Chì với sức khỏe con người
Nhiều hợp chất của chì được sử dụng tạo ra các màu đẹp dùng để pha son, chất màu trong đồ gốm, nhuộm giấy màu, trong tranh vẽ và mực in v.v… Nhưng khi chì xâm nhập vào cơ thể thông qua con đường hô hấp, tiêu hoá, tiếp xúc qua da… thì cũng rất nguy hiểm cho sức khoẻ. Chì tích luỹ trong máu, mô, xương, v.v… Trong máu 95% chì nằm trong hồng cầu. Chì làm gián đoạn quá trình chuyển hoá axit amino - levalivic sang photpho - billinnogen làm tăng protoporphyin tự do trong hồng cầu, vì vậy dẫn đến thiếu máu. Chỉ phá huỷ myelin của các dây thần kinh ngoại biên làm giảm sự dẫn truyền thần kinh vận động. Chì còn gây ra tổn thương thận, làm giảm chức năng gan tạm thời, gây đau khớp, đau dầu, buồn nôn, đau bụng, mệt mỏi… Ở trẻ em thì chì ngấm vào các mô xốp, xương làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển nhất là hệ thần kinh ảnh hưởng đến trí thông minh…
Những người dễ bị ngộ độc chì là những người tiếp xúc với chì thường xuyên như công nhân ở nhà máy sản xuất bình ắc quy, xưởng in, cây xăng hoặc có thể qua nước uống (đường ống dẫn nước bị rỉ), sống trong môi trường bụi chì, khói xe động cơ, ăn thực phẩm đựng trong vỏ hộp có lẫn chì…
Một số tư liệu về nhiễm độc chì:
Một số nhà khoa học cho rằng một trong những nguyên nhân làm cho đế quốc La Mã hùng mạnh đi vào con đường tiêu vong đó là nhiễm độc chì! Những vua chúa quan lại thời đó do thói quen ăn uống đặc biệt là hoà rượu với siro rồi ủ nhiều giờ trong các bình chì, vô tình họ đã uống một lượng lớn chì rồi dẫn đến cái chết. Còn những người dân nhiễm độc do dùng nước trong các ống dẫn bằng chì .
Năm 1845, đoàn thám hiểm của huân tước Frankin (Anh) đi trên hai con tầu dọc theo bờ biển Bắc Mỹ, mang theo một lượng lớn lương thực và thực phẩm đủ sống đàng hoàng, cho dù có lênh đênh trên biển nhiều tháng nhưng cuối cùng cả 129 người trong đoàn đều chết mà không rõ nguyên nhân?
Mãi đến năm 1984, nhà nhân chủng học Owen Beati và cộng sự khai quật mộ của một số thuỷ thủ của hai con tàu trên, xét nghiệm và nhận thấy trong cơ thể họ có hàm lượng chì rất cao và ông cũng tìm thấy nơi chôn có những hộp rỗng, kiểm tra thấy chúng được hàn bằng chì khá dày. Một cách hàn đồ hộp khá phổ biến ở Anh thời đó, rất có thể từ mối ghép này: Chì đã xâm nhập vào các thực phẩm và gây tai hoạ nhiễm độc! Ở Macedonia đặc biệt là khu vực Veles có 60.000 người dân bị nhiễm độc chì nặng do những nhà máy chì (hay kẽm) chỉ cách khu dân cư có 300 m. Viện nghiên cứu sức khoẻ Veles đã đưa ra những con số khủng khiếp, mỗi năm thành phố này phải hứng chịu (trong không khí) 47.300 tấn chì chưa kể các chất độc hại khác (kẽm, lưu huỳnh dioxit…). Số trẻ bị bệnh suy tim, phổi hen xuyễn nặng, ung thư,… khá nhiều. Từ năm 2001 Tổ chức Y tế thế giới WHO đã đưa Veles vào bản danh sách những khu nguy hại nhất thế giới.
Đầu năm 1980, bùng nổ chuyện các cháu bị nhiễm độc nặng ở Úc, Mỹ, Pháp do các cháu hay cậy ăn những mảnh sơn tường bị bung ra, phân tích lớp sơn này, các nhà khoa học nhận thấy có chứa hàm lượng bột chì trắng đó là chì cácbonnat dùng để sơn tường thường được dùng trước năm 1948 vì nó chống được ẩm, mốc…
Ở nước ta, cuối năm 2005 rộ lên một nhãn sữa của Hàn Quốc bị phát hiện có chứa hàm lượng Chì lên đến 0,107 mg/ kg cao gấp 5,35 lần so với tiêu chuẩn quy định. Trẻ em uống sữa này bị ngộ độc, tiêu chảy…
Chì có trong rau rút ở Thanh Xuân (Hà Nội) cao hơn mức cho phép 35 lần!
Trong trứng muối của Trung Quốc được muối theo công thức: Trộn muối kiềm + hoàng đơn + đất bùn + trấu rồi đem bọc ngoài quả trứng, mà hoàng đơn có thành phần hoá học oxyt chì (PbO 2)! Khi sử dụng một lượng chì đã ngấm vào trong trứng gây ra ngộ độc!
Cuối năm 2006 điều tra ở Bản Thi, huyện Chợ Đồn (Bắc Kạn) cái nôi của vùng chì, kẽm lớn nhất Việt Nam, có tới 70% người mắc bệnh chóng mặt, buồn nôn, khó thở tức ngực, hơn 50% trong số đó mắc các bệnh ngoài da, 40% mắc các bệnh về huyết áp, khớp… Do các xí nghiệp khai thác chì, kẽm đã thải ra môi trường 43.000 m 3chất thải lỏng và 13.500 m 3chất thải rắn vào nguồn nước khi mưa ngấm qua đất chảy qua hệ thống nước ra suối, khe qua mương máng về tận Bản Thi. Dân lấy nước về để dùng và bị nhiễm độc…
Để giảm thiểu nồng đọ chì trong không khí, Chính phủ đã quy định kể từ ngày 01 - 07 - 2001 không sử dụng xăng pha chì trong cả nước. Trước đây dùng têtrathyl chì hay tetracetyl chì pha vào xăng dưới 0,3 % theo khói xả ra ngoài chì biến thành hạt nhỏ li ti lơ lửng trong môi trường và đi vào con đường hô hấp của con người.
Trong danh sách 10 chất gây ô nhiễm cao nhất của thế giới chì được xếp vào loại thứ ba nên chính phủ nhiều nước đã có những quy định chặt chẽ để hạn chế tác hại của chì với sức khoẻ con người.
