Cách nhận biết và chữa trị khi bị ngộ độc nấm
1. Cách nhận biết nấm độc
Cấu tạo của nấm gồm hai phần chính: Phần thể quả mọc ở trên mặt đất mà ta thường nhìn thấy và thể sợi nằm ở dưới không nhìn thấy được. Phần thể quả bao gồm mũ nấm và cuống nấm. Dưới mũ nấm có phiến nấm, nơi chứa các bào tử nấm, cơ quan sinh sản. Cuống nấm hay chân nấm ở phần trên có vòng mỏng dạng màng gọi là vòng nấm và phần dưới của cuống nấm có bộ phận bao quanh gốc. Bộ phận độc của nấm nằm ở thể quản.
Có 3 phương pháp để phân biệt nấm độc: Phương pháp hóa học, phương pháp thử nghiệm trên động vật và phương pháp nhận biết hình thái. Phương pháp hóa học thường phức tạp vì đòi hỏi máy móc và hóa chất để làm xét nghiệm. Phương pháp thử nghiệm trên động vật không phải ở đâu và bất kỳ chỗ nào cũng làm được. Phương pháp đơn giản và được ứng dụng nhiều nhất trong thực tế là nhận biết hình thái, so sánh nấm độc và nấm không độc:
- Những nấm có đủ mũ, phiến, cuống, vòng và bao gốc thường là nấm độc.
- Nấm có màu sắc, hình dáng đẹp, bóng, không bị sâu bọ xâm hại là nấm độc.
- Đun sôi nấm với vài lát tỏi, nấm chuyển sang màu nâu đen là nấm độc.
- Bẻ ngang cây nấm, nếu có nhựa mủ màu trắng như sữa, màu đen hoặc màu đỏ chảy ra là nấm độc.
- Phần thân nấm dòn, thổi không kêu (không rỗng) là nấm độc.
- Có thể giữ nguyên hình dạng khoảng 1-3 tháng mà không bị thối mốc là nấm độc.
2. Nhận biết ngộ độc nấm
Nấm độc chia làm 2 nhóm:
- Nhóm gây ngộ độc có triệu chứng ngộ độc xuất hiện sớm trước 6 giờ sau khi ăn, thậm chí sau 30 phút đến 1 giờ có biểu hiện: Tăng tiết nước bọt, nôn, buồn nôn, tiêu chảy, đồng tử co (Loại nấm có độc tố muscarin). Triệu chứng ngộ độc xuất hiện chỉ sau ăn 30 phút với nôn, đỏ mắt, đau đầu, lẫn lộn, mệt, co giật (giống ngộ độc disulfiram), triệu chứng có thể kéo dài vài ngày, độc tố nấm là coprine. Độc tố nấm là psilocybin thường gây ra ảo giác, giãn đồng tử, kích thích dạ dày, ruột, đau bụng, sốt, co giật. Các loại nấm này ít khi gây tử vong nếu được điều trị.
- Nhóm nấm gây độc tố có triệu chứng ngộ độc xuất hiện muộn sau 6 giờ ăn, loại này rất độc và tỷ lệ tử vong cao. Loại nấm có độc tố là amatocxin, monmethylhydraxine các triệu chứng xuất hiện muộn sau ăn từ 6 đến 12 giờ, bao gồm: nôn, buồn nôn, đau thắt bụng từng cơn, tiêu chảy, yếu cơ, co giật, viêm gan… tỷ lệ tử vong cao. Loại nấm có độc tố là allenic norleucine (Amanita smithiana) và độc tố là orellanine (nấm Cortinarius rellanus) triệu chứng xuất hiện muộn sau một ngày tới sáu ngày sau khi ăn, bao gồm: đái ít, vô niệu, suy ống thận cấp.
3. Cách chữa trị khi bị ngộ độc nấm
Khi phát hiện bị ngộ độc nấm phải áp dụng ngay các bước chữa trị như sau:
- Gây nôn: Lấy ngón tay sạch hoặc lông gà rửa sạch để ngoáy họng cho buồn nôn, nôn cho đến khi ra nước trong mới thôi. Nếu không nôn được phải rửa dạ dày.
- Hút chất độc trong đường tiêu hóa: Uống 20g than hoạt tính (trộn với ít đường trắng cho dễ uống). Than hoạt tính sẽ hấp thụ chất độc, chuyển vào phân để tống ra ngoài. Nếu không có than thì mua viên Carbophos 400 mg/viên để uống. Nếu nạn nhân bất tỉnh cần đưa đi cấp cứu ngay.
