Chương trình phát triển công nghệ Malaysia: Đi vào thiết thực, không chú trọng hàn lâm

Sự lúng túng của các nhà hoạch định chính sách là có thật, bởi “nó phải bao quát toàn bộ những đòi hỏi về chính sách, bao quát tất cả các ngành kinh tế và các lựa chọn về công nghệ”.

Kế hoạch hành động quốc gia về phát triển công nghệ Malaysia là kết quả của hơn 2 năm làm việc khẩn trương, đầy nỗ lực của đông đảo các chuyên gia làm việc trong lĩnh vực khoa học công nghệ và công nghiệp, đặc biệt là của những người có trách nhiệm trực tiếp soạn thảo chương trình.

Vào thập niên 1980, mặt yếu cơ bản trong cấu trúc hệ thống khoa học và công nghệ (KH&CN) Malaysia là cơ sở hạ tầng kỹ thuật nghèo nàn, trình độ ứng dụng công nghệ thấp kém. Đồng thời, đã xuất hiện những nhậnthức chưa đầy đủ về vai trò then chốt của công nghệ.

Làm thế nào đảm bảo sự lãnh đạo để tăng cường hạ tầng khoa học công nghệ, đáp ứng được yêu cầu phát triển nhanh và hiện thực công nghệ trong công nghiệp hóa? Mặt khác, bằng cách nào đưa công nghệ vào các doanh nghiệp và mở hướng nghiên cứu, hoàn thiện những công nghệ mà thị trường đang cần?

Đây là bài toán đặt ra cho những người hoạch định chính sách KH-CN ởMalaysiavào thời điểm đó.

Tham vọng của các nhà hoạch định chính sách Malaysia là nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của KH&CN đối với toàn xã hội, nỗ lực để phát triển một số ngành công nghệ có ý nghĩa nền tảng, tăng cường năng lực chuyên môn hóa một số ngành công nghệ then chốt. Đồng thời, phát triển nguồn nhân lực cả về số lượng, chất lượng và trình độ thành thạo công nghệ của các chuyên viên, chuyên gia ở đất nước này…

Bước đi cùng nhịp của Nhà nước, tư nhân và giới nghiên cứu

Mặc dù bị chi phối bởi thị trường, nhưng do công nghệ là loại hàng hóa đặc biệt nên các nhà hoạch định chiến lược Malaysia nhận thấy không thể thả nổi, trông chờ để tự phát triển mà phải tiếp cận nghiên cứu theo hướng chủ động, tích cực với sự ủng hộ của toàn xã hội: Nhà nước, khu vực tư nhân và cộng đồng nghiên cứu phải đi cùng nhịp để tạo ra những bước nhảy công nghệ.

Nhận thức này đã được chuẩn bị, đưa vào xây dựng một kế hoạch tổng thể chuđáo theo yêu cầu hiện thực và thực dụng để phát triển công nghệ.

Từ vai trò nội sinh trong nghiên cứu và phát triển, các hoạt động nghiên cứu triển khai, ứng dụng công nghệ chỉ thành công khi gắn với nhu cầu thực tế và do khu vực tư nhân cung cấp đầy đủ tín hiệu thị trường.

Trước đòi hỏi bức xúc của công nghiệp hóa, trong điều kiện của những năm 1980, cơ sở hạ tầng thông tin lạc hậu, chưa đủ khả năng hỗ trợ cho phát triển; mặt khác, nguồn nhân lực khoa học công nghệ rất thiếu hụt, tiếp cận xây dựng chương trình đã hướng vào thích nghi, làm chủ và chế tạo theo mẫu nhập từ bên ngoài (reserse engeneering); định hướng lại một cách cơ bản việc nghiên cứu triển khai và lựa chọn cách đi phù hợp cho những lĩnh vực công nghệ then chốt có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Điều quan trọng trong xây dựng chương trình hành động là việc xác định mục tiêu để tập trung, dồn sức vào những vấn đề thực sự cần thiết và có triển vọng để 1 đồng vốn đầu tư bỏ ra sẽ đem lại hiệu quả lớn nhất cả về thương mại lẫn thúc đẩy phổ cập và phát triển công nghệ trong khu vực tư nhân.

Một chương trình thực tế, không phải hàn lâm…

Cách tiếp cận xây dựng chương trình hành động gợi ra không phải là những việc làm mang tính hàn lâm để có một báo cáo đẹp, mà là chuẩn bị sao cho các hoạt động công nghệ mang tính thiết thực và hiệu quả để đóng góp lâu dài cho công cuộc xây dựng đất nước.

Những biện pháp chính sách đề xuất mang tính thực dụng sẽ là giải pháp thiết thực trong phát triển năng lực nội sinh và đảm bảo điều kiện thuận lợi cho phát triển công nghệ, đặc biệt là công nghệ mở ra những ngành công nghiệp mới.

Chương trình không chỉ đi vào những vấn đề từ đòi hỏi của kinh tế - xã hội và cơ hội thương mại trước mắt, mà cần đưa ra được cả những lựa chọn trung hạn và dài hạn.

