Cháo cá kèo
Cá kèo cỡ bằng ngón tay cái trở xuống hình tròn, thân nhầy như lươn, dài khoảng 20cm. Hang cá kèo thoạt nhìn giống như cái lỗ. Những chú cá kèo cứ đi kiếm ăn xong là chui vô hang nằm ló đầu ra hoặc phơi mình trên bùn. Khi thấy động, chúng chui vào hang nhanh như chớp.
Người ta chỉ bắt cá vào những đêm rằm, hoặc cuối tháng, cá chạy từ đồng ra sông, chu du khắp chốn. Những đêm ấy, nhà nào cũng tranh thủ vài cái lu đăng đó là sáng hôm sau, có vài chục ký cá chất xuống xuồng đem ra chợ bán, cá kèo có thể làm được nhiều món ngon, nhưng nấu cháo thì ăn đứt các loại cá khác.
Người ta cũng có thể câu cá kèo, nhưng ít hơn. Gặp khi có khách bất chợt đến thăm, món cháo cá kèo làm cho khách phải nhớ mãi. Nhớ cái cách đãi bạn của chủ nhà thể hiện qua tính hào phóng, chân chất, thoáng chút lãng mạn lẫn với hương vị cháo cá kèo.
Chủ và khách kéo nhau ra lán. Chủ lấy ra cuộn chỉ trắng, cắt một đoạn thắt thành thòng lọng ở một đầu; đầu kia cột vào cành tre trúc nào đó. Thế là thành một cái cần câu, cứ việc thả thòng lọng xuống, khéo léo tròng vào đầu một chú cá nào đó đang nằm lim dim - rồi lẹ tay giật lên mà chú ta chả kịp phản ứng gì. Mới đầu, có lẽ khách chưa quen, nhưng khi câu được vài lần là khách mê luôn. Đến khi chủ nhà thấy đủ dùng rồi thì về, ấy vậy mà khách còn luyến tiếc.
Về, chủ và khách cùng vô bếp. Trong khi chờ bắc nồi cháo chín, cá đổ ra sàn, trở xống dao đập đập vào đầu từng con, cắt đuôi rửa sạch, phi mỡ tỏi cho vàng. Chờ nồi cháo chín tới, bỏ cá vào khoảng 10 phút là được. Nếu nấu lâu (quá lửa), cá sẽ nhừ, mất ngon. Cuối cùng, bỏ tỏi đã phi vào, quấy đều lên cho thơm.
Cứ húp vào một muỗng cháo rồi gắp đầu một con cá trong nồi ra, chấm nước mắm nguyên chất, kề miệng tuột một cái là chỉ còn cái đầu dính với bộ xương, cắn thêm miếng ớt. Từ từ thưởng thức hương vị món cháo cá kèo. Vị ngọt thơm của thịt cá, vị cay của ớt, vị nhân nhẫn từ bụng cá lẫn với vị cháo nóng béo ngậy. Ăn lần đầu thấy lạ, lần hai lần ba, lần bốn, chắc chắn sẽ thấy nhớ, thấy thương cái vùng đất đã sinh ra thứ cá này!
Nguồn: Dân tộc & Đời sống, số 117
