Cách phân biệt ngộ độc phèn, ngộ độc hữu cơ trên cây lúa và biện pháp khắc phục

Cả 2 trường hợp này đều làm cho lúa kém phát triển, lá lúa bị vàng hoặc hơi nâu đỏ, cây nhảy chồi ít mặc dù vẫn được bón phân đầy đủ. Đây là những trường hợp đất bị ảnh hưởng của chất độc, không phải do tác nhân nấm bệnh gây ra cho nên biện pháp sử dụng thuốc trừ bệnh thường không cho được kết quả.

* Triệu chứng biểu hiện: - Ngộ độc hữu cơ: Thường xảy ra khi cây lúa từ 15-25 ngày tuổi, lá lúa bị vàng đỏ từ chóp lá lan xuống phía dưới, trên lá có nhiều vết màu nâu đỏ, có thể xen lẫn với triệu chứng đốm nâu, nếu quan sát kỹ sẽ thấy cây lúa bị lùn hơn và nhảy chồi cũng kém hơn cây lúa mạnh cùng lứa tuổi. Bứng bụi lúa lên rửa sạch sẽ thấy bộ rễ bị thối đen cả và ngửi thấy mùi hôi thúi.

- Ngộ độc phèn: Nước trong ruộng thường trong vắt, gốc lúa có đóng màu vàng đỏ của phèn. Lúa trong ruộng cũng bị vàng, lùn và kém nhảy chồi so với bình thường, lá lúa cũng có nhiều đốm nâu hoặc đốm rỉ sắt. Rễ lúa bị teo tóp lại, vàng khô chứ không trắng mượt. Nếu vuốt bộ rễ trong lòng bàn tay sẽ có cảm giác nhám chứ không láng mượt như vuốt bộ rễ lúa mạnh.

* Nguyên nhân: - Đất tích chứa nhiều chất hữu cơ, mà trong năm nếu không có thời gian cày ải phơi đất cho các chất hữu cơ này được biến hóa.Cộng thêm với rơm rạ của vụ lúa trước được trục nhận xuống. Trong điều kiện ngập nước, rơm rạ này cũng như chất hữu cơ có sẵn trong đất sẽ được phân hủy (mục rã ra) trong điều kiện không có không khí. Quá trình phân hủy này sẽ sinh ra các acid hữu cơ. Nếu nước trong ruộng không được lưu thông, các acid hữu cơ này sẽ đọng lại và thường tập trung xuống những chỗ trũng với nồng độ ngày càng cao và sẽ làm thối bộ rễ của các bụi lúa. Vì rễ lúa bị thối nên sẽ không hút được chất dinh dưỡng, cây lúa bị suy yếu và chết lụi dần nếu không được cải thiện. Đối với lúa sạ, triệu chứng đỏ lá chỉ xuất hiện vào khoảng 20 ngày sau khi sạ trở về sau, mặc dù rễ lúa đã bị thối từ trước. Đó là do trong 15 ngày đầu, mạ non sống nhờ vào chất dinh dưỡng có sẵn trong hạt lúa giống. Từ ngày thứ 16 trở đi thì cây mạ sống nhờ vào bộ rễ của mình. Lúc bấy giờ, vì bộ rễ bị thối nên mạ bị thiếu dinh dưỡng và thể hiện triệu chứng trên.

- Đất có chứa tầng sinh phèn và do điều kiện khô hạn nên tầng phèn này có điều kiện gây độc cho bộ rễ lúa (còn gọi là hiện tượng “xì phèn”)

* Biện pháp khắc phục:Trong năm có ít nhất 1 lần cày ải để phơi khô đất từ 15-30 ngày hoặc sau khi trục đất thì cho nước vào ngâm ruộng từ 10-15 ngày, xả nước độc ra rồi mới sạ hoặc cấy. Nếu thời vụ quá cập rập thì phải cắt gốc rạ và gom toàn bộ rơm, rạ, cỏ dại trong ruộng lên bờ trước khi trục đất. Khi phát hiện lúa bị ngộ độc hữu cơ hoặc ngộ độc phèn thì xả nước độc trong ruộng ra và cho nước sạch từ kênh rạch vào để rửa độc cho đất. Sau đó bón phân super lân (khoảng 20kg/công) để giúp đất giảm phèn và cải thiện được thành phần dinh dưỡng trong đất, giúp rễ lúa phát triển dễ dàng và hấp thu được chất dinh dưỡng nuôi cây lúa cho đến khi cây lúa đâm rễ non màu trắng trở lại thì có thể bón thêm phân đạm theo nhu cầu của lúa.

Nguồn: Bản tin Nông nghiệp và Nông thôn Vĩnh Long (số 47, tháng 08/2005)