Bauxit không phải cứu cánh

* Phóng viên: Tuyên bố của Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng về trữ lượng bauxit của Việt Nam là 10-11 tỉ tấn có chính xác không, thưa ông?

- TS Nguyễn Khắc Vinh:

Tôi rất ngạc nhiên và phản đối kịch liệt việc Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho rằng trữ lượng bauxit Việt Nam là 10-11 tỉ tấn và cũng không hiểu bộ trưởng căn cứ vào tài liệu nào.

Ở đây, phải phân biệt giữa tài nguyên và trữ lượng. Trữ lượng bauxit mà bộ trưởng nói đến chỉ là tài nguyên, còn muốn mở ra ngành công nghiệp bauxit - nhôm thì phải khoan thăm dò chi tiết, tính toán nhiều yếu tố chứ không thể căn cứ vào dự báo tài nguyên để làm luận chứng kinh tế cho dự án bauxit Tây Nguyên.

Hơn nữa, cho đến nay, trên các tài liệu đã công bố, Việt Nam chỉ có 6,9 tỉ tấn tài nguyên bauxit, còn Mỹ nhận định trữ lượng bauxit của Việt Nam chỉ có 2,1 tỉ tấn. Tuy nhiên, khi thăm dò chi tiết, trữ lượng có thể thấp hơn nữa. Trong khi trữ lượng bauxit của cả thế giới chỉ có 38 tỉ tấn. Lâu nay, Việt Nam hay dùng khái niệm trữ lượng là không chính xác, thậm chí còn nói “vống” trữ lượng lên để gây phấn khởi.

* Về mặt kinh tế, ông nhìn nhận thế nào về tiềm năng bauxit Việt Nam?

- Về bauxit, nếu nhìn ở góc độ kinh tế và khoa học thì lỗ nặng vì thị trường thế giới không lớn. Đây lại là lĩnh vực mới, phải đầu tư số tiền khổng lồ, trong khi giá bauxit rất rẻ (khoảng 35 USD/tấn) nên không phải là sản phẩm có giá trị kinh tế cao.

Mỗi năm, thế giới chỉ sử dụng 200 triệu tấn và với trữ lượng 38 tỉ tấn thì 100 năm nữa, thế giới mới sử dụng hết, điều này cho thấy nhu cầu về bauxit của toàn cầu là không nhiều. Vì vậy, nếu ta khai thác nhiều cũng chẳng bán được cho ai. Hiện nay, Trung Quốc gần như là khách hàng mua bauxit duy nhất của Việt Nam vì nhu cầu họ lớn nhưng trữ lượng có hạn.

Theo đánh giá của thế giới, trữ lượng bauxit của Trung Quốc chỉ có 700 triệu tấn và là loại mỏ bauxit Diaspore giống như Cao Bằng, Hà Giang, Hải Dương… chủ yếu trong hang đá, trữ lượng ít, không phải là loại Gibbsite như ở Tây Nguyên nên việc khai thác khó khăn, chi phí rất lớn.

Chính vì thị trường nhỏ, giá rẻ nên Guinea là quốc gia có trữ lượng bauxit đứng đầu thế giới, khoảng 8 tỉ tấn nhưng họ vẫn không tập trung khai thác. Thị trường bauxit thế giới đã ổn định. Châu Mỹ có Guinea, Jamaica, Brazil cung ứng; châu Âu có Ấn Độ và nhiều nước khác; Úc có trữ lượng 7 tỉ tấn, đứng thứ hai nên là nhà cung cấp chiến lược.

Ngoài ra, sản xuất nhôm từ bauxit phải cần nguồn điện dồi dào và giá rẻ nên thế giới cũng không mặn mà. Vì thế, đừng viển vông nghĩ bauxit là cứu cánh của Việt Nam hay Tây Nguyên. 

Tính toán các yếu tố, nhất là trữ lượng bauxit thế giới và nhu cầu thực tế đã khẳng định khai thác bauxit Tây Nguyên không có lợi trong thời điểm này. Còn nếu tính đúng, tính đủ chi phí làm đường vận chuyển, cảng… thì lỗ nặng, chưa kể yếu tố hủy hoại môi trường.

* Vậy theo ông, đối với dự án bauxit Tây Nguyên, cần làm gì vào lúc này?

- Việc đã rồi thì phải tìm giải pháp để giảm thiểu thiệt hại ở mức thấp nhất nhưng giải pháp nào cũng phải đặt hiệu quả kinh tế của dự án lên trên hết.