Cần có cách quản lý chặt chẽ trong việc giết mổ gia súc gia cầm

PGS Vang cho biết thêm, hiện Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 394/QĐ-TTg ngày 13/3/2006 về khuyến khích đầu tư xây dựng mới, mở rộng cơ sở giết mổ, bảo quản chế biến gia súc, gia cầm và cơ sở chăn nuôi gia cầm tập trung, công nghiệp tuy nhiên đến nay nhiều tỉnh thành phố vẫn chưa có cơ sở, chính sách hỗ trợ, khuyến khích các thành phần kinh tế trong xã hội đầu tư để xây dựng và nâng cấp hệ thống các cơ sở giết mổ tập trung và kinh doanh sản phẩm động vật hợp vệ sinh, an toàn thực phẩm như đơn giản hóa thủ tục hành chính, hỗ trợ các chủ đầu tư bằng việc cho thuê mặt bằng xây dựng với hình thức miễn hoặc áp dụng giá ưu đãi, miễn hoặc giảm có thời hạn các loại thuế kinh doanh, thu thập, xuất khẩu sản phẩm, nhập khẩu thiết bị.

Tại nhiều địa phương, việc phát triển đô thị, các khu công nghiệp đã phá vỡ quy hoạch hệ thống giết mổ tập trung làm cho một số cơ sở giết mổ đã được đầu tư xây dựng không còn phù hợp quy định của ngành thú y, vệ sinh môi trường gây tranh chấp, khiếu kiện; không phù hợp với quy hoạch phát triển mới của địa phương, nằm trong diện phải di dời. Điều này đã ảnh hưởng đến sự phát triển ổn định, gây tốn kém kinh phí và mất niềm tin đối với các nhà đầu tư.

Ngoại trừ một số địa phương như thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh, thành phố phía Nam, hầu hết chính quyền địa phương các cấp trong toàn quốc đều chưa thực hiện hết trách nhiệm trong việc thực hiện Luật An toàn thực phẩm, pháp lệch thú y và các Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ. Việc để tồn tại và có chiều hướng phát triển các điểm giết mổ gia súc gia cầm bất hợp pháp trước hết thuộc về trách nhiệm của người đứng đầu các cấp chính quyền địa phương; các cấp chính địa phương đã không sử dụng và phát huy hết vai trò của những lực lượng chức năng thuộc địa bàn quản lý như Quản lý thị trường, Công an, Y tế, Nông nghiệp… để duy trì hoạt động của các cơ sở giết mổ tập trung hợp pháp và xóa bỏ tận gốc các điểm giết mổ bất hợp pháp; chính quyền địa phương các cấp cũng chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm nên chưa vào cuộc quyết liệt đối với hoạt động giết mổ bất hợp pháp; hầu hết các địa phương chưa ban hành những văn bản, các chế tài thuộc thẩm quyền địa phương có đủ sức răn đe, ngăn chặn những hoạt động bất hợp pháp trong lĩnh vực giết mổ, kinh doanh sản phẩm giết mổ tươi sống.

Bên cạnh đó, cũng phải thừa nhận hiện trạng thấp kém, hạn chế về ý thức của cộng đồng xã hội trong việc tiêu thụ sản phẩm giết mổ như chấp nhận mua sản phẩm giết mổ không có dấu kiểm soát giết mổ, tem vệ sinh thú y, chấp nhận mua bán sản phẩm giết mổ tại các điểm mua bán lẻ tẻ, lưu động ở ven đường, ngõ, xóm khu dân cư.

