Cơ hội "hóa rồng"

Từ sau năm 1975 đến nay đã có một vài cơ hội thật sự là “vàng” đã bị chúng ta để tuột tầm tay. Những cơ hội như thế ngày càng hiếm và càng khó nắm bắt. Thôi thì trước mắt hãy nghĩ đến những điều thiết thực hơn như: ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát; chú trọng an sinh xã hội, giảm thiểu tai nạn giao thông, đổi mới căn bản và toàn diện (tức là cải cách) nền Giáo dục- Đào tạo, song song với việc chấn hưng nền Khoa học - Công nghệ nước nhà v.v... Rồi cơ hội sẽ lại đến, và hy vọng là sẽ không lại bị bỏ qua...

Nền kinh tế của một quốc gia đi lên đi xuống là lẽ bình thường, nhưng chu kỳ của nó thường là ngắn hạn, trong vòng mươi năm. Trái lại, sự xuống cấp hay tiến bộ về Văn hoá-Đạo đức và Giáo dục- Khoa học luôn luôn là liên tục trong một thời kỳ dài, có khi hàng trăm năm, chứ không thể lên xuống phập phù; muốn đi lên trong thế kỷ này thì phải bắt đầu ngay từ bây giờ.

Tất cả các nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước đã được/bị khai thác và tàn phá gần như cạn kiệt rồi! (Xin các bạn hãy tự tìm hiểu điều này qua các số liệu thống kê được công bố trên các phương tiện truyền thông đại chúng). Nhưng đấy chưa hẳn đã phải là tai hoạ lớn nhất cho sự phát triển. Nhiều nước, như Nhật Bản và Singapore , chẳng có nguồn tài nguyên thiên nhiên đáng kể nào, vậy mà họ là những nước giầu có. Nhất là trong kỷ nguyên của nền kinh tế dựa trên tri thức này, tài nguyên quan trọng hàng đầu đảm bảo thịnh vượng quốc gia là trí tuệ của cả dân tộc chứ không phải là “rừng vàng biển bạc” trời cho.

Năng lực trí tuệ của một dân tộc được hình thành, rèn rũa, và phát triển bởi hệ thống Giáo dục quốc dân và nền Học thuật chính thống (nghiên cứu Khoa học và Công nghệ). Cả Giáo dục & Đào tạo lẫn Khoa học & Công nghệ của chúng ta hiện nay đang rơi vào tình trạng hết sức đáng lo ngại, và vì vậy tiềm năng trí tuệ của dân tộc không những không được phát huy, mà ngược lại còn đang bị sói mòn.

Về Giáo dục và Đào tạo. Đã hàng chục năm nay nền giáo dục của chúng ta rơi vào khủng hoảng, trở thành nỗi bức xúc của toàn xã hội; đã có rất nhiều kiến nghị của các cá nhân và tập thể về cải cách Giáo dục; từ năm 1996 Đảng và Nhà nước đã chủ trương GD&ĐT và KH&CN là quốc sách hàng đầu; năm 1997 ông Lý Quang Diệu cũng đã chân thành tư vấn cho lãnh đạo nước ta tiếp tục đổi mới lần thứ hai với điểm nhấn là cải cách Giáo dục...Nhưng rồi vẫn đâu hoàn đó! Mặc cho mọi cố gắng của ngành giáo dục phát động hết “phong trào” này đến “phong trào” kia, thực hiện hết Đề án đổi mới này đến Đề án đổi mới khác... nền học vấn của nước mình cứ tiếp tục đi xuống. Đến nỗi gần đây nguyên Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình phải kêu gọi “xây dựng một nền Giáo dục trung thực”; còn giáo sư Hoàng Tuỵ thì cho rằng : “Giáo dục của nước ta không phải chỉ là lạc hậu (đúng hướng nhưng tiến quá chậm) nữa, mà là đang lạc lối rồi!”

Và bây giờ cơ hội cải cách Giáo dục lại hé mở: Nghị quyết của Đại hội XI của Đảng khẳng định rằng phải tiến hành đổi mới căn bản và toàn diện nền Giáo dục nước nhà, và theo kế hoạch thì tháng 10 năm 2012 sẽ có Hội nghị Trung ương về công tác Giáo dục để thực hiện NQ này. Coi GD&ĐT và KH&CN là quốc sách hàng đầu mà không được ưu tiên bàn luận trước thì thật là không hợp lý. Như vậy là hơi chậm, nhưng chậm mà chắc và quyết liệt thì còn hơn bỏ qua “cơ hội vàng” này. Để lỡ cơ hội này thì nền Giáo dục của chúng ta lại tiếp tục lạc hậu hoặc lạc đường mươi mười lăm năm nữa! Chúng ta có lý do chính đáng để hy vọng rằng mọi cấp lãnh đạo, mọi cơ quan chức năng, mọi tập thể và cá nhân các nhà khoa học và giáo dục, và toàn xã hội... sẽ cùng nhau góp phần xây dựng một NQ TW về giáo dục với tư duy rất mới và một chương trình hành động cụ thể, có thể đi ngay vào cuộc sống.

Về Khoa học và Công nghệ. Có thể nói rằng không một nền KH&CN nào có thể phát triển được trên cơ sở một nền GD&ĐT yếu kém như của nước ta trong mấy chục năm qua. Trên thực tế chúng ta đang chứng kiến sự tụt hậu rất đáng lo ngại của năng lực KH&CN nước nhà so với các nước trong khu vực và trên thế giới. KH&CN không những không đáp ứng được yêu cầu của công cuộc CNH-HĐH, rất ít (so với Thái Lan chẳng hạn) các công trình khoa học được công bố trên các tạp chí khoa học có uy tín của thế giới và các bằng phát minh-sáng chế được công nhận... mà ngày càng xa rời những chuẩn mực thông thường của việc nghiên cứu học thuật. Tôi được biết là Bộ KH&CN đang gấp rút soạn thảo Đề án “Đổi mới căn bản và toàn diện nền KH&CN nước nhà” để trình Chính phủ phê duyệt. Đây là một tín hiệu đáng mừng. Hy vọng rằng các nhà khoa học trong cả nước sẽ tích cực hợp tác với Bộ KH&CN để xây dựng được một Đề án mang tính đột phá nhằm chấn hưng nền KH&CN nước nhà.

Chúng ta đã từng đặt bao nhiêu kỳ vọng vào chủ trương “quốc sách hàng đầu”, rồi thất vọng... Nhưng nếu mỗi người đều nghĩ rằng chính mình cũng có một phần lỗi tạo ra sự thất vọng chung đó thì chúng ta lại có quyền đặt niềm hy vọng vào chủ trương “đổi mới căn bản và toàn diện” lần này. Đón năm mới với một niềm tin và hy vọng nào đó cũng là đáng mừng vui rồi.