Theo cách tiếp cận trên đây, điều cần là phải tiến hành được những nghiên cứu, khảo sát ngành kinh tế - kỹ thuật để làm rõ mặt mạnh, điểm yếu về công nghệ của các lĩnh vực khác nhau.Trên cơ sở đó, có kế hoach hành động, đề xuất những biện pháp cụ thể trong phát triển năng lực công nghệ nội sinh, sử dụng tốt hơn công nghệ hiện có và công nghệ mới, bao gồm cả công nghệ bản địa và công nghệ nhập từ bên ngoài.

Khởi động bằng “động não”…

Các nhà hoạch định chính sách quốc gia đã triển khai xây dựng chương trình hành động theo2 hướng:

Một là mời các chuyên gia tư vấn trong nước, những người hiểu rõ điều kiện đặc thù và những ưu tiên quốc gia thực hiện 29 công trình khảo cứu; tiếp đó, mời chuyên gia tư vấn nước ngoài đánh giá cụ thể từng công trình chuyên ngành, phân tích ý kiến phản biện và cung cấp thêm thông tin về xu thế quốc tế của những vấn đề được quan tâm.

Nhằm động viên trí tuệ và tạo sự đồng thuận quốc gia, hướng thứ hai là lập ra tiểu ban quốc gia gồm những tổ chức nhà nước và của khu vực tư nhân với các nhà nghiên cứu, hoạt động thực tiễn, làm việc theo chế độ bán chuyên trách.

Tham gia vào tiểu ban này còn có đại diện của các tầng lớp dân cư; người xây dựng, thực thi chính sách; người sử dụng công nghệ. Tiểu ban có các nhóm chuyên gia thực hiện nhiệm vụ hoàn thiện các đánh giá, phân tích những khía cạnh thực tiễn và cung cấp những triển vọng công nghiệp của từng công nghệ.

Ý kiến của các nhóm chuyên gia được coi là những thông tin bổ sung quan trọng trong suốt quá trình xây dựng.

Trên cơ sở các công trình khảo cứu và kết quả nhiều hội thảo “động não” của các nhà nghiên cứu, quản lý, hoạt động thực tiễn và giới doanh nghiệp... một dự thảo đã được đưa ra trao đổi trong nhóm chuyên gia phân tích chính sách để định rõ trọng tâm ưu tiên trước khi đưa ra thảo luận rộng rãi với sự tham gia của nhiều tổ chức liên quan về KH&CN, hoạch định, thực thi chính sách nhà nước và những đơn vị trong khu vực tư nhân.

Từ đó, liên kết quan điểm, ý tưởng, mong muốn của các cơ sở đồng thời làm cho xã hội hiểu rõ hơn về tinh thần, tư tưởng chỉ đạo của chương trình hành động này.Đây là việc làm được coi là tiền đề quan trọng để kế hoạch hành động trở thành hiện thực trong cuộc sống.

5 đột phá...

Khác với cách làm truyền thống, chương trình hành động phát triển công nghệ củaMalaysiakhông nặng báo cáo mang tính hàn lâm.

Về nội dung, kế hoạch không diễn giải nhiều mà đi thẳng vào 5 vấn đề đột phá mang tính chiến lược với 42 khuyến nghị cụ thể.

Có thể tóm lược những nội dung này trên một số mặt dưới đây:

Đột phá thứ nhất , đảmbảo sự lãnh đạo nhằm tăng cường cơ sở hạ tầng về thiết chế và hỗ trợ thúc đẩy phát triển công nghệ. Để có sự cam kết lãnh đạo rõ ràng, mạnh mẽ và cụ thể đối với KH&CN, đột phá này nêu ra 11 khuyến nghị hướng vào đảm bảo sự lãnh đạo từ cấp cao nhất. Theo đó, Malaysia cần thành lập Ủy ban Khoa học và Công nghệ của Chính phủ do Thủ tướng làm Chủ nhiệm; lập Hội đồng tư vấn KH&CN gồm đại diện của Chính phủ, khu vực tư nhân và cộng đồng nghiên cứu với tỷ lệ thành viên thuộc khu vực tư nhân không dưới 50%. Theo những khuyến nghị đưa ra, cần đẩy mạnh thương mại hoá kết quả nghiên cứu về công nghệ và đầu tư nguồn lực tương xứng với tầm quan trọng của sự phát triển công nghệ nội sinh.Nhà nước cần đảm bảo để hoạt động nghiên cứu triển khai giữ được vai trò trung tâm trong phát triển công nghệ; tăng mức đầu tư cho hoạt động nghiên cứu triển khai hướng vào ứng dụng lên ít nhất là 2% GDP vào năm 2.000 và mức đầu tư R&D về công nghệ công nghiệp phải tương xứng với phần đóng góp của công nghiệp cho nền kinh tế quốc gia.

