Chính phủ điện tử: Kinh nghiệm từ Thành phố Hồ Chí Minh

Thành công xuất phát từ cơ sở thực tế: “cầu phát sinh cung”

Với dân số trên 8 triệu người, nếu không ứng dụng công nghệ thông tin, Thành phố Hồ Chí Minh không thể giải quyết được khối lượng công việc không ngừng tăng lên và liên tục biến động. Do vậy, Thành phố xác định, Chính phủ điện tử là phục vụ người dân trên nền tảng của công nghệ thông tin-truyền thông. Ứng dụng công nghệ thông tin được Thành phố coi là công cụ và cũng là nội dung của cải cách hành chính, minh bạch hoá các hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước tại Thành phố.

Kể từ năm 2000, Chính phủ Việt Nam đã ký kết Hiệp đinh khung ASEAN điện tử (E-ASEAN) về cam kết thực hiện mục tiêu xây dựng chính phủ điện tử. Năm 2004, Thành phố Hồ Chí Minh xác định các yếu tố bảo đảm cho sự thành công của “chính phủ điện tử” gồm: cơ sở hạ tầng viễn thông, khả năng kết nối và tình hình ứng dụng công nghệ thông tin – truyền thông hiện tại của chính phủ, nguồn nhân lực trong chính phủ điện tử, nguồn ngân sách hiện có và dự kiến có được, sự sẵn sàng của các công chức chính phủ đối với những thay đổi. Theo cách làm riêng của mình, ngay trong giai đoạn đầu triển khai chính quyền điện tử, Thành phố đã đầu tư lên tới gần 200 tỉ đồng cho giai đoạn 2005-2008. Kết quả là đầu tư đồng bộ phần cứng, phần mềm, cơ sở dữ liệu cho 23/24 quận huyện được tin học hoá 50/52 quy trình hành chính, đầu tư hạ tầng 34 sở, ngành và nhiều sở đã triển khai tốt các phần mềm ứng dụng.

Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị đầu tiên của cả nước xây dựng “Một cửa điện tử”. Qua “Một cửa điện tử”, người dân và lãnh đạo có thể theo dõi tình trạng giải quyết hồ sơ hành chính một cách tự động, mọi lúc và mọi nơi. Qua “Một cửa điện tử”, người dân cũng có thể thực hiện đăng ký kinh doanh qua mạng với Sở Kế hoạch Đầu tư. Tính đến nay, hệ thống “Một cửa điện tử” của Thành phố đã có 23/24 quận, huyện tham gia cung cấp tình trạng hồ sơ hành chính cho người dân. Từ tháng 12-2008, hệ thống “Một cửa điện tử” chính thức được đưa trên mạng thông tin tích hợp trên Internet của Thành phố (HCM CityWeb) – kênh thông tin, cầu nối quan trọng giữa các cơ quan quản lý nhà nước của thành phố với người dân.

Trang tin của Thành phố Hồ Chí Minh là một trang tin động với nhiều mục tự động hoàn toàn trong cập nhật thông tin (một cửa điện tử, số liệu thống kê hàng hoá xuất nhập khẩu, danh sách các doanh nghiệp nợ thuế…). Thông tin được cập nhập thường xuyên với số lượng lớn, bám sát các chủ trương tuyên truyền của các cấp ủy Đảng và Chính quyền Thành phố. Toàn bộ hệ thống cập nhập lên mạng trung bình 130 tin/ngày, trong đó có 30 tin tiếng Anh. Trang tin có 76 thành viên, trong đó có 24/24 quận, huyện, 34 sở, ngành, 6 hội, đoàn thể và 12 tổng công ty, khu chế xuất, khu công nghiệp. Số lượng dịch vụ công cấp 3 lớn trên HCM CityWeb nhiều nhất cả nước với 11 dịch vụ công.

Trong năm 2008 vừa qua, Thành phố cũng đã hoàn thành việc đánh giá và triển khai thành công các phân hệ ứng dụng GIS quản lý Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở. Đã có 8 quận, huyện của Thành phố triển khai thành công ứng dụng GIS. Hiện tại Sở Kế hoạch và Đầu tư Thành phố đã có cơ sở dữ liệu “khổng lồ” của trên 100 ngàn doanh nghiệp, phục vụ đăng ký mới và thay đổi cho trên 200 doanh nghiệp hằng ngày, trong đó trên 50% đăng ký qua mạng. Hai đơn vị cấp quận là Quận 1 và Quận Bình Thạnh cũng đã thành công trong tin học hoá hành chính nhà nước. Quận Bình Thạnh là đơn vị hành chính đầu tiên của cả nước sử dụng hệ thống xếp hàng tự động, hệ thống tự động trả lời khết quả xử lý hồ sơ qua điện thoại, qua trang tin điện tử và hệ thống mã vạch.

