Bệnh do nhiễm cầu trùng heo (Streptococcus suis)

Streptococcus suis (S. suis)

S. suisthường trú ở đường hô hấp trên, đường tiêu hóa và sinh dục của heo và chủ yếu gây bệnh ở heo, rất hiếm khi xảy ra ở người. Người bị bệnh có thể do tiếp xúc trực tiếp với heo hay thịt heo nhiễm S. suischưa nấu chín. Bệnh lây truyền từ heo qua người qua các vết thương nhỏ trên da như vết cắt, trầy xước.

Biểu hiện lâm sàng của các bệnh nhân nhiễm S. suis rất đa dạng, bao gồm các bệnh cảnh như: viêm màng não mủ, nhiễm trùng huyết, viêm phổi, viêm nội tâm mạc, viêm nội nhãn... trong đó viêm màng não mủ là thể bệnh thường gặp nhất, kế đến là nhiễm trùng huyết.

Từ trường hợp nhiễm S. suisở người đầu tiên được mô tả vào năm 1968, cho đến nay bệnh đã được ghi nhận tại nhiều nơi trên thế giới. Theo báo cáo của Kay và cộng sự năm 1995, có 75 trường hợp bệnh do S. suistại các nước châu Âu và 67 trường hợp tại các nước châu Á trong đó viêm màng não mủ chiếm tỷ lệ là 88%, chỉ có 12% là nhiễm trùng huyết đơn thuần, tỷ lệ tử vong ở cả hai nhóm khoảng 11 - 12%.

Đến tháng 8/2005, số người nhiễm bệnh do S. suis được báo cáo lên đến 220 trường hợp bao gồm 91 bệnh nhân ở châu Âu và 129 trường hợp ở châu Á với tỷ lệ tử vong tại hai nơi này lần lượt là 13,2% và 20,2%. Tuy nhiên, hầu hết các quốc gia chỉ ghi nhận một vài trường hợp bệnh ở người, chỉ có vài nơi báo cáo số lượng lớn người bị nhiễm S. suislà Hồng Kông, Hà Lan, Anh, Thái Lan, Trung Quốc. Gần đây, một vụ dịch xảy ra vào tháng 8/2005 tại Trung Quốc có đến 215 người mắc bệnh chỉ trong khoảng 1 tháng với tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân sốc nhiễm độc tố (STSS) khá cao, đến 62% so tỷ lệ trước đây khiến cho Tổ chức y tế thế giới lo ngại rằng dịch có thể lan đến các nước châu Á khác.

Theo nghiên cứu thực hiện tại Bệnh viện bệnh nhiệt đới (TP.Hồ Chí Minh) từ năm 1996 đến năm 2005 về viêm màng não mủ ở người lớn thì S. suislà tác nhân gây bệnh hàng đầu (38,6%), kế đến mới là phế cầu S. pneumoniae(18,4%).

Cho đến nay đã có 3 công trình nghiên cứu về nhiễm trùng S. suis, hai đã hoàn tất và một đang còn thực hiện. Công trình nghiên cứu của BS. Nguyễn Thị Hồng Lan sơ bộ khảo sát về các đặc điểm lâm sàng của nhiễm S. suisnhập viện tại Bệnh viện bệnh nhiệt đới trong hai năm 2005 - 2006 đã cho thấy qua 47 trường hợp viêm màng não do S. suis thì bệnh nhân thường ở độ tuổi lao động 21 - 60 tuổi; nam giới chiếm đến 83%. Bệnh thường gặp vào khoảng tháng 3 đến tháng 8 hàng năm. Có đến 53,2% trường hợp bệnh có tiếp xúc với heo như chăm sóc, giết mổ, chế biến thịt heo được ghi nhận. Ngoài ra có 12,8% có các vết trầy xước trên da gợi ý đây là ngõ của vi trùng xâm nhập. 29,8% bệnh nhân có bệnh tiểu đường, nghiện rượu, bị cắt lách có nguy cơ nhiễm bệnh cao.

Các biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm của các bệnh nhân bị viêm màng não do S. suis tương tự như các bệnh nhân mắc bệnh viêm màng não mủ do các vi khuẩn khác. Tuy nhiên có đến 68,1% có xuất hiện triệu chứng điếc. Đây là một tỷ lệ khá cao so với tần xuất của biến chứng điếc trong các trường hợp viêm màng não khác.

Nhưng một bệnh cảnh nguy hiểm hơn của nhiễm trùng do S. suis là nhiễm trùng huyết hoặc hội chứng sốc nhiễm độc (toxic shock syndrome). Bệnh nhân sốt cao liên tục, tổn thương nhiều cơ quan như gan, thận và đặc biệt là có xuất hiện các tổn thương xuất huyết ngoài da kích thước không đều, nhanh chóng lan tỏa khắp cơ thể và hoại tử tương tự tổn thương của não mô cầu (Neisseria meningitidis). Bệnh nhân có thể tử vong nhanh chóng như trường hợp dịch tại tỉnh An Huy, Trung Quốc vào năm 2005.

S. suisnhạy cảm với kháng sinh như cephalosporins thế hệ 3 như ceftriaxone nên tử vong không cao ngoại trừ thể sốc nhiễm độc.

Bệnh chỉ xảy ra trên những người có tiếp xúc với heo nên phòng ngừa hiện nay là tránh tiếp xúc với heo. Nếu bắt buộc vì nghề nghiệp thì nên có trang bị bảo vệ cơ thể như găng tay, nón, khẩu trang...

Nguồn: Khoa học phổ thông,27/07/2007