Cây thuốc thời sự: bạch quả

Bạch quả được dùng làm thuốc ở Trung Quốc cách đây hàng ngàn năm, tục truyền từ thời vua Thần Nông, theo sách Dược liệu Việt Nam(Nhà xuất bản Y học, 1978) bộ phận dùng là hạt với công dụng: bổ thận tráng dương, trị phế lao kết hạch, trị hen đờm suyễn, bạch đới, đái nhắt. Theo từ điển Bách khoa Dược học(Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, 1999) bộ phận dùng là hạt (bạch quả) và lá (nguyên hạnh diệp). Trong Dược điển Việt Nam(Nhà xuất bản Y học, 2002) chỉ có tiêu chuẩn hạt bạch quả. Hiện nay, các biệt dược sử dụng cao từ lá bạch quả.

Từ năm 1987 tới nay có nhiều nghiên cứu khoa học, thử nghiệm lâm sàng từ cao bạch quả, có trên 120 công trình nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng, cao Ginkgo bilobachiết từ lá được dùng rộng rãi ở châu Âu, là một trong 10 dược thảo bán chạy nhất tại Mỹ. Tiêu chuẩn cao từ lá bạch quả chuẩn phải có 24% Ginkgo flavonoid glycosid, 6% terpen lacton không được có axit ginkgolic (hoặc ít hơn 5 phần triệu). Hai hoạt chất ginkglid B (một triterpen) và sesquiterrpen bilobalid có trong dịch chiết Ginkgo bilobalàm tăng tuần hoàn não, tăng sức chịu đựng của mô khi thiếu oxy... Ginkgo bilobađược sử dụng trong điều trị sớm bệnh Alzheimer, ù tai do mạch gây nên. Đã có nhiều nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng chứng minh tác dụng trong bệnh mạch máu não, sa sút trí tuệ, bồi bổ trí nhớ, ù tai...

Các tài liệu đã nêu những tác dụng phụ như sau: hiếm rối loạn tiêu hóa, nổi mẩn da, nhức đầu. Nếu cao từ lá Ginkgo bilobatinh khiết thì không độc, nhưng chất axit ginkgolic vượt hơn nhiều số lượng cho phép sẽ gây độc hại. Nếu có cao Ginkgo bilobađúng tiêu chuẩn, tác dụng phụ thường nhẹ như các tài liệu trên đã viết: buồn nôn, tiêu chảy, nhức đầu, chóng mặt, mẩn ngứa...

Tương tác thuốc ít được để cập nhưng không phải là không có. Tương tác được biết đến nhiều là giữa Ginkgo và varfarin vf Ginkgo ngăn chặn yếu tố kích hoạt tiểu cầu. Ginkgo dùng cùng với warfarin hay những chất chống ngưng tiểu cầu, sẽ làm “loãng” máu như aspirin do tác dụng giãn mạch vành và cung cấp oxy cho cơ tim.

Liều cao Ginkgo làm giảm hiệu nghiệm của thuốc trị động kinh như axit valproic hay carbamazepin; Ginkgo cũng có thể có lợi khi dùng với cyclosporin vì đặc tính bảo vệ màng mô. Ginkgo có thể có hiệu nghiệm giúp trị rối loạn tình dục khi dùng chung với papaverin nếu chất này dùng riêng không cho kết quả mong muốn.

Một số thuốc có nguồn gốc thực vật, khi dùng chung với Ginkgo có thể gây nguy cơ chảy máu như các loại cây họ Bồ công anh (cây cúc tiểu bạch), tỏi, sâm và những coumarin khác.

Ginkgo bilobathật sự là cây thuốc quý trong giai đoạn hiện nay vì tuổi thọ con người càng cao thì những bệnh của người già càng tăng. Là thuốc có nguồn gốc thiên nhiên đã được nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng chứng minh tác dụng và là thuốc được lưu hành rộng rãi.