Chì - chất độc nguy hiểm và cách phòng tránh
Chì xâm nhập vào cơ thể con người gây tác hại tới não, thận, công năng tạo máu, ảnh hưởng xấu tới cơ quan sinh dục, tới khả năng sinh sản của con người. Những tư liệu thống kê được cho biết những phụ nữ bị nhiễm độc chì khi có thai thường bị sẩy, thai chết lưu, những trẻ em có ra đời cũng ngu đần, ngớ ngẩn do tác hại của chì đối với sự phát triển của trí tuệ.
Nhiễm độc chì thường qua ba giai đoạn với các biểu hiện sau đây:
1. Rối loạn tiêu hóa, răng bị ố vàng và đen dần.
2. Đau bụng dưới, rối loạn tiêu hóa, táo bón, run chân tay, thị lực tụt, huyến sắc tố của máu giảm.
3. Đau đầu, cơ bắp nhược, toàn thân mất sức, mệt mỏi đau nhức, thiếu máu, viêm thận, cao huyết áp, thậm chí có thể viêm thần kinh trung ương, viêm não...
Mặc dù chì là độc tố mạnh, nhiễm độc chì rất nguy hiểm đến tính mạng con người, nhưng bằng các biện pháp tích cực và phù hợp có thể hạn chế tới mức thấp nhất tác hại của chúng.
Đối với những nơi sản xuất đối tượng xử lý có chì như các nhà máy luyện chì, nhà máy sản xuất ắc quy chì, tái sinh hay xử lý phế thải, các bã, xỉ, bụi chứa chì... cần quán triệt các biện pháp sau đây:
1. Khi thiết kế, thi công các hạng mục trong dây chuyền luyện và xử lý chì phải có ý thức phòng nhiễm độc chì cao nhất, sử dụng các thiết bị và biện pháp ngăn ngừa hơi, bụi, dung dịch chứa chì tỏa ra môi trường làm việc và môi trường sống. Phải dùng những công nghệ và thiết bị tiên tiến, kín, tự động hóa, cơ khí hóa tối đa. Những người lao động hạn chế tiếp xúc trực tiếp với các chế phẩm có chì. Nếu thiết bị hở phải có hệ thống hút chì, hút bụi cục bộ thật tốt.
2. Buộc người lao động phải tôn trọng các quy định về phòng độc về chì, phải dùng quần áo bảo hộ lao động, khẩu trang, găng tay, mũ, giày chuyên dụng. Phải vệ sinh cá nhân tốt, cẩn thận sau giờ làm việc. Thường xuyên kiểm tra kiến thức an toàn về nhiễm độc chì, kiểm tra độ nhiễm độc chì thường xuyên, uống thuốc thải chì theo chỉ dẫn của thầy thuốc.
3. Chỉ được ăn, uống ở phòng riêng cách xa nơi ô nhiễm chì, phải rửa tay và mặt bằng xà phòng trước khi ăn. Có chế độ bồi dưỡng sức khỏe cho người lao động khi vào ca, bảo đảm khẩu phần ăn có đủ vitamin nhất là vitamin C, giàu albunmin, canxi, phốt pho. Tuyệt đối không uống rượu, hút thuốc lá trong khu vực sản xuất.
4. Có biện pháp bảo đảm nồng độ chì trong môi trường sản xuất không vượt quá 0,01 mg/m 3. Nơi sản xuất phải thông gió tốt, khi vệ sinh không gian phải phun ẩm tránh bụi chì bay vào không gian.
Chống độc chì từ những nguồn khác: Vấn đề đáng quan tâm là môi trường khí thải ô tô xe máy có chứa chì. Những thùng chứa rượu vang có láng chì và những nút chai vang bọc chì, một số thiết bị gia dụng có chứa chì. Năm 1924 để chống nổ của xăng người ta bắt đầu pha chì vào xăng. Mọi nơi đều có khói thải của ô tô xe máy, ngay những tảng băng ở Bắc cực cũng bị nhiễm chì với hàm lượng mỗi năm một tăng. Ở Mỹ trung bình một năm mỗi người tiêu thụ 1000 gam chì do sử dụng ô tô đốt xăng. Tính ra mỗi năm nước Mỹ xả vào khí quyển mười mấy vạn tấn chì do khí thải của ô tô xả ra làm không khí, đất đai, nước... bị ô nhiễm chì ngày càng cao. Nhiều nước đã cấm dùng xăng pha chì nhằm tránh hiểm họa nhiễm độc chì. Nhiều năm nay nước ta cũng đã thực hiện biện pháp này để tránh hậu họa lâu dài về sau. Gần đây Pháp đã tổ chức một hội nghị chuyên đề về nhiễm độc chì do môi trường gây ra và đã đề ra biện pháp cấm xe ô tô dùng xăng pha chì, không dùng chì trong thiết bị chứa và đựng rượu, hạn chế hút thuốc lá...
Một vấn đề cần quan tâm nữa là các nguồn gây độc chì khác, đặc biệt là thuốc nam và thuốc cao đơn hoàn tán chữa bệnh mãn tính như thấp khớp, họ có dùng chì và các chất độc và cực độc khác như ôxit chì đỏ, thạch tín... Trung tâm chống độc bệnh viện Bạch Mai gần đây đã cấp cứu một bệnh nhân 30 tuổi ở Nam Định lâm vào tình trạng cực kỳ nguy kịch do đã uống thuốc cao đơn hoàn tán trị ho có chứa chì đỏ gọi là hồng đơn (oxit chì Pb 3O 4). Qua phân tích thấy mỗi viên thuốc ho bằng hạt lạc chứa tới 0,101 gam hồng đơn (tức là 1/3 viên thuốc là ôxit chì đỏ. Mỗi ngày bệnh nhân này đưa vào cơ thể 1.6 – 2.4g ôxit chì đỏ và đã uống 8 ngày liền (mỗi ngày 16 – 24 viên) tính ra lượng chì vào cơ thể bệnh nhân gấp hàng ngàn lần tiêu chuẩn cho phép. Nếu tính theo tiêu chuẩn của tổ chức y tế thế giới WHO thì gấp 5000 lần tiêu chuẩn tối đa cho phép. Bệnh nhân trên đang lâm vào tình trạng quá nguy kịch: đi tả, đau bụng, tan máu, viêm gan nhiễm độc, nôn mửa, đau đầu, nhức óc và nhiều triệu chứng khác, lại thiếu thuốc đặc trị.
Chì có tác hại lớn tới sức khỏe con người. Không những người làm công tác khoa học kỹ thuật, những người trong ngành mà cả xã hội cần quan tâm vấn đề phòng và chống nhiễm độc chì.
