Cần tăng sức hấp dẫn của báo chí khoa học
Tôi vốn quan tâm đọc báo chí của Liên hiệp hội và có ấn tượng sâu sắc với khá nhiều ấn phẩm. “Thời báo kinh tế Việt Nam ” ra đời là một hiện tượng báo chí độc đáo trong thời kỳ nước ta chuyển từnền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa. Tờ “Xưa và Nay” chẳng những có tác dụng phổ biến kiến thức sử học, kích thích sự quan tâm tìm hiểu lịch sử nước nhà mà còn góp phần đáng kể trong Diễn đàn trí thức, tư vấn, phản biện, giám định xã hội. Tờ “Khoa học và Đời sống” không ngừng tăng sự phong phú, đa dạng thông tin, nâng cao chất trí tuệ và ngày càng thể hiện tư duy mới. Tạp chí “Vật lý ngày nay”, tuy số lượng phát hành không lớn,nhưng qua nhiều năm đã có công đáng kể trong việc phổ biến kiến thức vật lý cùng phương pháp tư duy khoa học hiện đại… Tờ “Đất Việt” mới ra đời, còn non trẻ, nhưng cũng đã có dáng vóc của một cơ quan truyền thông chững chạc.
Tuy nhiên, tôi cũng nhận thấy còn nhiều tờ báo, tạp chí của hội chưa thật hấp dẫn, do hạn chế về nghiệp vụ làm báo và xa rời những vấn đề nóng bỏng của cuộc sống xã hội thường nhật.
Điều quan tâm của báo chí khoa học là phải làm cho bạn đọc bị cuốn hút bởi các ý tưởng khoa học mới, những tìm tòi sáng tạo nhưng lại gắn với cuộc sống đời thường và diễn đạt bằng một thứ ngôn ngữ, văn phong dễ hiểu, trôi chảy. Chất trí thức phải là những ý tưởng sáng tạo có tính văn hóa, nhân văn nhằm thức tỉnh xã hội. Đây là yêu cầu cần thiết và cũng là thử thách lớn đối với báo chí của các hội khoa học. Cần hết sức tránh cách làm báo cũ mòn, nặng nề, gây nhàm chán đối với bạn đọc.
Báo chí khoa học cũng cần phải xã hội hóa; phải đề cập đến những vấn đề nổi cộm của xã hội mà các nhà khoa học đang quan tâm. Ngay trong các vấn đề khoa học, báo cũng cần chọn lựa làm đậm những vấn đề có liên quan nhiều đền cuộc sống của dân. Biết khai thác nhiều kênh thông tin trong nước và trên thế giới; dùng thực tiễn phong phú làm cho lý luận thêm sinh động; hợp tác với đội ngũ cộng tác viên có đầu óc tư duy sáng tạo. Báo chí của các hội khoa học cần đề cập đến các đề tài khoa học, văn hóa, kinh tế, xã hội có tính chất liên ngành, dưới hình thức thông tấn, nghĩa là phải “báo hóa” những bài viết về khoa học. Có thế, báo chí khoa học mới có số lượng bạn đọc đông đảo.
Để thu hút được nhiều cây bút sắc sảo đóng góp cho báo chí khoa học, chúng ta cần có chính sách và thái độ thích hợp. Trân trọng và trả giá chất xám đúng mức là nguyên tắc trong quan hệ giữa tòa sọan với cộng tác viên.
Muốn có nhiều bài, tin phong phú, giàu lượng thông tin, Tòa soạn cần tổ chức mạng lưới cộng tác viên trên nhiều lĩnh vực hoạt động. Tùy theo đề tài, cần biết đặt bài đúng người, đúng với chuyên môn sâu, đặc biệt là đúng với những người đang trăn trở, suy nghĩ về đề tài đó. Với những đề tài mà người viết hằng ấp ủ, có sẵn tư liệu, biết rõ những bức xúc của xã hội thì bài viết dễ dàng thành công.
Về lâu dài, báo chí khoa học cần tạo nên các chuyên mục với các thể loại phong phú ,sinh động do những người có năng lực chủ trì; từ đó tạo nên sự hấp dẫn đối với nhiều loại đối tượng bạn đọc.
Làm thế nào để tăng tính hấp dẫn của Diễn đàn trí thức đối với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là đối tượng trẻ?
Nên quan niệm đây không phải là diễn đàn của riêng giới trí thức mà là nói đến tính trí thức của diễn đàn. Đó là: Tính khoa học, sáng tạo và đổi mới; đặc biệt là đấu tranh với những cái lạc hậu, thức tỉnh những cái đầu đang miên man trong những cái nôi suy nghĩ lỗi thời.
Ngày nay trong xã hội dân chủ, ở mọi lĩnh vực, kể cả trên các diễn đàn, có sự xuất hiện ngày càng trọng yếu vai trò của những con người bình thường, con người đại diện cho số đông về nhu cầu, về sở thích và về những ý kiến, nguyện vọng đặt ra cho Nhà nước và toàn xã hội. Vậy con người bình thường và vai trò của họ-công, nông, binh, doanh nhân, học sinh, sinh viên-phải trở thành tiêu điểm trong diễn đàn trí thức. Cần xây dựng những chuyên mục đời thường, thu hút được nhiều đối tượng tham gia, ví dụ: Truyện khoa học; Phóng sự điều tra về các đề tài khoa học; “Đời thường của danh nhân”, “Hỏi đáp khoa học”; “Đọc sách báo khoa học”; “Trao đổi kinh nghiệm”; “Nụ cười khoa học”…
Báo chí của các hôi khoa học phải là tiếng nói tâm huyết, trí tuệ của Trí thức và những người yêu mến khoa học đang học tập rèn luyện để trở thành trí thức của thời đại đối với sự nghiệp Đổi mới, Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước. Do đó, chúng ta phải luôn luôn cải tiến nâng cao chất lượng, tăng cườn hợp tác giữa các báo chí dưới sự điều hòa phối hợp của Liên hiệp hội Việt Nam để xứng đáng với tầm vóc của báo chí khoa học hiện đại.