Với những thành tích về ứng dụng công nghệ thông tin trong giai đoạn đầu thực hiện chính phủ điện tử, ngày 14-3-2009, Bộ Thông tin và Truyền thông đã trao giải thưởng quốc gia “Ứng dụng công nghệ thông tin” hiệu quả nhất cho Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Kinh nghiệm và bài học ban đầu

Cần cơ chế và hướng đi đúng

Phát huy kết quả đạt được từ cấp cơ sở, Thành phố Hồ Chí Minh chủ trương triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trên toàn thành phố. Thành phố đã tạo một cơ chế rất thoáng để Sở Thông tin và Truyền thông hoàn thành nhiệm vụ, cơ chế này chưa tỉnh nào có được cho đến bây giờ. Cơ chế này đã trao đủ quyền và đủ kinh phí cho đơn vị chủ trì triển khai Chính phủ điện tử của Thành phố. Thực tế trong công nghệ thông tin và trong rất nhiều lĩnh vực khác, nếu không chủ động (không có quyền và không coa cơ chế hoạt động) và phải chạy theo cơ chế xin cho, thì không thể triển khai công việc có hiệu quả và nhanh chóng. Sở Thông tin và Truyền thông (Sở Bưu chính viễn thông trước đây) được Thành phố giao quản lý số vốn đầu tư cho công nghệ thông tin hàng năm gần 100 tỉ đồng. Sở có quyền thẩm định và phê duyệt dự án công nghệ thông tin nhóm B, C.

Chọn đúng đối tượng để thực hiện chính phủ điện tử

Trong khi nhiều nơi còn lúng túng, thì Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện việc tin học hoá một cách đúng hướng, có hiệu quả, giảm 45% thời gian giao dịch công việc. Từ những bài học và kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn tại cơ sở, Thành phố đã chọn cấp quận huyện để bắt đầu xây dựng chính phủ điện tử. Quận huyện là nơi giải quyết hầu hết các công việc liên quan trực tiếp đến người dân như nhà, đất, kinh doanh, hộ tịch… Khối lượng công việc ở quận huyện rất lớn, chiếm tỷ lệ gần như tuyệt đối lượng công việc liên quan đến người dân.

Từ làm điểm nhân ra diện rộng

Tỷ lệ rủi ro trong xây dựng chính phủ điện tử là rất cao. Để giảm thiểu tỷ lệ này, Thành phố đã chọn cách triển khai thí điểm để rút kinh nghiệm rồi mới triển khai trên diện rộng. Thực tế cho thấy, các dự án công nghệ thông tin lớn cũng thường khó thành công. Thành phố đã triển khai nhiều dự án nhỏ với số vốn trên dưới 1 tỉ đồng. Các dự án nhỏ thường được triển khai nhanh, tỷ lệ thành công cao, thiết bị không bị lạc hậu do thời gian thực hiện kéo dài như các dự án lớn.

Chủ trương thực hiện mua sắm phần mềm cũng là bước đột phá trong cách triển khai ứng dụng công nghệ thông tin. Thành phố đã làm theo cách mua phần mềm đã sử dụng tốt và triển khai tên toàn thành phố, nhờ đó đã tiết kiệm được kinh phí, rút ngắn được thời gian triển khai dự án mà vẫn đảm bảo được chất lượng và hiệu quả.

Từ những điển hình đã thành công sẽ giúp cho Thành phố tiếp tục thực hiện giai đoạn 2 của chính phủ điện tử. Từ nay đến năm 2010, Thành phố tiếp tục xây dựng hệ thống cổng thông tin kinh tế, văn hoá-xã hội, quản lý đô thị, tạo luồng thông tin tự động giữa các hệ thống, hoàn thiện hạ tầng truyền thông tốc độ lớn và chất lượng cao, phấn đấu để trở thành thành phố điện tử đầu tiên của cả nước.