Chia sẻ lợi ích từ nguồn gen

Theo Tiến sĩ Khoa học Trần Công Khánh (Trung tâm Nghiên cứu và phát triển cây thuốc), trên thực tế, chúng ta đang khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên di truyền (còn gọi là nguồn gen) một cách thiếu bền vững và sự chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng chúng cũng chưa công bằng, hợp lý.

Xét về môi trường tự nhiên, điều này đã đẩy nhiều loại sinh vật đặc hữu ở Việt Nam đến nguy cơ tuyệt chủng. Nhiều loại sinh vật trước đây khá phổ biến, như rau sắng (đặc sản chùa Hương) hay con tắc kè (phổ biến ở các tỉnh trung du và miền núi), nay buộc phải đưa vào Sách Đỏ. Xét về mặt xã hội, sự thiếu vắng các quy định pháp lý trong lĩnh vực này dẫn đến nhiều nghịch lý: người khai thác nguồn gen phục vụ sản xuất có thể thu lợi nhuận rất lớn mà không trích lại một tỷ lệ thích đáng để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Bên cạnh đó - rõ nét nhất là trong sản xuất dược phẩm - tri thức bản địa (hiểu biết và kinh nghiệm của người dân bản địa, nhất là của các dân tộc miền núi) có ý nghĩa ứng dụng rất quan trọng, nhưng lại chưa được đăng ký nên rất dễ thất truyền và khi liên quan đến quyền lợi kinh tế thì sẽ gây ra những tranh cãi rất khó phán quyết về bản quyền.

“Các vùng sâu vùng xa của Việt Nam, nơi rất giàu tài nguyên di truyền và tri thức bản địa rất phong phú thì lại nghèo và lạc hậu. Vì thế, làm tốt việc tiếp cận nguồn tài nguyên di truyền và chia sẻ lợi ích một cách công bằng cũng là góp phần quan trọng vào công cuộc xoá đói giảm nghèo”, ông Khánh nhận định.

T
rong khi đó, theo ông Nguyễn Ngọc Sinh, Chủ tịch Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường, đây lại là vấn đề chưa thu hút được sự quan tâm thích đáng của công luận, của các cấp chính quyền. Ông nói: “Tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích từ nguồn gen có thể coi là một trong những khoảng trống lớn nhất trong thi hành Luật Bảo vệ môi trường”.

Nhằm “lấp đầy” khoảng trống pháp lý, Dự thảo Luật Đa dạng sinh học (dự kiến có hiệu lực từ năm 2008) đã dành một phần quan trọng cho nội dung này. Dự thảo Luật gồm 9 chương, trong đó có những vấn đề rất mới như nghiên cứu, đánh giá rủi ro đối với các sinh vật biến đổi gen và sản phẩm của chúng, cũng như việc sản xuất, mua bán và xuất nhập khẩu sinh vật biến đổi gen và sản phẩm của chúng...

Nhiều vấn đề từng làm bùng lên các cuộc tranh luận gay gắt ở nhiều nước và cả ở nước ta như nhân bản vô tính, kiểm soát việc đưa vào trong nước các sinh vật lạ xâm hại... cũng đã được đặt ra. 

Nguồn: sggp.com.vn 6/7/2006