Công nghệ quản lý

Công nghệ quản lý là một ngành công nghệ cao (CNC)

Chúng ta đang sống trong thời đại mà các ngành CNC có vai trò quyết định sự phát triển nhanh và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Muốn chóng giàu có thì không thể không dựa vào các ngành CNC. Hệ thống các ngành CNC xuất hiện manh nha từ giữa thế kỷ 20, khi bùng nổ cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, dựa trên hai thuyết mới về Vũ trụ là thuyết Tương đối và Thuyết Lượng tử. Ðến khoảng các năm 70-80 của thế kỷ trước, các ngành CNC đã có vị trí hàng đầu rất quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế và toàn cầu hóa. Theo kết quả nghiên cứu của nhiều tổ chức quốc tế về đánh giá vai trò của công nghệ trong sản xuất, thì có cả thảy tám ngành CNC cơ bản. Gọi là cơ bản vì nó liên tục phát triển theo nhiều hướng ngày càng mới mẻ. Tám ngành CNC cơ bản đó là: Công nghệ thông tin - truyền thông, Công nghệ sinh học, Công nghệ vật liệu tiên tiến, Công nghệ năng lượng tái tạo và năng lượng hạt nhân, Công nghệ bảo vệ môi trường, Công nghệ hàng không - vũ trụ, Công nghệ hải dương và Công nghệ quản lý.

Trong tám ngành CNC nêu ở trên, có lẽ ngành công nghệ quản lý (CNQL), đáng lẽ rất gần gũi, nhưng lại còn rất mới mẻ đối với chúng ta. CNQL xuất hiện vào khoảng từ những năm 70-80 của thế kỷ 20, khi công nghệ thông tin - truyền thông đã trở nên khá phổ biến và máy điện toán (máy tính điện tử) đã trở thành công cụ tương đối thông dụng.

Một cách vắn tắt có thể hiểu CNQL như một ngành khoa học công nghệ rất độc đáo, chưa từng có trước đây, dựa trên sự tổng hợp kiến thức của cả khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn và cả những ngành kỹ thuật ứng dụng, để có thể phân tích đúng đắn  trạng thái cực kỳ phức tạp của mọi loại hệ thống kỹ thuật, kinh tế - xã hội, văn hóa, chính trị... kể cả những hệ thống phức tạp nhất của thế giới đương đại. CNQL sử dụng mạnh mẽ công cụ máy điện toán và công nghệ thông tin - truyền thông, lượng hóa tối đa mọi đánh giá để có căn cứ vững chắc cho mọi phương án lựa chọn quyết định, cung cấp cho nhà quản lý, nhà lãnh đạo...

Phạm vi ứng dụng của CNQL hết sức rộng lớn kể từ việc quản lý một hiệu tạp hóa nhỏ, đến việc bảo vệ môi trường một đô thị lớn hoặc đổi mới cả một ngành sản xuất... cho tới giải quyết tình trạng khủng hoảng của cả một quốc gia. Vì vậy, có người cho rằng tên CNQL chưa phản ánh được hết nội hàm của nó và đề nghị gọi là "công nghệ mềm" hoặc "khoa học công nghệ mềm" và các tên khác. Trong bài viết này xin giữ tên CNQL với nội hàm như trên.

Chúng ta nhớ rằng thuở xưa vua, chúa cần phải có thêm các bộ óc của cận thần, quân sư, mưu sĩ (hoặc ngày nay là các đoàn cố vấn) để tìm ra được các quyết sách tốt nhất. Thế giới toàn cầu hóa ngày nay quá phức tạp đến nỗi các bộ óc dù cực kỳ uyên bác của một "bầu đoàn như trên" cũng hoàn toàn không đủ tốc độ để kịp xử lý khối lượng khổng lồ các dữ liệu, thông tin, tri thức để đi đến các quyết định không sai.