“Trong năm 2011 và năm 2012, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã chỉ đạo việc đánh giá phân loại các cơ sở giết mổ gia súc gia cầm. Kết quả kiểm tra đánh giá điều kiện vệ sinh của các cơ sở giết môt gia súc gia cầm theo thông tư 14 trên 17 tỉnh với tổng số cơ sở giết mổ được đánh giá là 807, trong đó: 41 cơ sở đạt loại A (tỷ lệ 5,08%), 397 cơ sở đạt loại B (tỷ lệ 49,20%), 369 cơ sở đạt loại C (tỷ lệ 45,72%). Kết quả đánh giá cho thấy 45,7% các cơ sở giết mổ không đáp ứng được điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Tại cơ sở này hoạt động giết mổ đều được tiến hành trong điều kiện vệ sinh thú y yếu kém; hầu hết các cơ sở giết mổ được xây dựng ngay trong hoặc cận kề các khu dân cư, khu công nghiệp với mặt bằng nhỏ hẹp không đủ diện tích để đảm bảo an toàn thực phẩm trong giết mổ. Thiết kế mặt bằng lộn xộn, không tách bạch được khu sạch, khu bẩn gây nguy cơ ô nhiễm chéo rất lớn trong quá trình giết mổ; không có nơi xử lý động vật không đủ tiêu chuẩn sức khỏe để giết mổ và xử lý sản phẩm giết mổ không đủ tiêu chuẩn an toàn thực phẩm để làm thực phẩm; các tiêu chí vệ sinh về nguồn chiếu sáng, độ lưu thông không khí, vệ sinh nguồn nước; kết cấu vật liệu xây dựng không được đảm bảo; hệ thống gom và xử lý nước thải rất sơ sài, nước thải được xả thẳng vào môi trường sinh hoạt công cộng; trang thiết bị vật dụng sử dụng trong giết mổ rất đơn sơ, thủ công”, PGS.TS Nguyễn Đăng Vang cho biết.

Một thách thức lớn đang đặt ra cho việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm sản phẩm giết mổ là đã và đang diễn ra phổ biến tình trạng kiểm tra, đóng dấu kiểm soát sản phẩm giết mổ và thu lệ phí kiểm soát giết mổ ngay tại nơi bày bán sản phẩm giết mổ tươi sống; sự thỏa thuận không thành văn bản giữa lực lượng làm công tác giám sát kiểm soát giết mổ với người hành nghề giết mổ, buôn bán sản phẩm giết mổ vô hình chung đã xác nhận là cơ quan thú y Nhà nước đã chấp nhận cho hoạt động giết mổ tự do, không có sự kiểm soát của cơ quan quản lý chức năng; gây hệ lụy nghiêm trọng cho chủ trương của Nhà nước trong việc khuyến khích các nhà đầu tư trong lĩnh vực xây dựng các cơ sở giết mổ tập trung, bởi có sự cạnh tranh sản phẩm giết mổ giá rẻ từ các điểm, cơ sở mổ bất hợp pháp.

Theo điều tra, thống kê trong tổng số 28.285 điểm giết mổ, có tới 10.566 điểm giết mổ không được sự giám sát kiểm soát của cơ quan quản lý chuyên ngành, đây chính là mối nguy lớn về vệ sinh an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh động vật.

Ngoài ra, theo PGS Vang, việc vận chuyển thịt gia súc, gia cầm và phụ phẩm ăn được bằng xe lạnh chỉ được thực hiện từ cơ sở giết mổ đến các siêu thị trên các tỉnh thành cả nước. Tại thành phố Hồ Chí Minh xe lạnh cũng chỉ vận chuyển thịt và phụ phẩm ăn được từ cơ sở giết mổ đến chợ bán buôn, còn việc vận chuyển thịt từ chợ bán buôn đến chợ bán lẻ chủ yếu là bằng xe thô sơ có thùng kín. Hầu hết các tỉnh thành trên cả nước phương tiên vận chuyển thịt từ cơ sở giết mổ ra chợ truyền thống là xe máy và xe thô sơ không có dụng cụ che chắn hoặc bảo quản. Chính vì vậy nó cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc tỷ lệ các mẫu kiểm tra ô nhiễm vi sinh vật trong thịt chiếm tỷ lệ cao. Do đó việc tìm ra các giải pháp cho việc vận chuyển thịt phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt nam là hết sức cần thiết góp phần quan trọng làm giảm bớt mức độ ô nhiễm vi sinh vật trong thịt bảo đảm an toàn thực phẩm đối với người tiêu dùng.