Các loại thức uống

- Nước trái câylà loại thức uống để cung cấp nước, vitamin, khoáng chất và một số ít năng lượng từ đường trong trái (quả) hay đường pha thêm vào. Đây là loại thức uống vừa ngon miệng dễ uống, vừa phù hợp với điều kiện thời tiết nắng nóng, mất nhiều mồ hôi như hiện nay. Nhiều loại trái cây có thể làm nước giải khát hoặc làm cocktail như: cam, chanh, chanh dây, tắc, quýt, bưởi, xoài, lê, táo, dưa hấu, thơm (khóm), dâu, nho, sapôchê, chôm chôm, vải thiều...

Nước trái cây nên được chế biến tại nhà: trái (quả) mua về rửa sạch rồi mới gọt vỏ để đảm bảo vệ sinh và khi pha chế thêm rất ít hoặc không thêm đường; đây là thức uống rất tốt cho sức khỏe. Còn nước ép trái cây hay nước sinh tố bán tại các hàng quán có thể bị nhiễm bẩn, nhiễm khuẩn từ dụng cụ pha chế, từ tay người pha chế, từ trái cây không rửa hay từ nước đá không vệ sinh, và tỉ lệ đường thêm vào thường cao.

Ngoài ra, còn có các loại nước trái cây đóng lon, đóng hộp nhưng bạn cần lưu ý đây chỉ là nước giải khát có hương trái cây, màu hóa chất và đường, nước hay cho dù là làm từ trái cây thật đi nữa thì qua xử lý nhiệt hay hóa chất bảo quản đễ giữ được lâu ngày thì lượng vitamin đã hao hụt nhiều hoặc không còn nữa. Như vậy, nước ép trái cây đóng hộp hầu như không có giá trị dinh dưỡng; ngược lại, do chứa hàm lượng đường quá cao nên gây mất cân đối thành phần dinh dưỡng (vì đường chỉ cung cấp năng lượng rỗng), uống càng nhiều năng lượng thừa phải đốt đi càng nhiều nên người càng nóng hơn.

- Nước giải khát có gazlà loại thức uống được các em học sinh ưa chuộng. Nhưng khi uống loại này cần chú ý đến các chất phụ gia, trong đó có phosphorus hàm lượng cao, làm mất cân đối tỷ lệ canxi/ phôtpho, lượng phôtpho tăng sẽ làm giảm sự hấp thu canxi trong lòng ruột và tăng sự huy động chất canxi từ xương ra máu nên là yếu tố nguy cơ gây loãng xương. Ngoài ra, uống nước có gaz còn gây nguy cơ căng giãn dạ dày và kích thích tiết dịch vị, làm mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ và yếu tố phá hủy dạ dày, có thể gây loét dạ dày tá tràng, ở trẻ em thường gây nôn ói nếu uống nhiều.

- Nước mátcó nhiều loại như nước sâm lạnh, nước sâm đắng, trà hoa cúc, trà bí đao, trà artichaut, nước rễ tranh mía lau... Cũng như nước trái cây, nếu nước được nấu tại nhà thì hợp vệ sinh hơn là nước được bày bán ở lòng lề đường vì người bán thường đi lấy hàng trong những can (thùng) 20 lít nấu sẵn và luôn luôn có hóa chất bảo quản, như vậy nước mát này không có tính chất của thảo dược làm mát theo quan niệm của y học cổ truyền mà có lẽ chỉ “mát” theo nghĩa đen nhờ... nước đá.

Như thế, nước mát tự nấu tại nhà sẽ tốt hơn về mặt vệ sinh an toàn thực phẩm và tính chất mát từ thảo dược thiên nhiên. Tuy nhiên, dù là nước mát nấu tại nhà cũng không nên uống số lượng nhiều, vì các loại này có tác dụng lợi tiểu nhẹ, làm tiểu nhiều nên cơ thể mất nước, chỉ nên uống 1 - 2 ly mỗi ngày và không nấu với nồng độ quá đậm đặc.

- Nước tăng lựctheo định nghĩa của WHO và FAO, nước tăng lực là các loại thức uống cung cấp năng lượng cho cơ thể chủ yếu dưới hình thức chất đường. Năng lượng được cung cấp tối thiểu phải đạt 45,4 Kcalo/100 ml, và có thể được bổ sung thêm một số các chất như: taurine, glucoronolacton, cafein, inositol, vitamin và khoáng chất. Nước tăng lực thường được các nhà sản xuất quảng cáo phóng đại hiệu quả, thật ra đây chỉ là nước giải khát cung cấp nhiều năng lượng do lượng đường cao chứ không làm người uống từ ốm yếu trở nên to khỏe. Lượng đường cao giúp cho những người lao động nặng được cung cấp năng lượng một cách nhanh chóng ở dạng dễ sử dụng giúp cơ thể cảm thấy khỏe khoắn hơn. Các loại vitamin giúp kích hoạt các phản ứng chuyển hóa trong cơ thể, nên người sẽ hưng phấn hăng hái làm việc. Tuy nhiên, đây là nhóm vitamin tan trong nước nên khi vượt quá ngưỡng sử dụng của cơ thể, lượng thừa sẽ bị thải ra qua nước tiểu, và như vậy bạn phải trả tiền cho số lượng vitamin này một cách vô ích. Cafein có tác dụng kích thích trí não, làm cho tinh thần tỉnh táo, nhưng không tốt cho người bị rối loạn thần kinh tim, đau dạ dày, stress. Các thành phần sâm, mật ong chứa trong nước tăng lực thì hàm lượng không đáng kể. Như vậy, các chất chức năng có trong nước tăng lực thật ra không hoàn toàn tuyệt vời như quảng cáo, và trong chế độ ăn đa dạng đủ dinh dưỡng hằng ngày đã đủ cung cấp các chất trên.

Việc chọn thức uống hằng ngày cần đa dạng. Thí dụ: một học sinh cấp hai, cấp ba mỗi ngày cần uống 5 - 6 ly nước lọc, 1 ly nước trái cây tươi, 1 - 2 ly sữa (ly 200ml). Số lượng chia ra trong ngày, sáng uống một ly sữa trong lúc ăn điểm tâm, sau đó uống nước lọc tráng miệng, lúc 10 giờ sáng hoặc 3 - 4 giờ chiều uống một ly nước trái cây tươi, tối trước khi đi ngủ uống một ly sữa, còn nước lọc chia ra uống trong ngày hay khi nào khát.