Cây Thảo quyết minh
Là một loại cỏ, cao 20 – 90 cm. Thân và cành nhẵn. Lá kép lông chim, mọc so le gồm 3 đôi lá chét hình bầu dục, mọc đối, dài 3 – 5cm, rộng 1,5 – 2,5cm. Hai mặt lá nhẵn, có gân nổi rõ, màu lục nhạt. Cuống chung dài 4 - 8cm. Hoa màu vàng, quả hình trụ, đường kính 2 – 3mm, dài 10 - 14cm, hai đầu vót nhỏ, chứa khoảng 25 hột. Hột hình trụ dài 3 – 5mm. Hai đầu của hột hình vát chéo. Đây là đặc điểm không nhầm lẫn với đậu khác. Cây mọc hoang ở các địa phương nước ta ở chân đồi, đường đi, bờ đê, nương rẫy, có khi thấy cả một bãi rộng.
Bộ phận dùng: hột, thu hái hoặc mua ở hiệu thuốc với tên Quyết minh tử.
Cách dùng: hột để sống nấu sắc uống, hoặc sao nhỏ lửa đến khi có mùi thơm bốc lên là được. Trong thực nghiệm, hột Muồng ngủ có tác dụng:
- Giảm huyết áp do tác dụng tạm thời giãn mạch.
- Tăng nhu động ruột (hột để sống thì tác dụng mạnh hơn sao).
- Giảm lipid máu.
- Giải độc arsen.
Hột sao cháy thì tác dụng an thần và hạ huyết áp tốt hơn hột để sống.
Tính vị: ngọt, đắng, mặn, mát.
Điều trị:
Nhức đầu, hay chóng mặt, thị lực yếu, huyết áp cao
Quyết minh tử sao vàng, giã dập, pha nước sôi uống như uống trà, mỗi ngày 30 – 40g.
Khó ngủ
Quyết minh tử sao vàng 20g, Tâm sen 5g, pha nước sôi uống. Dùng cho người không uống được nước trà hoặc tránh dùng nước trà.
Nhuận tràng
Quyết minh tử 20 – 30g (để sống), nấu liên tiếp 2 – 3 ngày (có huyết áp thấp hoặc đang tiêu lỏng thì không dùng).
Hắc lào (lác ở da)
Lá Thảo quyết minh 20g, Hột Thảo quyết minh 40g, rượu 300ml, giấm 10ml. Ngâm 10 ngày, dùng bôi.
Cổ phương
Quyết minh tử thang dùng trong các chứng viêm kết mạc, thị lực yếu, yếu thận:
Quyết minh tử (sao vàng) 15g, Sài hồ 15g, Hoàng liên 10g, Đạm trúc diệp 15g, Phòng phong 10g, Thăng ma 5g, Tế tân 5g, Cúc hoa 10g, Cam thảo 5g. Nấu sắc uống.
Đã có nhiều nơi dùng nhầm lẫn hột của cây Thảo quyết minh với hột cây Vọng giang nam vì cả 2 cây đều có tên muồng và dáng cây thấp mọc hoang như nhau.
Cây Vọng giang nam còn có tên Muồng cốt khí, Muồng hoè.
Tên khoa học Cassia occidentalis, họ Đậu.
Đặc điểm khác nhau:
- Thảo quyết minh có đuôi lá tròn, Vọng giang nam có đuôi lá nhọn.
- Thảo quyết minh có hột hình trụ, hai đầu vát chéo, Vọng giang nam có hột hình trứng dẹt.
Hột Vọng giang nam có một chất của antraglucosid có độc. Khi rang nóng thì chất này bay đi và hết độc. Có nơi dùng hột này sao cháy dùng uống thay cà phê, có mùi thơm nhưng trong đó không có cafein.
