Chuột rút
Bệnh thường xảy ra vào ban đêm khi đang ngủ hoặc sau khi vận động, sử dụng cơ bắp lâu dài. Bệnh thấy ở mọi giới, mọi tuổi nhưng nhièu hơn ở lớp trẻ và người trên 60 tuổi.
Nguyên nhân
Nguyên nhân của chuột rút chưa được biết rõ, có thể là vận động quá mức (bơi lội, chạy đường dài, đá banh...) hoặc trong tình trạng tĩnh tại quá lâu như khi ngủ ban đêm, khi ngồi lâu cùng vị trí.
Chuột rút ban đêm có thể vì:
- Ban ngày đứng lâu trên bề mặt cứng, cơ bắp không hoạt động, cứng nhắc.
- Có tật ở bàn chân, như trường hợp không có độ cong của mu bàn chân, mặt bàn chân phẳng, khiến cho bắp thịt luôn luôn căng.
- Cơ thể thiếu nước, mất cân bằng chất điện giải (do mất nhiều mồ hôi).
- Người thừa cân (chân chịu sức nặng liên tục).
- Mang giày quá chật, gót quá cao.
- Tác dụng của một số dược phẩm như thuốc statin, prednison, thuốc lợi tiểu... làm giàu kali và magiê trong máu.
- Thiếu kali và natri vì ói mửa, tiêu chảy, đồ mồ hôi.
- Chuột rút trong các bệnh tiểu đường, parkinson, đường huyết thấp, thiếu hồng cầu, bệnh tuyến giáp hoặc nội tiết, bệnh thận nặng đang lọc máu...
- Rối loạn tuần hoàn, bệnh mạch máu chi dưới khi đi lại nhiều.
Chuột rút sau khi vận động thường thấy ở các bắp thịt lớn, kéo dài vài chục giây đồng hồ.
Nguyên nhân có thể vì:
- Cơ bắp mệt mỏi.
- Vận động quá lâu, quá mạnh.
- Vận động khi thời tiết quá nóng hoặc quá lạnh.
- Mất điện giải trong cơ thể như kali, magiê, natri và canxi.
- Tích tụ axit lactic trong bắp thịt sau khi vận động lâu dài.
- Mới đây có giải thích rằng, rối loạn dẫn truyền tín hiệu giữa các cơ bắp và dây thần kinh bị rối loạn, cho nên dù não bộ muốn cơ thư giãn sau khi co nhưng cơ vẫn tiếp tục co, gây ra đau. Theo giải thích này, người ngồi làm việc lâu, ngồi không ngay ngắn đúng vị thế cũng hay bị chứng co cứng cơ đau nhức này.
Điều trị
Thường thường chuột rút không kéo dài lâu và không gây ra hậu quả trầm trọng. Tuy nhiên, khi đang lái xe, điều khiển máy móc hoặc đang bơi lội thì tai nạn có thể xảy ra. Sau đây là một số phương thức nên áp dụng để giải toả cơn đau:
- Nhẹ nhàng xoa bóp bắp thịt bị co.
- Khi chuột rút ở bắp chuối, nhè nhẹ vươn duỗi cơ theo chiều đối ngược: kéo đầu ngón chân và bàn lên phía trên, hướng về đầu gối. Khi chân bị chuột rút đau không co lại được thì co chân kia và dùng tay bẻ ngón chân cái về phía đầu gối cũng giải toả được sự co cơ.
- Khi co cơ bắp đùi, nhờ người kéo thẳng chân ra, nâng cao gót chân đồng thời ấn đầu gối xuống.
- Khi co cơ liên sườn, nên hít thở sâu để thư giãn cơ hoành đồng thời xoa bóp nhẹ các bắp thịt quanh ngực.
- Tắm nước nóng để thư giãn bắp thịt.
- Thong thả đạp xe đạp chừng dăm phúc trước khi đi ngủ.
- Đặt một cái chăn (mềm) ở cuối chân giường để các ngón chân và bàn chân khỏi chúi xuống trong khi ngủ. Bàn chân chúi xuống làm căng thẳng bắp chuối.
- Mang giày thích hợp, không bó chặt bàn chân, gót giày không quá cao.
