Bộ chiêng quý của bà Y Kyih
Ðã tám mươi ba tuổi nhưng bà Y Kyih mắt vẫn sáng, cái lưng vẫn thẳng và đặc biệt bà vẫn nhanh nhạy, vẫn nhớ như in hơn tám mươi mùa rẫy mà cuộc đời bà đã đi qua.
Vì không có con nên hiện bà đang ở với vợ chồng đứa cháu, là con của người em ruột ở làng tái định cư Kroong Kơ Tu, xã Kroong, thị xã Kon Tum, tỉnh Kon Tum. Ðây là vùng ngập của lòng hồ Ya Ly đã được Nhà nước đầu tư xây dựng nhà ở kiên cố cho đồng bào dân tộc Ba Na. Bà cầm tay tôi rồi chỉ vào ngôi nhà nói: "Mình biết ơn Ðảng và Nhà nước. Ðảng làm nhà cho mình đấy, mình vui nhiều lắm".
Ở cái làng của bà bây giờ và cả xã nữa hiện không ai còn giữ được những đồ vật quý như chiêng, ché và những của cải thiêng liêng của dân tộc ngàn đời để lại. Hai vợ chồng bà Y Kyih sống với nhau hơn sáu mươi mùa rẫy nhưng không có con cái. Thế rồi, cách đây năm năm, chồng bà cũng đi về bên kia con suối vì tuổi già, bệnh tật. Bà ở với vợ chồng đứa cháu là Y Tưới và A Brin. Hai đứa cháu đã sinh cho bà ba đứa con trai để bây giờ ngày nào bà cũng ôm ấp chúng.
Theo ông A Yên, thôn trưởng Kroong Kơ Tu thì bộ chiêng quý của bà có tên là chiêng Honh. Ðây là một loại chiêng rất quý của dân tộc Ba Na đã có trên 100 năm. Bộ chiêng có 13 cái; một cái to gọi là chiêng mẹ có đường kính 50 cm, còn bốn cái vừa, năm cái nhỏ, ba cái nhỏ hơn, tất cả đều được đúc bằng đồng. Trưởng thôn A Yên cho biết, đây là bộ chiêng không những có tuổi thọ cao còn giữ được mà còn là loại chiêng không vỡ. Mỗi khi làng tổ chức lễ hội như: đâm trâu, mừng lúa mới, ngày lễ, tết... thì bộ chiêng này lại được ngân lên, âm vang khắp núi rừng. Cứ mỗi lần như thế, lòng bà Y Kyih lại thấy rạo rực, vui mừng khôn tả vì mình đã làm được việc lớn cho làng.
Bà kể rằng, khi cha mẹ bà sắp qua đời, ông bà đã trao bộ chiêng này cho đứa con gái duy nhất là bà và dặn: "Ðây là bộ chiêng quý nên con phải giữ lấy nó khi nào chết truyền lại cho con cháu".
Nghe lời cha mẹ dặn, gần một thế kỷ đã đi qua, kể từ lúc bà được trao nhận bộ chiêng này, trong cuộc đời du canh du cư và cả những lúc chiến tranh ác liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước có khi phải chạy giặc, dù không mang được vật gì trong nhà nhưng bà vẫn gùi bộ chiêng mang đi rồi đào hầm cất giấu. Có nhiều khi bị bom Mỹ oanh tạc, địch càn quét bà Y Kyih vẫn không rời bộ chiêng, như vật quý thiêng liêng nhất trong cuộc đời mình. Và cứ như thế, bà đã giữ gìn được bộ chiêng còn nguyên vẹn đến ngày hôm nay.
Ðêm nay, bên mái nhà rông của làng định cư Kroong Kơ Tu, dân làng tụ họp đông đủ bên ánh lửa, lũ trai gái trong làng vui múa hát trong tiếng chiêng ngân trầm hùng giữa núi rừng. Mái tóc trắng như cước và đôi mắt sáng của bà Y Kyih vẫn ánh lên niềm vui, niềm tin về ngày mai tươi sáng của buôn làng.
Nguồn: hoidantochoc.org.vn (30/11/06)
