Bệnh thấp khớp cấp
Triệu chứng của thấp khớp cấp biểu hiện ở nhiều bộ phận như tim, khớp, da, thần kinh. Trong đó tổn thương ở tim là nguy hiểm nhất vì có thể gây tử vong trong giai đoạn cấp hoặc để lại những di chứng nặng nền về sau, do đó người ta còn gọi thấp khớp cấp là bệnh thấp tim.
Nguyên nhân gây thấp khớp cấp là do nhiễm liên cầu khuẩn bêta tan huyết nhóm A chủ yếu là ở vùng hầu họng, chỉ có một số ít trường hợp là nhiễm trùng ở da. Thấp khớp cấp thường khởi đầu bằng một đợt viêm họng cấp, người bệnh sốt, ho, đau, ngứa họng, nổi hạch dưới hàm. Viêm họng cấp chỉ kéo dài vài ngày rồi giảm dần và mất đi trong vòng khoảng một tuần. Sau đó những triệu chứng của bệnh thấp khớp bắt đầu xuất hiện. Triệu chứng đầu tiên phải kể đến là bệnh nhân đột ngột bị viêm nhiều khớp, nhất là các khớp lớn như khớp gối, cổ chân, khớp vai. Tuy nhiên rất ít khi người bệnh bị viêm khớp nhỏ ở bàn tay, chân, và các khớp ở cột sống, khớp háng hoặc chỉ bị viêm một khớp. Các khớp viêm thường sưng to, đỏ tấy, sờ vào thấy nóng, ấn đau. Tuy nhiên khớp viêm không có tính đối xứng và thường di chuyển từ khớp này sang khớp khác, thời gian viêm 1 khớp là 3-7 ngày và khỏi rất nhanh khi dùng thuốc chống viêm (có trường hợp khớp viêm tự khỏi mà không cần điều trị).
Bên cạnh triệu chứng ở khớp là biểu hiện viêm ở tim, đấy là những dấu hiệu nặng và nguy hiểm nhất của bệnh thấp tim. Tuỳ theo vị trí, mức độ viêm tim mà bệnh nhân có một hoặc nhiều triệu chứng như sốt cao, đau ngực, khó thở, tím tái, phù, đái ít… Người bệnh có thể tử vong vì suy tim cấp hoặc sẽ bị những di chứng nặng nề sau này như bệnh van tim do thấp, suy tim mãn…
Một triệu chứng thường gặp nữa trong đợt thấp khớp tiến triển là những hạt thấp và ban vòng đỏ ở da. Hạt thấp là các hạt cứng, đường kính 0,5-2 cm nằm dưới da thành từng nhóm, dính vào nền xương nông như xương chẩm, xương bả vai, cột sống… ấn không đau. Các hạt này xuất hiện cùng với các biểu hiện ở khớp và tim, tồn tại một vài ngày đến vài tuần rồi biến mất không để lại dấu vết gì. Còn ban vòng đỏ là các ban hình tròn màu hồng hoặc vàng nhạt, đường kính 1-3cm, thường mọc ở thân mình, gốc chi nhưng không thấy ở mặt và các ban này cũng chỉ tồn tại trong vòng vài ngày rồi biến mất.
Ngoài các triệu chứng kể trên, bệnh nhân còn có những biểu hiện rối loạn ở hệ thần kinh mà điển hình là múa giật. Múa giật xuất hiện muộn, hay gặp ở nữ giới. Đó là các động tác nhanh, không tự chủ, không định hướng, không mục đích, tăng lên khi xúc động, mất đi khi ngủ, xuất hiện ở một vài chi hoặc nửa người.
Tuy nhiên, một số triệu chứng của thấp khớp cấp cũng có thể gặp trong các bệnh khác. Do đó để chẩn đoán chính xác thấp khớp cấp cần đưa bệnh nhân đi khám ở khoa cơ xương khớp hoặc khoa tim mạch, làm một số xét nghiệm như công thức máu, hoá sinh máu, phản ứng ASLO, điện tim, siêu âm tim, chụp X quang tim phổi…
Để điều trị thấp khớp cấp, cần chống nhiễm khuẩn bằng thuốc kháng sinh Penicillin kết hợp với chống viêm bằng thuốc Aspirin, corticoid, chống suy tim bằng thuốc Digoxin, nếu có múa giật thì phải dùng thuốc an thần. Ngoài ra, người bệnh cần nghi ngơi tại giường trong giai đoạn tiến triển, chế độ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng. Tuy nhiên điều quan trọng hơn ở đây vẫn là phòng bệnh. Để tránh mắc bệnh thấp tim lần đầu đối với những bệnh nhân chưa bị thấp tim bao giờ, phải chú ý vệ sinh cá nhân hằng ngày, đặc biệt là vệ sinh răng miệng, vệ sinh nhà cửa, chỗ ăn ngủ. Tránh để bị nóng lạnh đột ngột. Mùa đông mặc áo ấm kín cổ, đồng thời phải điều trị sớm các bệnh viêm nhiễm ở miệng họng như viêm răng, viêm amiđan, viêm xoang và đặc biệt là viêm họng. Còn với những bệnh nhân đã bị thấp tim rồi thì phải tiêm phòng thấp tim bằng kháng sinh Penicillin định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nguồn: KH & ĐS, số 19 (1841), 6/3/2006
