Bộ ba "tướng, sĩ, tượng"

Đạm (N) đóng vai Tướng

Cây trồng bình quân chứa khoảng 1-3% đạm (tính theo phần trăm chất khô). Những cây họ đậu như lạc, các loại đậu đỗ thì nhiều hơn, khoảng từ 5 đến 7%. Đạm có trong thành phần prôtêin, các axit amin và các hợp chất khác tạo nên tế bào. Đạm còn có trong các phân tử chất diệp lục. Không có đạm thì không có diệp lục và như thế thì cỏ cây không thể quang hợp để sinh tồn.

Nguồn đạm trong đất chủ yếu ở trong thành phần mùn, nhưng cây trồng không hút trực tiếp đạm đó, vì nó ở dạng khó tiêu. Chỉ sau khi nhờ vi sinh vật hoạt động biến hóa thành đạm dễ tiêu thì mới trở thành thức ăn của cây trồng. Dạng đạm cây trồng dễ hút là nitrat và amôn.

Theo nguyên lý chung, trong đất trồng màu có cả nitrat và amôn. Các loại đất ở nước ta chứa đạm amôn nhiều hơn nitrat. Vì hầu hết các loại đất của nước ta đều chua nên quá trình tạo nitrat khó thực hiện. Hơn nữa, mưa nhiều làm cho đất bị yếm khí kéo dài, không thực hiện được quá trình tạo nitrat. Chưa kể đất lúa ngập nước thì đạm chỉ tồn tại ở dạng amôn. Đạm nitrat lại dễ bị rửa trôi.

Lân (P) đóng vai Sĩ

Lân giữ vai trò quan trọng trong phản ứng trao đổi năng lượng. Lân tham gia vào thành phần các prôtêin. Trong quả chứa nhiều lân hơn cả. Hạt lúa vụ này chứa nhiều lân thì vụ sau nảy mầm nhanh và cây non sinh trưởng khỏe hơn so với hạt chứa ít lân. Trong cây bộ phận nào có đạm là có lân, lân còn giữ vai trò “vệ tinh” của đạm.

Hơn 50% lân trong đất ở dạng hữu cơ. Một nửa còn lại ở dạng vô cơ có độ hòa tan rất khác nhau. Cây trồng chỉ sử dụng được dạng lân vô cơ hòa tan trong nước hoặc trong axit yếu. Rễ cây và vi sinh vật có thể tiết ra những chất axit yếu để hòa tan lân. Dạng lân hòa tan này chủ yếu là canxi phôtphat, magiê phôphat và kali phôtphat.

Trong thành phần đất ở nước ta có nhiều sắt và nhôm nên rất dễ liên kết với lân để trở thành sắt phôtphat và nhôm phôtphat. Về lý thuyết thì đây là những hợp chất lân khó tan, nhưng cũng nhờ đó mà nó còn được giữ lại trong đất.

Kali (K) - đóng vai trò của Tượng

Kali có ý nghĩa lớn trong quá trình quang hợp, trong việc di chuyển tinh bột và đường. Nó còn giúp cây trồng chống bệnh, chống rét… Nguồn kali trong đất chủ yếu lấy từ “của hồi môn” của đá mẹ. Bón nhiều phân hữu cơ cũng cung cấp cho đất một lượng lớn kali.

Tóm lại, muốn cây trồng phát triển tốt, cho năng suất cao là không thể thiếu ba anh này. Phân tổng hợp N, P, K chính là nó.

Nguồn: KH&ĐS Chuyên đề NTDTTS&MN Số 5 (8 - 12 - 2006)