Bình Định: Vì sao tôm trên cát kêu cứu?

Hệ lụy từ sự ồ ạt

Không phải đến bây giờ “thảm hoạ” dịch bệnh mới xảy ra ở Bình Định, cách đây hơn 2 năm, vùng tôm này đã phát dịch nhưng mức độ chưa nghiêm trọng nên người dân vẫn “vô tư” nuôi. Chỉ đến đầu tháng 3/2007, khi những con tôm được 30 - 45 ngày tuổi bỗng lăn đùng ra chết trong trạng thái ngửa bụng thì các hộ mới tá hoả. Nhiều chủ ao nuôi đã phải “ngậm đắng nuốt cay” khi mỗi sáng vớt 50 – 60kg xác tôm “tử nạn”. Tôm chết nằm trắng cả mặt nước. Trong số diện tích 60ha được thả nuôi trong vụ đầu năm 2007, đã có 10ha phải xả ao, 50ha còn lại đang phải chống đỡ với dịch bệnh. Hơn 2ha (7 ao nuôi) tôm trên cát của ông Sáu Sơn ở xã Mỹ An đều “lâm bệnh”, ông Sơn rầu rĩ: “Tôm có hiện tượng thân ngả màu đỏ và chết dần. Sáu năm nuôi tôm trên cát, đây là lần đầu tiên ngư dân chúng tôi bị thiệt hại nặng như thế. Trước đây mỗi héc ta chúng tôi lãi 50 triệu đồng/năm. Thế nên ai cũng ham dù mức đầu tư ban đầu khá cao. Để hoàn thành một ao nuôi rộng 3.500m2 phải mất 80 triệu đồng, vốn sản xuất 60 triệu đồng, vị chi là 140 triệu đồng. Chưa tính chi phí thức ăn, điện nước phục vụ sản xuất, mỗi héc ta đã mất gần 100 triệu đồng tiền đầu tư ban đầu”. Người sở hữu ao nuôi khốn đốn là vậy, những người thuê ao còn “cháy lòng” hơn, mất vốn vụ này đã đành, họ lo lắng số phận của những con tôm thả nuôi vụ sau không biết có còn bị dịch bệnh “đeo đuổi” nữa hay không trong khi tiền thuê hồ phải trả từ 30 - 40 triệu đồng/năm cho một ao nuôi có diện tích 3.500 m2. Trước tình trạng này, nhiều hộ nuôi tôm trên cát ở đây đang “hấp tấp” thu hoạch tôm sớm để lấy ao thả nuôi vụ khác, hòng “gỡ gạc”.

Khi môi trường lên tiếng

Mô hình nuôi tôm trên cát tại huyện Phù Mỹ được xây dựng từ đầu năm 2002, theo đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình nuôi tôm sú thâm canh trên đất cát ven biển Bình Định”. Với diện tích ban đầu là 1,6ha, Sở Thuỷ sản Bình Định tập trung thí điểm ở hai vùng trọng điểm ven biển là xã Mỹ Thắng và Mỹ An. Sức hấp dẫn do tôm trên cát mang lại đã “kích” mức độ tăng trưởng của các ao nuôi. Diện tích nuôi tôm trên cát ở Mỹ An và Mỹ Thắng đã “tăng vọt”, lên đến 88ha với 162 ao nuôi (theo thống kê đến cuối năm 2006) trong vòng 5 năm. Vùng quy hoạch nhanh chóng bị “phá vỡ”. Không chỉ dân địa phương mà nhiều người thuộc các tỉnh lân cận cũng đổ về Bình Định thuê đất nuôi tôm. “Có đến 50% ao nuôi trên địa bàn xã là của người Quảng Ngãi” - ông Nguyễn Văn Quốc – Khuyến ngư viên xã Mỹ An khẳng định. Theo ông Trần Văn Phúc – Phó giám đốc Trung tâm Khuyến ngư Bình Định thì đó là căn nguyên dẫn đến tai họa cho vùng tôm này. “Các chủ hồ nuôi đã không quan tâm đến việc giữ gìn môi trường, mật độ hồ nuôi quá dày, chất thải từ các ao nuôi xả ra ngấm vào tầng nước ngầm. Nước ấy lại được người nuôi hút lên để nuôi tôm, “vòng tròn” ấy đã khiến con tôm lâm nạn”- ông Phúc khẳng định. Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi – Viện trưởng Viện kinh tế và Quy hoạch thuỷ sản (Bộ Thủy sản) tính toán, mỗi ao nuôi tôm sau thu hoạch sẽ thải trực tiếp ra môi trường 8 tấn chất thải rắn gồm: thức ăn thừa, phân tôm, vỏ tôm. Do đó, nguyên nhân đầu tiên dẫn đến dịch bệnh là môi trường đã bị ô nhiễm quá nghiêm trọng.

Mật độ thả nuôi đã không được các hộ nuôi tôm tuân thủ nghiêm ngặt cũng là nguyên nhân dẫn đến dịch bệnh hoành hành. Thực tế, các ao nuôi ở đây có mật độ nuôi bình quân từ 130 – 150 con/m2 , trong khi khuyến cáo của ngành thủy sản là 60 – 80 con/m2, vậy mà có ao thả đến… 300 con tôm/m2. Những hộ nuôi tôm trên cát ở Phù Mỹ còn “quên” cả việc nuôi trồng theo lịch thời vụ quy định. Các ao nuôi dường như không được nghỉ ngày nào, cứ thu hoạch tôm xong là họ đã lo thả con giống mới. Biến động lớn về môi trường đã đẩy mạnh tốc độ phát sinh của vi khuẩn - những “thủ phạm” gây bệnh cho tôm.

Không có những trận mưa lớn trong năm 2006, môi trường nước nuôi trồng thủy hải sản ở Bình Định không có điều kiện được làm sạch. Năm 2007, nguy cơ hạn hán làm tăng hàm lượng muối trong nước càng trở nên bất lợi cho những người nuôi tôm. Trong thời gian tới, nghề nuôi tôm trên cát ở Phù Mỹ sẽ còn khó khăn chồng chất. Nếu vẫn tiếp tục thả tôm với độ cao, nuôi dày vụ và không bảo vệ môi trường trong những vụ nuôi tôm kế tiếp thì các hộ nuôi tôm trên cát sẽ phải nhìn xác tôm nổi trắng trên mặt ao.