Cập nhật về điều trị lao

Điều trị lao nhằm ba mục đích

- Điều trị khỏi bệnh cả về lâm sàng lẫn vi khuẩn học.

- Phòng ngừa kháng thuốc (phối hợp điều trị).

- Phòng ngừa và điều trị bệnh cho những người có tiếp xúc với bệnh nhân lao.

Phác đồ thuốc chống lao hay dùng nhất là

Trong 2 tháng đầu, dùng phối hợp bốn thuốc chống lao: isoniazid (INH), rifampicin (RMP), ethambutol (EMB), pirazinamid (PZA); sau đó trong bốn tháng sau, dùng phối hợp hai thuốc chống lao: INH, RMP.

Càng ngày càng ít dùng phác đồ 9 tháng: trong 2 tháng đầu, dùng phối hợp 3 thuốc chống lao: INH, RMP, EMB; sau đó trong 7 tháng sau, phối hợp 2 thuốc chống lao: INH, RMP; ít dùng vì 2 lý do:

- Phác đồ này đã không dùng đến PZA (là loại chủ yếu dùng để diệt trực khuẩn lao (BK).

- Bệnh nhân dễ bỏ dở điều trị vì thời gian chữa quá dài!

Kháng thuốc dễ xuất hiện ở những đối tượng sau: người trước đây đã từng điều trị lao, bệnh nhân AIDS, người tiêm chích ma túy, người vô gia cư. Trong điều trị, không bao giờ bổ sung một thuốc vào một phác đồ đã thất bại và không bao giờ dùng ít hơn 2 hoặc 3 thuốc hoặc ít hơn 2 hay 3 loại thuốc mới mà ta định bổ sung để chữa lao.

Theo dõi viêm gan do thuốc chống lao

Ngừng ngay thuốc chống lao nếu thấy bệnh nhân chán ăn, buồn nôn, đau vùng hạ sườn phải, trong người thấy khó chịu.

Thử men gan: nếu SGOT, SGPT chỉ tăng ít mà không kèm theo các triệu chứng nào khác thì không có ý nghĩa lâm sàng.

Những người có tiếp xúc nhiều với bệnh nhân lao

Cần được khám sức khỏe, làm phản ứng Mantoux (phản ứng da với tuberculin), chụp X quang phổi và cần được uống thuốc phòng lao: dùng INH 300mg hàng ngày trong 6 đến 12 tháng; nếu có HIV (+) thì ít nhất phải dùng 12 tháng. Nói chung, trẻ em cần được uống thuốc phòng lao ngay nếu mới tiếp xúc với người có tổn thương lao hoạt động, ngay cả khi trẻ có phản ứng Mantoux âm tính; rồi 3 tháng sau thử lại phản ứng này: tiếp tục dùng INH nếu phản ứng dương tính và ngừng INH nếu phản ứng vẫn âm tính.

Những ca có phản ứng Mantoux dương tính mạn tính, ổn định trong nhiều năm chỉ nên dùng INH dự phòng khi bệnh nhân dưới 35 tuổi, nhưng cần cân nhắc từng trường hợp cụ thể, chú ý đến độc tính của INH.

Những trường hợp đặc biệt:

- Lao + nghiện rượu: thuốc chống lao + vitamin B6 để phòng các bệnh thần kinh.

- Lao + suy gan: không dùng PZA. Dùng phác đồ 9 tháng (xem trên) nhưng INH và RMT đều phải giảm nửa liều thuốc.

- Lao + suy thận: INH và PZA dựa theo hàm lượng huyết thanh; giảm liều với RMP và EMB.

- Lao ở phụ nữ có thai: PZA, streptomycin (STM), fluoroquinolon không được dùng. Dùng thêm vitamin B6.

- Lao có HIV (+): Thời gian điều trị lao phải lâu hơn 9 tháng. Có nhiều nguy cơ kháng thuốc và dị ứng thuốc.

- Nếu lao tái phát hoặc BK kháng thuốc: cần nằm điều trị nội trú ở bệnh viện, chế độ cách ly (nghi có kháng thuốc thứ phát). Thời gian điều trị phải lâu hơn, phải dùng đến các thuốc chống lao hàng thứ hai (cycloserin, capreomycin,…), làm kháng sinh đồ.

Nguồn: Thuốc & sức khỏe, 328, 15 - 3 - 2007, tr 10