Bòng bong

Khác với tình trạng các loài cây Dương xỉ vẫn trồng làm cảnh mà ta thường gặp, cây này có thân mảnh như cái tăm nhưng cứng, màu nâu nhạt, phân nhánh nhiều và leo cuốn vào nhau thành một đám rối như mớ bòng bong. Lá dài, mọc đối, xẻ 2 – 3 lần hình lông chim lẻ. Lá chét bậc một hình tam giác hay hình ngọn giáo, dài 10 – 25 cm, chia ra 3 – 4 đôi lá chét hình dải. Lá chét bậc hai mọc so le, có cuống, cũng hình tam giác, có khi mang một đôi lá chét bậc ba ngắn. Lá chét sinh sản giống lá chét thường, nhưng ngắn hơn, mang các ổ túi bào tử ở mép lá trông như răng lược. Ở túi này khi già có màu nâu, dài 2 – 8mm, mang các túi bào tử, trong túi chứa nhiều bào tử rất nhỏ, hình khối 4 mặt, màu xám hay vàng nhạt, mà mắt thường không nhìn thấy.

Cây Bòng bong chứa tryptophan, tryptamin, O –p –coumaryl – dryocrassol. Ngoài ra, còn chứa kaempferol, β-sitosterol và ligodinolid.

Theo Đông y, Bòng bong có vị hơi ngọt, tính mát; vào các kinh tiểu tràng, bàng quang; có tác dụng lợi tiểu, nhuận tràng, thanh nhiệt, tiêu viêm, giải độc; dùng làm thuốc thông tiểu, chữa đái dắt, đái buốt, đái ra máu. Nó còn được dùng làm thuốc lợi sữa, chữa táo bón, chấn thương ứ máu sưng đau (uống và bó ngoài), mụn rộp. Ngày dùng 12 – 30g, dưới dạng thuốc sắc.

Y học cổ truyền Ấn Độ dùng Bòng bong làm thuốc chữa các bệnh về gan và lấy cả cây giã nhỏ, làm thành bột nhão, đắp chữa thấp khớp.

Cũng theo kinh nghiệm dân gian, một số thầy thuốc Đông y ở tỉnh Cao Bằng đã dùng nước sắc Bòng bong trị bệnh quai bị, viêm gan; hoặc tẩm nước sắc này vào gạc sạch, đắp lên mắt để chưa bệnh đau mắt đỏ. Cần kiểm chứng lại các tác dụng này và mở rộng nghiên cứu theo hướng dùng cây Bòng bong để trị một số bệnh lây truyền hiện nay do siêu vi gây ra.

Ở các tỉnh biên giới phía Bắc những năm gần đây và cho đến nay, loài Dương xỉ này đang bị khai thác với khối lượng lớn để bán ra nước ngoài, trong khi thị trường nội địa chưa có nhu cầu, còn người dân thì chưa biết dùng. Để tránh cạn kiệt một nguồn tài nguyên quý, các cấp chính quyền địa phương cần có sự quản lý hướng dẫn cách khai thác bền vững.