- Giải độc: Tuy phần lớn chất độc đã đưa ra ngoài cơ thể do gây nôn (hoặc rửa dạ dày) và uống chất hút độc, song phần còn dính trong đường tiêu hóa vẫn gây nguy hiểm cho sức khỏe. Vì vậy nạn nhân cần nhanh chóng áp dụng các phương pháp giải độc. Tùy điều kiện hoàn cảnh và thể trạng bệnh nhân, có thể dùng một trong những bài thuốc sau:
Bài 1: Nước tỏi ép, giá đỗ:
Tỏi ta đã bóc vỏ 30g, giá đậu xanh rửa sạch 300g, hai thứ dã hoặc xay nát rồi vắt lấy nước cốt uống ngay (nửa số nước vắt). Cho thêm 100 ml nước sôi để nguội và 2-3g muối ăn vào bã, bóp kỹ rồi vắt kiệt nước, trộn chung với nước còn lại, 2 giờ sau uống tiếp. Ngày thứ 2 chưa khỏi uống tiếp bài 2 hoặc bài 3,4.
Bài 2: Nước sắc đậu xanh, cam thảo:
Đậu xanh (cả vỏ, xay nát) 30g, cam thảo bắc (để sống, đập giập, cắt nhỏ), cho 500 ml nước sắc nhỏ lửa trong 25 phút gạn ra uống ngay một nửa số nước thuốc đó, tiếp tục sắc lần 2, lần 3 để uống trong ngày. Uống liên tục cho đến khi khỏi (nhẹ thì 3 ngày nặng thì 10 ngày).
Bài này còn được dùng để chữa viêm gan do ngộ độc các loại thuốc (uống từ 12 ngày đến vài tháng tùy mức độ bệnh).
Bài 3: Tỏi ta bóc vỏ, diếp cá, mã đề tươi mỗi thứ 30g (nếu mã đề khô thì 10g), đậu xanh cả vỏ, xay nát 50g. Đổ 500ml nước, đun sôi nhẹ 20 phút, gạn ra uống ngay một nửa, tiếp tục sắc lần 2, lần 3 để uống trong ngày. Uống từ 3-4 ngày tùy mức độ ngộ độc.
Bài 4: Đậu xanh ( cả vỏ, xay nát) 30g, khương trúc nhự (cật tre đã cạo sạch vỏ xanh, phơi khô bào mỏng tẩm nước gừng tươi, sao khô) 12g, cam thảo bắc (sống, đập giập, cắt nhỏ) 9g, khương bán hạ 9g, trần bì, hoắc hương mỗi thứ 6g. Cách sắc uống như các bài trên, uống liên tục trong 7-10 ngày là khỏi.
Để tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra, cách tốt nhất là người dân cần cảnh giác không hái và sử dụng các loại nấm lạ trong rừng. Chỉ nên sử dụng các loại nấm được đảm bảo chắc chắn không phải là nấm độc.
Lưu ý: Phụ nữ có thai và người tăng huyết áp không nên dùng bài 2 và bài 4 vì lượng cam thảo bắc nhiều.
4. Một số biện pháp phòng ngừa ngộ độc nấm
Nấm độc rất nguy hiểm, chúng chứa các độc tố làm tiêu hủy hồng cầu, bạch cầu, tế bào thần kinh, tế bào gan… Chỉ cần vài nấm độc lẫn trong món ăn cũng có thể gây ngộ độc nấm, thậm chí làm chết người. Vì vậy khi khai thác sử dụng nấm mọc tự nhiên, cần thực hiện các nguyên tắc sau:
- Biết chắc chắn là loại nấm ăn được mới ăn; không biết thì tuyệt nhiên không ăn.
- Kiểm tra, xác minh nấm thật kỹ trước khi nấu ăn, phải kiên quyết loại bỏ nấm lạ.
- Khi không phải nấm tự mình hái, hoặc chưa có người phân loại thành thạo nấm độc kiểm tra, tuyệt đối không được ăn nấm. Ở các vùng núi nên hỏi rõ những người có kinh nghiệm như già làng trưởng bản về nhận biết nấm.
- Cho chó, gà, mèo ăn thử nấm khi thấy nghi ngờ. Nếu chúng chết tuyệt đối không ăn.
- Không nên hái nấm quá non, khi chưa xòe mũ nấm (đối với nấm tán) vì chưa thấy hết đặc điểm cấu tạo của nấm nên không xác địinh được rõ loài.
