Bệnh về mũi & phòng ngừa

Mũi đóng vai trò rất quan trọng trong bệnh lý đối với các cơ quan lân cận. Mũi là cửa ngõ của đường hô hấp nên sau khi bị viêm mũi thường hay bị viêm đường hô hấp trên, viêm khí phế quản; trẻ em bị viêm V.A, thường kéo theo viêm thanh quản, viêm khí phế quản, viêm phổi.

Những bệnh ở mũi họng cũng ảnh hưởng đến đường tiêu hoá, do hai nguyên nhân: một là do người bệnh nuốt chất tiết chảy từ mũi xuống thành sau họng; hai là do hiện tượng đồng viêm của cùng một loại mô tổ chức (các tổ chức lympho ở ruột giống hệt các tổ chức lympho ở sau mũi nên khi mũi bị viêm thì ruột cũng bị viêm theo). Có thể thấy rõ điều này ở trẻ em: khi bị viêm V.A, trẻ có biểu hiện nôn và tiêu chảy. Viêm V.A cũng là nguyên nhân gây viêm tai, viêm xoang hàm...

Mũi quan hệ chặt chẽ với các xoang. Xoang là các hốc rỗng nằm trong xương mặt và xương sọ, gồm có xoang hàm, xoang trán, xoang sàng, xoang bướm; mỗi xoang có một lỗ thông với mũi, riêng xoang trán, lỗ thông được thay thế bằng ống mũi trán. Vì thế, viêm mũi cũng đưa tới viêm xoang.

Mũi thông với tai bằng vòi Eustache, lỗ vòi nằm ở vách bên của vòng mũi họng, đầu kia nằm trong tai giữa, nên viêm mũi cũng gây viêm tai giữa.

Mũi liên hệ với mắt bằng ống mũi lệ, ống này nối liền khe dưới của mũi với túi lệ của mắt. Khi viêm mũi, vi khuẩn có thể theo ống này đi ngược lên mắt gây viêm túi lệ, viêm kết mạc.

Mũi còn liên hệ với răng không qua xoàng hàm. Chân của răng nanh, răng hàm thường lên đến sát đáy xoang hàm hoặc đôi khi chui hẳn vào trong xoang hàm.

Mũi đảm nhiệm nhiều chức năng:Thứ nhất là chức năng hô hấp: bình thường mọi người đều thở qua đường mũi. Luồng không khí hít vào đi dọc theo cuốn dưới và ngách giữa đến vòm họng, một phần nhỏ không khí vào khu khứu giác tác động vào tế bào khứu giác để cho ta cảm nhận mùi.

Sự lưu thông của không khí qua mũi là điều kiện cần thiết cho hoạt động hô hấp bình thường. Không khí qua mũi được lọc sạch, sưởi ấm và làm tăng độ ẩm; bụi, vi khuẩn, các dị vật nhỏ được lông mũi chặn lại; độ hẹp và hướng cong của cuốn mũi làm cho luồng không khí hít vào phải tiếp xúc với mặt ẩm của niêm mạc mũi để làm tăng độ ẩm và sưởi ấm, đồng thời các hạt bụi hoặc vi khuẩn còn sót lại cũng dị dính vào chất nhầy của niêm mạc, lông chuyển của niêm mạc sẽ đẩy lớp nhầy cùng các dị vật về phía mũi sau, những chất này rơi vào họng, được khạc ra ngoài hoặc nuốt vào.

Như vậy, không khí từ mũi vào đến phổi được thanh lọc tối đa, hơn phân nửa tác nhân có hại xâm nhập đã bị giữa lại ở mũi. Trái lại, nếu thở bằng đường miệng thì tất cả các tác nhân gây hại sẽ đi thẳng vào họng, thanh quản, khí quản, phế quản và gây nhiều tình trạng bệnh lý.

Ngoài ra, khi thở bằng đường mũi, những vi sinh vật (Vi khuẩn, virus) chưa bị loại ra cùng với bụi thì cũng bị chất nhầy của mũi làm mất độc lực. Chất nhầy của mũi còn có khả năng trung hoà tác hại của khói và các hoá chất.

Thở đường mũi còn có tác dụng tạo ra một áp lực âm ở đường hô hấp dưới, bảo đảm cho sự thông khí tốt ở phổi và đưa vào một khối lượng oxy lớn hơn là khi thở đường miệng.

Ngoài ra, mũi còn có chức năng khứu giác giúp ta cảm nhận mùi và tham gia vào việc tạo ra âm sắc và độ vang riêng biệt của giọng nói mỗi người.

Khi bị tắc mũi hay nghẹt (ngạt) mũi,không khí không đi qua đường mũi được nên gây ra một loạt ảnh hưởng xấu đối với các cơ quan lân cận:

- Đối với miệng:người bệnh phải thở bằng miệng, đêm ngủ hay ngáy và sáng thức dậy họng bị khô. Chất nhờn ở mũi chảy ngược ra sau họng làm cho người bệnh có cảm giác vướng họng, phải đằng hắng luôn.

- Đối với chức năng nói:tiếng nói không rõ vì những phụ âm M và N phát ra thành b và đ, nói ngọng mũi tắc.

- Đối với chức năng nghe:ngạt mũi thường hay gây ra tắc vòi Eustache, không khí không vào hòm nhĩ được, người bệnh sẽ bị ù tai, nghênh ngãng.

- Đối với chức năng ngửi:người bệnh không nhận biết các mùi.

- Đối với trí não:tắc mũi làm lượng không khí hít vào phổi ít đi, gây thở nông và thiếu ôxy não. Do đó tinh thần thiếu minh mẫn, trẻ em chậm chạp và học hành sa sút, tối ngủ hay bị ác mộng; người lớn hay bị nhức đầu, không tập trung suy nghĩ được.

- Giữ vệ sinh mũi:

Khi đi đường nên mang khẩu trang để tránh hít khói bụi

+ Sau khi đi ngoài đường về, nên dùng nước sạch hoặc nước muối sinh lý để rửa mũi. Hiện nay có thuốc vệ sinh mũi dùng dạng phun xit (hay phun sương) với công thức nước biển, chứa các chất: bạc, kẽm, đồng, mangan... để vệ sinh mũi giúp loại bỏ các chất bụi bẩn, các vi khuẩn, virus, phấn hoa hay khói xe, hoá chất bám trên niêm mạc mũi, làm sạch mũi và góp phần ngăn ngừa các bệnh viêm mũi dị ứng, viêm mũi do vi khuẩn, virus hay tắc mũi (ngạt mũi). Dạng phun sương sẽ tạo các hạt rất mịn hoà lẫn trong không khí đi sâu vào trong khoang mũi, nên ngoài việc giúp mũi thông thoáng và dễ thở còn duy trì độ ẩm không khí hít vào.

+ Giữ ấm khi trời lạnh, làm sạch thông thoáng môi trường để không tiếp xúc với bụi nhà, khói thuốc lá. Nếu thường xuyên ở trong phòng máy lạnh thì phải làm tăng độ ẩm trong không khí để niêm mạc mũi họng không bị khô.

+ Không nên sử dụng cây hít mũi thường xuyên như một thói quen vì sẽ gây khô niêm mạc mũi và niêm mạc đường hô hấp do thuốc.

+ Không dùng tay ngoáy mũi để tránh tổn thương niêm mạc mũi.

Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 330, 15 - 4 - 2007, tr 26