Cuộc đồng khởi kỳ diệu ở miền Nam

Nói đến phong trào đồng khởi của đồng bào miền nam chống ách thống trị tàn bạo của Mỹ - Diệm những năm 60 của thế kỷ 20, chúng ta thường nhắc đến các cuộc đồng khởi có quy mô lớn lôi cuốn hàng vạn người tham gia ở Mỏ Cày (Bến Tre) và Hoà Thịnh, Tuy Hoà (Phú Yên) năm 1960. Đó là những đỉnh cao của các cuộc nổi dậy rất sớm, có tiếng vang rộng rãi làm cho chính quyền Mỹ - nguỵ rất run sợ. Nhưng phong trào nhân dân miền Nam chống Mỹ và tay sai thì đã được nhóm lên từ những năm trước đó. Chính sự thống trị hà khắc, sự đàn áp man rợ của Mỹ - ngụy đã gây nên sự căm phẫn cực độ, không thể chịu đựng được mà nhân dân miền Nam vùng lên chống lại chúng. Đó là những đốm lửa nhỏ phát triển thành những đám cháy lớn, dưới sự lãnh đạo đúng đắn, nhạy bén kịp thời của Đảng. Những đám cháy ấy đã trở thành nguy cơ thiêu đốt toàn bộ chính quyền của bọn xâm lược và tay sai.

Trong một bản báo cáo gửi Tổng thống Mỹ Ken-nơ-đi năm 1961, Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA) thừa nhận: “Một thời kỳ hết sức nghiêm trọng đối với Tổng thống Ngô Đình Diệm và Việt Nam Cộng hoà (chính quyền Diệm) đã ở ngay trước mặt. Chỉ trong sáu tháng cuối năm 1960, tình hình an ninh trong nước vẫn tiếp tục ngày càng xấu đi và nay đã lên đến mức nghiêm trọng. Toàn bộ vùng nông thôn ở phía nam và tây nam Sài Gòn cũng như một số vùng phía bắc nằm trong vòng kiểm soát rất lớn của Việt cộng” (Trích trông Hồ sơ Lầu Năm góc).

Cuốn sách đã cung cấp cho người đọc một cái nhìn vừa bao quát vừa rất cụ thể toàn bộ lịch sử phong trào đồng khởi ở miền Nam, với rất nhiều tư liệu phong phú, chính xác, không những ở cấp chỉ đạo của miền Nam, của Trung ương mà còn ở các chỉ thị, nghị quyết của các huyện uỷ, tỉnh uỷ, mệnh lệnh của các đơn vị lực lượng vũ trang. Có cả những ý kiến, những đề nghị, những quyết định về phương châm, phương pháp đấu tranh thế nào cho thích hợp với tình hình kẻ địch đã không tuân thủ Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954. Những cuộc tranh luận sôi nổi ở các địa phương, những ý kiến trái ngược của một số người lãnh đạo về khởi nghĩa vũ trang chống địch xuất hiện trước và sau khi nổ ra khởi nghĩa Trà Bồng. Sách cũng nêu về bối cảnh lịch sử không thuận lợi như khuynh hướng cơ hội hữu khuynh trong phong trào cộng sản quốc tế muốn ta “chung sống hoà bình” với bất cứ giá nào, hoặc muốn cách mạng Việt Nam mãi mãi “trường kỳ mai phục”!.

Nhiều trang sử liệu rất tỉ mỉ về các sự kiện xảy ra ở miền Nam từ sau hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, từ việc Pháp chuyển quân tập kết, đến Mỹ hất cẳng Pháp, áp đặt chủ quyền thực dân mới ở miền Nam Việt Nam và các “quốc sách” của chính quyền Ngô Đình Diệm. Có những tài liệu trước nay ít người biết đã được ghi lại trong nhiều trang sách, trong đó các cuộc đồng khởi đầy sáng tạo của Bến Tre, Phú Yên được thuật lại khá chi tiết. Điều kỳ lạ là làm thế nào mà từ năm 1954 đến năm 1960, cán bộ cách mạng ở lại miền Nam phần lớn đã bị địch bắt giết, giam hãm, mỗi vùng ba, bốn xã chỉ còn lại một hai người, mà họ đã phát động được phong trào nổi dậy khiến kẻ địch hết sức bất ngờ. Cuốn sách đã nêu bật tinh thần đấu tranh kiên cường bất khuất chống địch của nhân dân miền Nam, đồng thời làm rõ sự khôn ngoan, sáng tạo của cuộc đấu tranh muôn màu, muôn vẻ mà kẻ địch dù rất xảo quyệt, hung hãn, được trang bị nhiều loại vũ khí tối tân hiện đại cũng phải bó tay. Những chiến dịch “bình định”, những “ấp chiến lược”, “ấp tân sinh” đều tan vỡ trước sức mạnh của nhân dân. Phương châm “ba mũi giáp công”: Chính trị, quân sự, bình vận được vận dụng tài tình là những gọng kìm siết cổ quân giặc. Những người dân tay không, những “đội quân tóc dài” đã lập nên những kỳ công vang lừng thế giới.

Cuốn sách góp phần đáng kể làm nổi bật một đề tài lịch sử về đồng khởi ở miền Nam, gợi ra những vấn đề cần được tiếp tục bàn luận về nhận thức sâu sắc, nâng cao và hoàn thiện thêm những kiến thức về lịch sử cách mạng Việt Nam. Những bài học rút ra từ cao trào đồng khởi ở miền Nam trước đây có tác dụng thiết thực trong công cuộc đổi mới hiện nay. Đó là những bài học về lòng dũng cảm, ý chí kiên cường bất khuất, sự sáng tạo dồi dào xuất phát từ một niềm tin mãnh liệt và sự nghiệp giành độc lập, thống nhất Tổ quốc, dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng ta. Bài học đó đang được phát huy mạnh mẽ trong công cuộc xây dựng đất nước phồn vinh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh mà các Nghị quyết của Đảng đã vạch ra.