Chất lượng bài báo khoa học kém: Tại ai?

Trong năm 2010, một nhóm nghiên cứu thực hiện dự án Mục tiêu khoa học được Liên minh Châu Âu (EU) tài trợ, nhằm thực hiện đánh giá những sai lệch đang diễn ra trong cả lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Theo thống kê của dự án, mỗi năm các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới xuất bản hơn 1,4 triệu bài báo khoa học.

Song qua điều tra 1.300 bài báo khoa học thuộc các ngành khác nhau từ vật lý học đến xã hội học, nhóm thực hiện dự án phát hiện thấy các kết quả nghiên cứu thường được công bố theo chiều hướng tích cực nhiều hơn ở Mỹ.

Không loại trừ khả năng các yếu tố khác như thiết bị nghiên cứu hiện đại, chỉ số thông minh cao hơn của các nhà khoa học này. Nhưng một thực tế mà nhóm thực hiện dự án tìm ra đó là hiện tượng các nhà khoa học đang phải đối mặt với một cuộc cạnh tranh về lợi ích và sự ‘giằng xé’ giữa tính chính xác khách quan trong khoa học với sự duy trì sự nghiệp, cuộc sống của mình. Nó thúc đẩy nhà khoa học phải đăng bài bằng bất cứ giá nào.

Theo tiến sĩ Fanelli, người tham gia dự án cho biết, qua khảo sát dữ liệu từ Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF) của Mỹ cho thấy, số lượng các bài báo khoa học bằng cách này hay cách khác đều có liên quan đến chỉ tiêu xuất bản khoa học từng năm của từng tiểu bang. Trong đó những nhà khoa học nào ở tiểu bang có chỉ tiêu xuất bản nhiều hơn thì sẽ có khả năng được tài trợ nghiên cứu nhiều hơn dù đó là lĩnh vực nghiên cứu nào.

Theo đó đa số các bài báo khoa học được công bố đều theo hướng tích cực. Vì thực tế các bài báo khoa học công bố và trích dẫn theo chiều hướng ‘tiêu cực’ (kết quả không hỗ trợ giả thuyết nghiên cứu) thì không thể nhận được tài trợ. Do vậy, để đạt được năng suất khoa học và nhận được tài trợ, thì tần số công bố kết quả nghiên cứu ‘tích cực’ (hỗ trợ giả thuyết nghiên cứu) của các bài báo khoa học xuất hiện ngày càng cao.

Chính sách khoa học dựa trên chỉ tiêu cứng nhắc về năng suất này có thể hạ thấp chất lượng khoa học. Mặc dù nó sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh trong nghiên cứu và xuất bản khoa học có thể thúc đẩy khoa học phát triển, nhưng mặt trái trong môi trường cạnh tranh thực sự không phải chỉ là sản phẩm của nhà khoa học mà còn nằm ở khuynh hướng chủ quan của chính các nhà khoa học.