Bồn bồn - thuốc quý Bạc Liêu
Bồn bồn còn có nhiều tên khác là Thủy hương bồ, Hương bồ thảo, Cỏ nến, Cỏ lác… là một loại cỏ có hình dạng gần giống như cây lác (cói) dệt chiếu, cao từ 1 - 2m. Lá dài và hẹp. Hoa đơn tính, nằm trên cùng một trục, hoa đực ở trên có lông ngắn màu vàng nâu, hoa cái ở dưới có lông màu nâu nhạt. Quả nhỏ hình thoi (xem ảnh).
Thu hái và chế biến vào đầu mùa hạ, cắt lấy hoa đực phơi khô , giã nhỏ, rây lấy phấn hoa, đem phơi lại lần nữa. Loại phấn hoa này có tên là Bồ hoàng, Nếu để nguyên như thế gọi là Sinh bồ hoàng, đem sao đen gọi là Hắc bồ hoàng. Theo các tài liệu Đông y cổ thì Sinh bồ hoàng có tác dụng họat huyết, hành ứ, tiêu viêm. Dùng chữa các loại bệnh tật đã tổn thương, phụ nữ đau bụng kinh, kinh bế, kinh nguyệt không đều, huyết ứ, đau ngực, đau hông, bạch đái, tiểu tiện không thông và một số trường hợp bị viêm nhiễm. Riêng Hắc bồ hoàng có tác dụng thu liễm, chỉ huyết. Dùng để chữa các chứng ho ra máu, khạc ra máu, chảy máu cam, thổ huyết, rong kinh, rong huyết, tiểu tiện ra huyết… Bồ hoàng được dùng dưới dạng thuốc sắc hay thuốc bột đều có hiệu quả. Liều dùng mỗi lần từ 4 - 8g.
Tuệ Tĩnh, một đại danh y của Việt Nam rất tâm đắc với vị thuốc Bố hoàng, ông đã để lại trong Nam dược thần hiệu những bài thuốc hay có Bố hoàng như sau:
- Thổ huyết: Bồ hoàng sao đen mỗi lần uống từ 4 - 8 g.
- Chảy máu cam: Bồ hoàng sao đen 4g và Thanh đại 48; uống một lần.
- Đại tiện ra máu: Bồ hoàng sao đen, mỗi lần uống từ 4 - 8g với nước cốt Lá sen và nước cốt Củ cải.
- Khạc ra máu: Bồ hoàng và Lá sen, hai vị bằng ghau, sao , tán bột; mỗi lần uống từ 8 - 12g.
- Đau bụng kinh, rong kinh, kinh nguyệt khôngđều: Bồ hoàng sao, Lá lốt tẩm muối sao, tán nhỏ luyện mật làm hoàn bằng hạt đậu; mỗi lần uống 30 hoàn.
- Sản phụ đau bụng do máu hôi ra không hết: Bồ hoàng sao qua một lớp giấy; mỗi lần uống 4g.
Bồ hoàng là vị thuốc đã được ông bà ta và nhiều dân tộc ở phương Đông sử dụng từ hàng ngàn năm trước. Gần đây, các nhà khoa học đã thử nghiệm và xác nhận có tác dụng cầm máu rất tốt, dùng trong đa số các chứng xuất huyết đều có hiệu quả. Cây bồn bồn có rất nhiều ở nước ta, thế nhưng vị Bồ hoàng vẫn còn phải nhập từ nước ngoài, thiển nghĩ cũng nên có kế hoạch khai thác và đưa vào sử dụng loài dược thảo quý này.
Nguồn: KH&ĐS Chuyên đề NTDTTS&MN Số 3 10/11/2006