Quản lý - lãnh đạo nhanh nhất, thông minh nhất, sáng tạo nhất

Như đã trình bày ở trên, CNQL dựa trên máy điện toán, công nghệ thông tin - truyền thông, cung cấp những công cụ cực kỳ hiệu quả để có được rất nhanh và chính xác các quyết sách cho nhà quản lý, nhà lãnh đạo. Bảng dưới đây cho thấy mặt mạnh mặt yếu của máy điện toán so với bộ não người. Xem bảng so sánh (dưới bài)

Từ bảng đó, chúng ta thấy rằng chỉ riêng con người, dù rất uyên bác cũng không thể giải quyết nhanh các bài toán lớn và phức tạp, mặt khác chỉ riêng máy móc cũng sẽ khó khăn trong phần đòi hỏi sáng tạo để đưa ra được quyết sách.

Như vậy CNQL phải xây dựng các công cụ, các quy trình dựa trên tri thức từ các ngành khoa học tự nhiên và xã hội có liên quan, thể hiện bằng các phần mềm chuyên dụng, dùng để phân tích các hệ thống và đưa ra nhanh các kết luận có đánh giá ưu, khuyết điểm của từng phương án. Còn việc lựa chọn phương án nào thì do nhà quản lý, nhà lãnh đạo dựa trên tư duy sáng tạo và kinh nghiệm của mình để ra quyết định.

Có nhiều vị tổng thống khi gặp việc rất khó xử, các cố vấn khuyến nghị lựa chọn một trong các phương án mà họ đưa ra với căn cứ mơ hồ như nhau. Cuối cùng tổng thống phải nhờ đến người thầy bói thân cận để ra quyết định!

Trái lại, dù vấn đề phức tạp đến đâu, miễn là tìm ra được đầy đủ và chính xác các dữ liệu, thông tin cần thiết, nhờ các công cụ của CNQL sẽ có thể nhanh chóng đưa ra các giải đáp trong vùng tối ưu để lựa chọn. Trong trường hợp này nhà quản lý, nhà lãnh đạo luôn có cơ hội để trở thành nhanh nhất, thông minh nhất, sáng tạo nhất.

Công nghệ quản lý phát huy cao tiềm năng trí tuệ

Từ hơn 20 năm nay CNQL phát triển rất mạnh, vận dụng những phương tiện, công cụ của các ngành CNC cũng như của các ngành khoa học tự nhiên và xã hội, làm thích nghi hóa để giải quyết nhanh chóng và chính xác các bài toán phức tạp. Những công cụ đó là: các hệ chuyên gia, các phương tiện trí tuệ nhân tạo, lý thuyết trò chơi, phương pháp mô phỏng toán học, khoa học dự báo, truy tìm dữ liệu, biểu diễn tri thức... Mỗi công cụ trên đây thường là một bộ chương trình phần mềm chuyên dụng ứng với một loại hệ thống phức tạp. Các công cụ này xử lý nhanh các khối dữ liệu, thông tin, tri thức khổng lồ nhờ máy điện toán hoặc mạng máy điện toán chuyên dụng, sẽ nhanh chóng đưa ra một bộ các giải đáp trong vùng tối ưu cho bài toán đang xét.

Thực chất vấn đề ở đây là do yêu cầu của thực tế ngày càng phức tạp, vượt qua giới hạn năng lực xử lý của con người, cho nên CNQL cung cấp thêm các phương tiện, công cụ làm phát huy ngày càng cao hơn tiềm năng trí tuệ để đáp ứng yêu cầu ở tầm cao mới. Phải chăng CNQL làm việc tích hợp, bằng máy móc thông minh và tinh vi, trí tuệ của hàng triệu anh "thợ giày" để có các "siêu Gia Cát Lượng". Tất nhiên, đối với các nhà quản lý, nhà lãnh đạo tồi thì chẳng có thứ CNQL nào cứu được họ.

Nước ta đang có nhu cầu phát triển rất nhanh, nên sớm nghiên cứu tiếp thu và phát triển CNQL, vì trong tương lai đây sẽ là ngành CNC giúp phát triển nhanh nhất và tiết kiệm nhất. Nên sớm đưa nội dung của CNQL thành các môn học trong trường đại học và trong các cơ sở đào tạo cán bộ quản lý - lãnh đạo.