Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 09/04/2026 16:08 (GMT+7)

TS Trần Đức Lai: KHCN phải là trụ cột của mô hình tăng trưởng mới

TS Trần Đức Lai khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành trụ cột chiến lược tạo đột phá tăng trưởng giai đoạn 2026–2031.

TS Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến – Điện tử Việt Nam (Hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), nguyên Thứ trưởng Bộ TT&TT khẳng định, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực để tạo đột phá cho tăng trưởng nhanh, bền vững giai đoạn 2026-2031.

Với trách nhiệm của một cử tri trí thức hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, ông Trần Đức Lai đã góp nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết gửi tới Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

tm-img-alt

TS Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến – Điện tử Việt Nam. Ảnh: Mai Loan.

NÂNG CHI KHCN TỐI THIỂU 2% NGÂN SÁCH: CÚ HÍCH CHO TĂNG TRƯỞNG

Theo TS Trần Đức Lai, để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần đồng thời tạo đột phá về thể chế và nguồn lực đầu tư.

Trước hết là yêu cầu thể chế hóa mạnh mẽ các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 57-NQ/TW và định hướng của Đại hội XIV. Ông cho rằng cần ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho giai đoạn 2026–2031, coi đây là nền tảng xuyên suốt của mô hình phát triển mới.

Cùng với đó, theo TS Trần Đức Lai, hệ thống pháp luật cần được rà soát, sửa đổi đồng bộ theo hướng giảm mạnh rào cản hành chính, tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cơ chế tài chính linh hoạt cho các tổ chức khoa học công nghệ công lập. Đồng thời, cần xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch, thuận lợi để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển.

Song song với thể chế, TS Trần Đức Lai cũng nhấn mạnh về tầm quan trọng của chi ngân sách cho khoa học và công nghệ lên tối thiểu 2% tổng chi ngân sách trong nhiệm kỳ 2026–2031 trong việc bảo đảm nguồn lực thực hiện các mục tiêu phát triển.

Một điểm quan trọng khác là đổi mới cách thức phân bổ nguồn lực. Theo đó, cần chuyển từ đầu tư dàn trải sang tập trung vào các chương trình công nghệ chiến lược cấp quốc gia như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn – vi mạch, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, mô hình “đầu tư mồi” từ ngân sách nhà nước cần được áp dụng mạnh mẽ nhằm dẫn dắt, thu hút nguồn lực xã hội và khu vực tư nhân tham gia vào các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ mới, đi kèm cơ chế chia sẻ rủi ro và lợi ích rõ ràng.

Theo TS Trần Đức Lai, nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp về thể chế và đầu tư, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ có đủ điều kiện để trở thành nền tảng của mô hình tăng trưởng mới, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

HOÀN THIỆN LUẬT, HẠ TẦNG, NHÂN LỰC: XÂY NỀN CHO KINH TẾ SỐ BỀN VỮNG

Theo TS Trần Đức Lai, để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát huy hiệu quả, cần đồng bộ hoàn thiện pháp lý, hạ tầng số, nguồn nhân lực và cơ chế tham vấn.

Trước hết, cần đẩy nhanh triển khai Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, công cụ pháp lý quan trọng để phát triển ngành công nghiệp số, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư; đồng thời khẩn trương ban hành đầy đủ nghị định, thông tư, tránh khoảng trống pháp lý.

“Đề nghị Quốc hội xem xét ban hành khung pháp lý ở cấp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, hoàn thiện Luật An ninh mạng và các văn bản dưới luật, hài hòa giữa bảo vệ người dân, doanh nghiệp với thúc đẩy đổi mới sáng tạo và dòng chảy dữ liệu”, ông Lai nói.

Về hạ tầng, cần tiếp tục triển khai Chiến lược hạ tầng số và Quy hoạch hạ tầng thông tin - truyền thông; phổ cập cáp quang, phủ sóng 5G, phát triển trung tâm dữ liệu xanh, quy mô lớn phục vụ trí tuệ nhân tạo và kinh tế dữ liệu.

Đồng thời, tăng đầu tư cho các trung tâm điều hành an ninh mạng (SOC); nâng cao nhận thức an toàn thông tin cho người dân, đặc biệt nhóm yếu thế; siết chặt chế tài với các hành vi vi phạm.

Về nhân lực, cần có chính sách đặc thù để đào tạo, thu hút, đãi ngộ nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao; đổi mới đào tạo theo hướng liên ngành, gắn với nhu cầu doanh nghiệp, tăng cường hợp tác quốc tế.

“Đồng thời, triển khai các chương trình quốc gia về nâng cao kỹ năng số cơ bản cho người lao động, nông dân, người yếu thế thông qua hệ thống giáo dục nghề nghiệp, trung tâm học tập cộng đồng và các nền tảng học trực tuyến mở, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.”

Cùng với đó, cần lồng ghép mục tiêu khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào các chương trình mục tiêu quốc gia; khuyến khích các mô hình đổi mới sáng tạo phục vụ cộng đồng như nông nghiệp thông minh, thương mại điện tử nông sản, y tế từ xa, giáo dục trực tuyến.

TS Trần Đức Lai cho rằng, cần thiết lập cơ chế tham vấn chính sách thường xuyên giữa Quốc hội, Chính phủ với cộng đồng khoa học, các hiệp hội nghề nghiệp, doanh nghiệp công nghệ số trong quá trình xây dựng luật, nghị quyết, chiến lược, quy hoạch liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

“Trong đó, cần phát huy vai trò của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và các hội chuyên ngành trong phản biện chính sách, giám sát thực thi, bảo đảm ý kiến của cử tri trí thức được phản ánh đầy đủ, khách quan”, ông Lai nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng ký Quyết định số 604/QĐ-TTg ngày 02/4/2026 phê duyệt điều chỉnh, bổ sung Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030 (Chiến lược).

Trong đó, bố trí ít nhất 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và tăng dần theo yêu cầu phát triển.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.