Cần thúc đẩy thực hiện lộ trình ngừng sử dụng amiang tại Việt Nam
Amiang là nguyên liệu dùng để sản xuất các sản phẩm từ tấm lợp, ống thoát nước, vách ngăn cách nhiệt, vỏ bọc cho các thiết bị chịu nhiệt độ cao, má phanh. Hầu hết lượng amiang tại Việt Nam được sử dụng trong sản xuất tấm lợp phi-prô xi-măng, còn lại được phối trộn trong sản xuất má phanh xe hạng nặng, vật liệu bảo ôn cho lò hơi, đường ống dẫn hơi nước. Amiang màu đã bị cấm sử dụng ở nhiều nước trên thế giới và không còn lưu thông từ cách đây 20 năm. Amiang trắng là loại sợi amiang duy nhất còn tiêu thụ thương mại trên thị trường hiện nay.
Theo số liệu tại hội thảo, amiang là chất gây ung thư nghề nghiệp nguy hiểm nhất ước tính gây ra 50% số ca tử vong do ung thư nghề nghiệp trên thế giới. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã có đủ bằng chứng trên người và thực nghiệm để xếp tất cả các loại amiang vào nhóm 1 là các chất gây ung thư ở người…Tổ chức Lao động Quốc tế và Bộ Y tế Việt Nam cũng đồng quan điểm này. Theo một thống kê của WHO, năm 2008 giá trị kinh tế sản xuất amiăng mang lại là 802 triệu USD, trong khi chi phí điều trị bệnh do amiăng là 2,4 tỷ USD (gấp ba lần). Vì vậy, chấm dứt sử dụng là biện pháp hiệu quả nhất để dự phòng các bệnh liên quan đến amiang.
Ông Phillip Hezelton, Điều phối chiến dịch loại bỏ các bệnh liên quan đến amiang, Union Aid Abroad – APHEDA, cho biết đến nay đã có 60 nước cấm sử dụng amiang, năm 2018 sẽ có thêm Canada, một trong 5 nước sản xuất amiang nhiều nhất thế giới, gia nhập danh sách này.
Việt Nam luôn đứng trong top 10 nước tiêu thụ amiang nhiều nhất thế giới. Hầu hết amiang sử dụng cho nhu cầu trong nước được nhập khẩu từ nước ngoài, trung bình hàng năm lượng amiăng tiêu thụ khoảng 60 000 tấn/năm.
Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã có ý kiến chỉ đạo tại công văn 7307/VPCP-KGVX ngày 19/9/2014 yêu cầu các bộ, ngành tăng cường kiểm tra, giám sát đối với hoạt động sản xuất amiang trắng và lộ trình dừng sử dụng amiang vào năm 2020. Trước đó, theo Quyết định số 1469/QĐ-TTg ngày 22/8/2014 về phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam đến năm 2020 và định hướng năm 2030, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành tăng cường kiểm tra, giám sát đối với hoạt động sản xuất amiang trắng, thực hiện chuyển đổi dần việc sử dụng các loại sợi thay thế và xây dựng lộ trình giảm dần tiến tới chấm dứt việc sử dụng sợi amiang trắng trong sản xuất vật liệu lợp, đáp ứng các tiêu chí an toàn về vệ sinh, môi trường.
TS Phan Tùng Mậu, Phó Chủ tịch VUSTA, cho biết ngày 6/10/2014 có văn bản số 731/LHHVN-TCCB gửi Thủ tướng Chính phủ nêu các khuyến nghị của các tổ chức xã hội đóng góp cho Kế hoạch hành động quốc gia loại trừ các bệnh liên quan đến amiang, ủng hộ chủ trương của Chính phủ về lộ trình ngừng sản xuất amiang. Tuy nhiên, đến nay kế hoạch thực hiện chủ trương này vẫn ở trong giai đoạn dự thảo.
Theo ông Mậu, hội thảo lần này nhằm làm rõ hơn tác hại của amiang đến cuộc sống, tìm vật liệu thay thế, thông tin rộng rãi hơn để người dân hiểu đúng về tác hại của amiang, từ đó ngừng sử dụng amiang và sản phẩm từ amiang.
Tại hội thảo, TS Đỗ Quốc Quang, nguyên Viện trưởng Viện Công nghệ, Bộ Công thương, thông tin về một số dự án sản xuất thử nghiệm cấp Nhà nước tấm lợp không amiang. Tuy nhiên theo ông Quang, mặc dù Nhà nước đã có chủ trương sẽ dừng sử dụng amiang nhưng Hiệp hội Tấm lợp Việt Nam vẫn thể hiện quan điểm sử dụng amiang ổn định và lâu dài. Bên cạnh đó, thông tin về sản phẩm không amiang hiện còn rất thiếu minh bạch (độ bền, khả năng công nghệ, giá thành…) và còn thiếu sự phối hợp về thông tin giữa các đơn vị nghiên cứu, sản xuất, đơn vị quản lý, người làm chính sách, truyền thông và dư luận xã hội.
Phát biểu ý kiến tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng, phải nghiêm túc thực hiện đúng lộ trình dừng sử dụng amiang vào năm 2020 với kế hoạch hành động cụ thể.
TS Trần Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đào tạo và phát triển cộng đồng, thành viên Ban thường trực hành động VN-BAN, cho biết, tại Hội nghị toàn thể thành viên 3 công ước Basel, Rotterdam, Stockholm lần thứ 8 (COP7) sẽ diễn ra vào tháng 5/2017 tại Geneva, Thụy Sỹ, nhóm các tổ chức xã hội cần có đại diện tham dự và hoạt động tích cực để Việt Nam không nằm trong nhóm nước “mất vệ sinh” như truyền thông quốc tế đã nêu tại COP7 (năm 2015). Ông Tuấn cũng đề nghị cần có sự minh bạch thông tin về kết quả tham gia COP8 của đoàn Việt Nam và sự vào cuộc của giới truyền thông trong nước.
