo lắng nhất là chu trình nước ngọt, nó tùy thuộc vào sự bốc hơi của đại dương. Thay đổi khí hậu sẽ có tác động lớn đối với đại dương, điều chúng ta chưa lưu tâm đầy đủ. Khí CO2 quá nhiều trong khí quyển, được đại dương hấp thụ, làm đảo lộn pH. Các đại dương đang bị axit hóa 100 lần nhanh hơn so với hàng triệu năm trước đây. Sinh vật biển thích nghi như thế nào? Thực vật nổi, cơ sở của dây chuyền thức ăn ở cá, chắc chắn bị ảnh hưởng. San hô, các loài nhuyễn thể, loài thân giáp có nhu cầu khoáng vật cacbonát hóa để hình thành xương ngoài và vỏ phải chịu rủi ro. Axit hóa đại dương thật nguy hiểm. Nhiệt độ cứ tăng lên thì chỉ có cách thải ít khí CO2 và ngừng sử dụng các năng lượng hóa thạch. Đại dương hấp thụ CO2, nhưng có một số nhà nghiên cứu cho rằng đại dương có thể hấp thụ chậm lại cho nên cần phải nghiên cứu sâu đề tài này.

Ngoài khí hậu ra, còn có hai yếu tố khác: ô nhiễm và đánh cá quá mức. Tất cả các sản phẩm hóa học do con người tạo ra đem vứt xuống biển tạo thành những vùng chết. Khong thể nào thau và lọc được đại dương. Do vậy phải kiểm soát và hạn chế các thứ ném ra biển, nhất là các sản phẩm của công nghiệp hóa chất tích đọng trong dây chuyền thực phẩm, tạo ra các loại rong biển độc. WHOI cũng nghiên cứu phát triển đánh cá và nuôi trồng thủy sản bền vững, không làm phương hại sự sống hoang dã. Cá nuôi phải ăn ít thịt, nhiều thực vật hơn...

Việc khai thác năng lượng trên đại dương đã và đang được thực hiện. Ngoài ra, gần đây Nhật Bản đã tìm ra các mỏ đất hiếm ở Thái Bình Dương. WHOI sẽ phối hợp với công nghiệp để nghiên cứu tính khả thi của các đề án như vậy – địa chất, công nghệ và tác động môi trường. Hàn Quốc, Canada, Australia , Pháp đều có các đề án theo hướng đó. Các nước này sẽ làm cái gì họ muốn trên lãnh hải của mình nhưng trên vùng biển quốc tế thì vấn đề sẽ phức tạp hơn nhiều.

Còn về mạng lưới các đài quan sát ngầm dưới biển, sau Mỹ và Canada, Trung Quốc muốn thiết lập mạng lưới của mình ở biển Đông. Các mạng lưới này cho phép thu được số liệu 24/24, cả 7 ngày trong tuần và 365 ngày trong năm. Ngày nay, khoa học đại dương chủ yếu dựa trên các quan sát tức thì của vệ tinh, dựa trên các cuộc thăm dò bằng tầu bè để lấy mẫu đây đó. Người ta mơ các mạng lưới giống như các mạng lưới dự báo thời tiết, với các số đo khí quyển theo nếp quen. Với các mạng lưới cáp điện, sợi quang học, camera, micro, nhiều thiết bị dò, người ta có thể quan sát từ xa để có các số liệu vật lý, hóa học, sinh học liên tục được truyền theo thời gian thực. Tất cả số liệu đó sẽ giúp ích rất nhiều cho việc nắm được tình trạng sức khỏe của đại dương và nuôi dưỡng cho các mô hình khí hậu. Các hiện tượng cực đoan được theo dõi, rồi động đất, sóng thần... Tất cả giúp cho việc quy hoạch sử dụng đại dương, nhất là khi có xung đột.

Đặt dây cáp cả đại dương thì tốn kém cho nên chương trình sáng kiến các đài quan sát đại dương – The Ocean Observatories Initiative (OOI) Program (mà WHOI tham gia) muốn xây dựng các mạng lưới nối liền nhau ở bán cầu Bắc, ở Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Mạng lưới vùng đầu tiên, Neptune, nhằm vào Canada năm 2009 từ nay phải được nối với một mạng lưới khác đang được xây dựng ở bờ biển phía Đông nước Mỹ.

Không thể đặt được dây cáp tất cả, vì vậy phải chọn các vị trí then chốt. Biển Đông là một điểm nóng, ngoài ra còn có nhu cầu ở Bắc Cực vì vùng này đang được mở ra.

Người ta nói sự sống đến từ đại dương cách đây hàng triệu năm. Có thể nó vẫn như thế trên cơ sở thích nghi với biển đổi khí hậu. Đại dương nắm trong tay một phần các giải pháp thích nghi.

Đại dương, biển cả đóng vai trò ngày một lớn đối với con người. Thế kỷ XVI, Richlieu (1585-1642) nói: “Ai đó làm chủ được mặt biển thì người đó sẽ có quyền lực lớn trên đất liền”. Câu nói của một chính khách Pháp vẫn còn nguyên giá trị cho đến tận bây giờ. Nhờ ông mà thương mại trên biển của Pháp được mở mang. Nước Anh sau đó cũng vậy. Nhưng bây giờ đại dương không chỉ là con đường giao thông nữa, nó còn là kho nguyên, nhiên liệu, nơi điều chỉnh khí hậu trên đất liền. Bởi vậy, việc nghiên cứu các tác động qua lại giữa đại dương với khí hậu toàn cầu đang được đặc biệt chú ý.