- Bơi lội cũng giúp vươn duỗi vơ bắp, giảm co cứng cơ, nhưng tránh bơi nước rút và bơi đường dài.
- Mang vớ đàn hồi hơi ép vào mạch máu để tránh ứ đọng ở tĩnh mạch hạ chi.
Thuốc quinin sulfat được coi như khá công hiệu để điều trị chuột rút, nhưng có nhiều tác dụng ngoại ý không tốt (ù tai, rối loại thị giác, chóng mặt, buồn nôn, giảm tiểu cầu, rối loạn nhịp tim), cho nên cần được sự hướng dẫn và theo dõi của bác sĩ khi dùng.
Dược phẩm có hoạt chất diphenhydramin hydrochlorid (Benadryl), sinh tố E, thuốc thư giãn cơ (Equanil, Mitown), veramil hydrocholorid (Calan, Isoptin, Verelan), chloroquin phosphat và hydroxychloroquin sulfat (Plaquemil sulfat) cũng có đôi chút công hiệu.
Phòng ngừa
- Uống nước đầy đủ. Liên hệ nhân quả giữa thiếu nước và chuột rút chưa được biết rõ, nhưng khi cơ thể thiếu nước thì chuột rút xảy ra. Vì thế, cần uống nước đầy đủ trước, trong khi và sau khi tập luyện cơ thể và trước khi đi ngủ buổi tối.
- Thư giãn cơ bắp trước và sau mỗi lần vận động cơ thể.
- Tập vươn duỗi chân mỗi buổi sáng, trước khi ăn và trước khi đi ngủ vào buổi tối.
+ Đứng thẳng cách xa tường 15 cm, gót chân chạm đất.
+ Giữ gót chân chạm mặt đất, ngả mình về phía trước, hai bàn tay chống lên tường.
+ Đẩy hai bàn tay lên trên, giống như lau tường, càng cao càng tốt.
+ Giữ nguyên vị trí trong 30 giây, rồi buông tay xuống, thư giãn.
Nhắc lại các động tác trên năm lần.
Trước khi vận động cơ thể, nên dành mươi phút “hâm nóng” toàn thân và “vươn duỗi” cơ bắp để tránh chuột rút.
Chuột rút bắp chân khi có thai
Phụ nữ có thai thường hay bị chuột rút vào tháng thứ sáu của thai kỳ và kéo dài khi bụng ngày càng lớn, thường xảy ra vào ban đêm.
Nguyên nhân chưa được biết rõ.
Có ý kiến cho là vì:
- Thiếu canxi, photpho, magiê.
- Do các cơ ở dưới chân phải mang sức nặng quá lâu của dạ con, thai nhi nên mệt mỏi hoặc thai nhi và tử cung căng giãn.
- Sức nặng và độ lớn của tử cung ảnh hưởng lên các mạch máu ở hạ chi.
Để tránh khó khăn này:
- Không nên đứng hoặc ngồi chéo chân quá lâu.
- Vươn duỗi bắp thịt cẳng chân (bụng chân, bắp chuối) nhiều lần trong ngày và trước khi đi ngủ.
- Cử động khớp cổ chân, các ngón chân trong khi ngồi, ăn cơm, đọc sách báo hoặc coi TV.
- Chậm rãi đi bộ nếu bác sĩ không cấm.
- Tránh làm việc quá mệt mỏi, nằm nghỉ khi cần.
- Tắm nước ấm trước khi đi ngủ để thư giãn bắp thịt.
Nếu đang bị chuột rút, có thể xoa bóp bắp cơ hoặc chườm với bình nước nóng; vươn duỗi bắp chuối, kéo bàn chân và ngón chân về phía ống quyển, nhẹ nhàng đi lại để bắp thịt thoải mái, tránh chíu đầu ngón chân khi thả lỏng bắp thịt...
Dùng thêm canxi hoặc magiê cũng giúp giảm thiểu chuột rút, nhưng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Nếu chuột rút kéo dài, xảy ra nhiều lần thì cần đi bác sĩ để tìm ra căn nguyên và điều trị, vì đôi khi có thể do cục máu hạ chi.