Đột phá chiến lược thứ hai nhằm vào đảm bảo ứng dụng và phổ cập rộng rãi công nghệ để mở đường cho các công trình nghiên cứu triển khai gắn với nhu cầu thị trường, hướng vào thích nghi và hoàn thiện công nghệ.Xuất phát từ hoạt động nghiên cứu thiết kế không chỉ là của khu vực nhà nước, cho dù nỗ lực cao nhất thì khu vực này cũng khó có thể thỏa mãn được nhu cầu của toàn xã hội nên cần động viên năng lực và sự đóng góp của khu vực tư nhân. Đột phá này đi cùng 10 khuyến nghị tập trung vào cơ chế khuyến khích các tập đoàn nghiên cứu đầu tư vào R&D, coi chất lượng và thiết kế là xương sống của công nghệ công nghiệp, đó là nhân tố quyết định sự thành bại của việc áp dụng công nghệ. Khuyến nghị về mặt này đề cập đến sự cần thiết phải hình thành nền văn hóa chất lượng và thiết kế, thành lập trung tâm chất lượng vùng đối với những công nghệ then chốt; phát triển và ứng dụng công nghệ ở cấp công ty, xí nghiệp là quan trọng. Đây là khâu quyết định tính năng động của một cộng đồng khoa học công nghệ có sức sống và do vậy, cần mở rộng phạm vi áp dụng của Quỹ hỗ trợ kỹ thuật cho tất cả các công ty và dành ưu tiên cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ với mức trợ cấp tối đa đến 1 triệu USD.

Đột phá thứ ba nhằm vào xây dựng năng lực chuyên môn hóa một số lĩnh vực công nghệ then chốt đặt bệ phóng cho tương lai.Từ xu thế công nghệ mới xuất hiện sẽ trở thành những công nghệ cơ bản trong tương lai, 5 khuyến nghị đưa ra của đột phá này tập trung vào nỗ lực nghiên cứu triển khai có chọn lọc để tăng cường một số ngành công nghệ mũi nhọn (Công nghệ thông tin, điện tử, sinh học...) có khả năng chuyên môn hoá, tạo năng lực cạnh tranh đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao; khích lệ sự ra đời và phát triển các công ty dựa trên công nghệ cao; xây dựng những tổ chức đầu mối quốc gia cho từng lĩnh vực công nghệ mới...

Đột phá thứ tư nhằm vào pháttriển liên tục và nâng cao trình độ thành thạo công nghệ của nguồn nhân lực.

Từ cách tiếp cận hệ thống, nhằm khắc phục cách nhìn thiển cận về kỹ năng laođộng đã gây cản trở do việc tăng cường năng lực công nghệ quốc gia và nâng cao kỹ năng lao động nhất là đối với khu vực tư nhân. 8 khuyến nghị trong đột phá này đã tập trung vào: hình thành quỹ hỗ trợ phát triển kỹ năng do nhà nước và khu vực tư nhân phối hợp quản lý, quỹ được hình thành trên cơ sở đóng góp 1% doanh thu của các doanh nghiệp để tài trợ cho các chương trình đào tạo kỹ năng; mở rộng các chương trình đào tạo liên tục cho người lớn tuổi; nâng cao hơn nữa vai trò của các trường đại học trong các công viên công nghệ và trung tâm đổi mới.

Đột phá sau cùng với 8 khuyến nghị hướng vào xây dựng một nền văn hóa khoa học công nghệ.Các khuyến nghị tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy sáng chế, đổi mới đã nhấn mạnh đến nâng cao nhận thức KH&CN cho cán bộ quản lý nhà nước ở các cấp; đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo để nâng cao trình độ văn hóa công nghệ cho thế hệ trẻ; sử dụng phương tiện thông tin để nâng cao nhận thức của quảng đại quần chúng, đặc biệt là vai trò của các hội nghề nghiệp đối với dư luận và nâng cao vị thế KH&CN trong xã hội.

Cách tiếp cận xây dựng với quy mô triển khai rộng lớn và những nội dung mang tính đột phá đầu tiên của chương trình hành động phát triển công nghệ quốc gia thực hiện 16 năm qua của Malaysia đã thỏa mãn được những vấn đề lớn đặt ra, đó là: Vì sao phải phát triển nhanh nhất và hiện thực công nghệ trong công nghiệp hoá? Tại saoMalaysiacần có một kế hoạch quốc gia đồng bộ và hiện thực?Và bằng cách nào có thể phát triển nhanh nhất công nghệ trong công nghiệp?

Thực hiện kế hoạch hành động quốc gia về phát triển công nghệ đã đưa Malaysia trở thành một quốc gia có sự phát triển bền vững, trở thành nền kinh tế mạnh, có tiềm lực công nghệ cao trong khu vực và đang vươn lên để đứng ngang hàng với những nước phát triển thế giới.

Những gì thunhận được qua việc làm của một đất nước từ lạc hậu đi lên trong quá trình công nghiệp hóa không dài, có thể là những tham khảo có ích để cùng trao đổi.             

Nguồn: Khoa học và phát triển,29/06/2006