Xem Thêm

Phát triển nhân lực trẻ cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược
Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách phát triển nhân lực trẻ chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ và năng lượng nguyên tử, với thời hạn hoàn thành trong quý IV/2026.
Thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tạo việc làm cho thanh niên trí thức
Sáng ngày 28/7, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã phối hợp với Viện Khoa học và Quản lý kinh tế (IESEM) tổ chức hội thảo "Thực trạng và giải pháp thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tự tạo việc làm cho thanh niên trí thức trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0".
Thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý năng lượng - Giải pháp then chốt giảm phát thải nhà kính
Ngày 17/12, tại phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Sở Công Thương TP.HCM, Trung tâm Chứng nhận Chất lượng và Phát triển Doanh nghiệp và Công ty Cổ phần Tập đoàn Vira tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý, sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính”.
Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách
Trong hai ngày 12-13/11, tại tỉnh Cao Bằng, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cao Bằng tổ chức Chương trình chia sẻ “Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách”.
Thúc đẩy ứng dụng thực tiễn của vật liệu tiên tiến trong sản xuất năng lượng sạch
Ngày 24/10, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Hội Khoa học Công nghệ Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam (VNACA) tổ chức Hội thảo khoa học “Vật liệu tiên tiến ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính”.
Dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững vùng núi phía Bắc
Đó là chủ đề của hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía Bắc" diễn ra trong ngày 21/10, tại Thái Nguyên do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PANNATURE) phối hợp tổ chức.
Muốn công tác quy hoạch hiệu quả, công nghệ phải là cốt lõi
Phát triển đô thị là một quá trình, đô thị hoá là tất yếu khách quan, là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên vươn mình, quá trình đô thị hoá không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước...
Hội thảo quốc tế về máy móc, năng lượng và số hóa lần đầu tiên được tổ chức tại Vĩnh Long
Ngày 20/9, tại Vĩnh Long đã diễn ra Hội thảo quốc tế về Máy móc, năng lượng và số hóa hướng đến phát triển bền vững (IMEDS 2025). Sự kiện do Hội Nghiên cứu Biên tập Công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) - hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long (VLUTE) tổ chức.

Tin mới

GS.VS. Châu Văn Minh: Tăng cường kết nối khoa học, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân
Ngày 25/10/2026, tại Hà Nội, GS.VS. Châu Văn Minh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam), đã tham dự và phát biểu tại Hội nghị khoa học “Cập nhật các tiến bộ mới trong quản lý bệnh tiêu hóa và gan mật”, kết hợp kỷ niệm 8 năm thành lập Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật.
TECHFEST Việt Nam 2026 đưa sản phẩm công nghệ đến gần người dân
TECHFEST Việt Nam 2026 sẽ diễn ra tại Hà Nội từ ngày 13 đến 15/11, khu vực hồ Hoàn Kiếm và phố đi bộ là trung tâm với mô hình không gian mở, đưa các hoạt động trình diễn công nghệ, triển lãm sản phẩm khởi nghiệp và kết nối đầu tư đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư.
Liên hiệp Hội Thành phố Hồ Chí Minh và 7 giải pháp phát huy vai trò trí thức
Tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh là một hoạt động quan trọng nhằm phát huy trí tuệ, kinh nghiệm và trách nhiệm xã hội của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong quá trình hoạch định chính sách, quy hoạch và triển khai các chương trình, dự án phát triển.
Đề xuất giải pháp tăng cường vai trò kết nối của VUSTA với các Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện
Ngày 23/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo đề xuất các giải pháp đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy tối đa tiềm năng của mạng lưới 92 Hội ngành trong hoạt động tư vấn, phản biện; khẳng định quyết tâm nâng tầm vai trò cầu nối của VUSTA, biến trí tuệ đội ngũ trí thức KH&CN thành những luận cứ khoa học tin cậy phục vụ các quyết sách của Đảng, Nhà nước và MTTQ.
Đưa tri thức số về bản, giúp người dân làm chủ công nghệ
Phổ biến kiến thức khoa học, kỹ thuật chỉ thực sự phát huy giá trị khi người dân có thể vận dụng vào đời sống. Từ hoạt động giảng dạy của chuyên gia Hội Mã số Mã vạch Việt Nam trong chương trình tập huấn “Người bản số” tại Lào Cai, có thể thấy rõ cách tiếp cận lấy kỹ năng thực hành, khả năng tự chủ và an toàn trên môi trường số làm trọng tâm.
VUSTA tập huấn nâng cao kiến thức, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại cơ sở
Nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm và kỹ năng xử lý tình huống cháy, nổ cho cán bộ, nhân viên làm việc tại tòa nhà, ngày 23/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức tập huấn công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ, cứu nạn. Chương trình kết hợp phổ biến quy định pháp luật với hướng dẫn kỹ năng thực hành, góp phần chủ động phòng ngừa và hạn chế thiệt hại khi có sự cố xảy ra.
Phát huy vai trò cầu nối của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội
Tăng cường kết nối giữa các hội thành viên, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với các cơ quan Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện, góp phần hoàn thiện chính sách và thúc đẩy phát triển đất nước.
Đắk Lắk: Từ chính sách đãi ngộ đến yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao
Việc HĐND tỉnh Đắk Lắk thông qua Nghị quyết quy định chính sách thu hút, hỗ trợ đào tạo phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2026- 2031 thể hiện sự đồng thuận cao đối với yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho phát triển trong giai đoạn mới. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để chính sách đi vào cuộc sống, thu hút được người có năng lực và tạo môi trường để trí thức cống hiến.