Chuỗi hạt vỏ sò cổ nhất thế giới

Các nhà khoa học phát hiện ra điều quan trọng, có liên quan đến sự khởi đầu của loài người, không phải ở trên hiện trường khai quật khảo cổ, mà là ở trong những bộ sưu tập của viện bảo tàng. Họ đã tìm thấy những vỏ sò thoạt trông như thể bị thủng. Để giải thích tại sao như vậy, chúng hãy lùi lại thời gian 2 năm về trước.

Người Homo Sapiens trở thành nghệ sĩ như thế nào?

Đầu năm 2004, nhóm khảo cổ học quốc tế tìm thấy 41 vỏ sò bị thủng ở trong hang Blombos thuộc Nam Phi (Những con sò này có tên khoa học là Nassarius kraussianus). Sau khi nghiên cứu tỉ mỉ, các nhà khoa học đi đến kết luận những vỏ sò đó chính là thành phần của những chuỗi hạt đeo cổ của người cổ đại. Điều gây bất ngờ là chúng có tuổi khoảng 75.000 năm!

Cho đến nay, các nhà khoa học vẫn nghĩ rằng con người bắt đầu biết trang trí và quan tâm đến nghệ thuật vào thời điểm khoảng 40.000 năm trước; và điều này xảy ra ở châu Âu. Có nhiều tác phẩm điêu khắc nguyên thuỷ, nhiều bức tranh khắc trên đá và đồ trang sức đã chứng minh điều đó. Tuy nhiên những vỏ sò ở Blombos và chuỗi hạt làm từ những mảnh trứng đà điểu khoảng 80.000 năm về trước, do một nhóm khảo cổ khác tìm thấy ở Serengeti (Tanzania) lại cho thấy con người bắt đầu biết đeo đồ trang sức sớm hơn hàng ngàn năm. GS.Michal Kobusiewicz thuộc Viện khảo cổ học và dân tộc học – Viện hàn lâm khoa học Ba Lan (PAN), người tham gia nghiên cứu ở Serengeti, cho biết: “Đây là điều rất quan trọng. Mong muốn trang trí cơ thể xuất hiện giữa những người homo sapiens có nghĩa là họ đã bắt đầu có ý thức. Con người bắt đầu hiểu rằng “tôi là tôi”, là cá thể riêng biệt, chứ không phải là cả bầy đàn. Người homo sapiens xuất hiện vào khoảng 200.000 năm trước. Họ có hình dáng giống chúng ta, tuy nhiên trí thông minh thì không bằng. Mãi về sau mới diễn ra sự thay đổi, mà một trong những chứng cớ cho sự thay đổi đó là việc trang trí cơ thể và nghệ thuật”.

Mới đây, GS.Paul Mellars ở trường ĐH Cambridge (Anh) đã thử mô tả sự thay đổi đó trong một bài báo đăng trên tạp chí “Proceedings of the National Academy of Science”. Theo ông, khoảng 80.000 hoặc 70.000 năm về trước đã xảy ra sự biến đổi bất lợi về khí hậu. Điều đó đã buộc những người homo sapiens sống ở châu Phi thời đó phải sáng tạo nhiều hơn để sống sót. Cuộc cách mạng về tri thức đã làm xuất hiện những công cụ tốt hơn, vũ khí bắn xa (cung tên) và nghệ thuật. Người homo sapiens với những trang bị đó đã có thể rời châu Phi đi chiếm lĩnh cả thế giới.

Chúng ta vẫn còn biết quá ít

Tuy nhiên một câu hỏi vẫn luôn làm các nhà khảo cổ học trăn trở: Liệu những vỏ sò mà họ phát hiện ra có đúng là những thứ trang sức nguyên thuỷ duy nhất? Có thể trước đó có người nào đó đã tìm ra những vỏ sò tương tự nhưng không đánh giá hết ý nghĩa của chúng? Các nhà nghiên cứu bèn quyết định rà soát lại những bộ sưu tập bảo tàng.

Tại bảo tàng Lịch sử tự nhiên ở London (Anh) họ đã tìm thấy hai vỏ sò Nassarius kraussianus bị xuyên thủng. Chúng được khai quật vào những năm 30 thế kỷ trước tại hang Skhul trên núi Karmel (Israel) – một trong những địa chỉ khảo cổ học nổi tiếng. Tiếp đến, các nhà nghiên cứu lại tìm thấy chiếc vỏ sò thứ ba ở bảo tàng Musée de I’Home ở Paris (Pháp). Nó được khai quật vào những năm 40 thế kỷ trước tại Wadia Djebbana (Algeria).

Nữ khoa học gia Marian Vanhaeren thuộc trường Cao đẳng London và các cộng sự của bà đã nghiên cứu ba vỏ sò nói trên và đi đến kết luận rằng chúng chắc chắn đã được sử dụng làm dây đeo cổ, và hơn nữa đây là chuỗi hạt cổ xưa nhất mà chúng ta biết. Hai vỏ sò khai quật được ở Israel có tuổi khoảng 100.000 năm, còn vỏ sò ở Algeria thì khoảng 90.000 năm. Bà Vanhaeren cho biết “Phát hiện đó cho thấy về mặt văn hoá, những người homo sapiens ở Cận Đông và ở châu Phi đã giống chúng ta từ 100.000 năm trước rồi. Điều này có nghĩa là họ đã có khả năng tư duy trừu tượng. Đó là cơ sở của việc hình thành ngôn ngữ, tôn giáo, chữ viết…”

Tuy nhiên, những vỏ sò tìm được không làm rung chuyển giả thuyết về giai đoạn phát triển nhanh của người hiện đại vào khoảng 70.000-80.000 năm trước. Hình như là cách đây khoảng 100.000 năm đã bắt đầu giai đoạn phát triển tri thức cuối cùng của tổ tiên chúng ta, và vào khoảng 20.000-30.000 năm trước thì quá trình này “tăng tốc”. GS.Kobusiewicz cho biết: “Khi đó xuất hiện những công cụ hoàn hảo hơn. Người ta cũng đã bắt đầu sử dụng những nguyên vật liệu khác để sản xuất ra chúng, trong đó có một thứ vật liệu phổ biến là xương động vật. Cũng đã xuất hiện những phẩm màu và những nét khắc đầu tiên trên xương. Đó là những dấu hiệu của sự tiến bộ đột ngột về mặt tư duy. Tuy nhiên, hiện chúng ta còn có quá ít dữ liệu để có thể nói rằng chúng ta biết toàn bộ về quá trình này”.

Chúng ta cũng không biết, những chuỗi hạt nguyên thuỷ đầu tiên trông như thế nào và người đeo nó là ai, nữ giới hay nam giới.

Nguồn: Science; gdtd.com.vn, số 76, 27/06/2006