Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững từ tầm nhìn nghiên cứu, quản lý và đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp

Kinh doanh xanh từ tầm nhìn khoa học và chính khách nước ngoài

Trong thảo luận về tài chính xanh, Phó chủ tịch Eurocham, Ashok Sud cho rằng, biến đổi khí hậu là vấn đề của toàn cầu và do đó việc ứng phó với biến đổi phải mang tầm quốc tế, nó giống như một dịch bệnh không biên giới và lan nhanh như đám cháy rừng. Những hành động mà Việt Nam hoặc bất cứ nước nào thực hiện đều ảnh hưởng đến cả toàn cầu.

Phát biểu về cuộc sống bền vững, Giáo sư lan cho biết, một người dân Anh cần 5,4 ha và con số này ở Mỹ là 9,7 ha đất đề cung cấp đầy đủ mọi thứ cần thiết trong suốt cuộc đời . Toàn cầu có 11,4 triệu ha đất sản xuất, trong khi dân số đã lên tới 6,6 tỷ người. Nếu tất cả đều sống như người dân nước Anh thì chúng ta phải cần đến 3 hành tinh mới đáp ứng đủ nhu cầu. Không ai chỉ cho hoặc giúp chúng ta nhìn thấy tận mắt, một lối sống không nghèo đói, ít các-bon và sống nhu thế nào? Đây quả là một thách thức lớn lao, khi dân số toàn cầu sẽ lên đến 9 tỷ người vào năm 2050. Mường tượng ra cách sống và tại sao phải tranh cãi là rất cần thiết, nhưng lại hoàn toàn không dễ dàng.

Đề cập đến giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, Lukas Heer, Giám đốc dự án khu vực Đông Nam Á của First Climate nhấn mạnh đến công nghệ khác nhau để khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên. Ông cho biết, thỏa thuận mua giảm phát thải (ERPA) bằng tín dụng cacbon, đem lại một nguồn thu ngoại tệ dài hạn, có thể giải quyết được mối quan ngại về sự an toàn, tính thanh khoản và lợi nhuận. Tuy nhiên, đến nay đa số thoả thuận mua giảm phát thải chỉ thực hiện được đến năm 2012.

Đại diện Tổ chức sáng kiến tự nguyện nhằm thúc đẩy tinh thần công dân vì sự phát triển bên vững (Global Compack) cho biết, hơn 3 tỷ người, chiếm dân số thế giới đang sống với mức thu nhập dưới 2,5 USD/ngày; khoảng 1 tỷ người bước sang thế kỷ XXI chưa biết đọc và không biết ký tên mình, trong khi đó, chỉ với 1 % số tiền thế giới bỏ ra để mua, bán vũ khí hàng năm thì đã đủ để cho mọi trẻ em trên thế giới đều có thể được đến trường. Cùng với tài nguyên suy giảm (từ 1970 đến 2000 thế giới bị suy giảm 15% rừng, 54% nguồn nước sạch và 35% tài nguyên biển), khí thải gây hiệu ứng nhà kính gia tăng đã làm nhiệt độ hành tinh tăng lên nhanh chóng. Nguyên nhân của những vấn để xã hội đi cùng cạn kiệt tài nguyên, suy giảm môi trường chính là do mức độ gia tăng tiêu dùng quá mức của con người.

Đứng trước vấn đề này, các nhà khoa học và quản lý quốc tế đã gợi ra nhiều bài học và những ỷ tưởng mới cho Việt Nam về con đường phía trước để phát triển Xanh.

Giáo sư John Soussan ở Viện Nghiên cứu Môi trường Stockholm (Thuỵ Điển) cho rằng Việt Nam đã đạt được những tiến bộ to lớn sau 15 năm thực hiện “xoá đói, giảm nghèo". Tuy nhiên, phát triển của Việt Nam chưa bền vững: dân số gia tăng nhanh, đô thị bùng nổ, tài nguyên cạn kiệt, môi trường suy thoái, diện tích đất sản xuất nông nghiệp, rừng che phủ bị thu hẹp khiến biến đổi khí hậu và dịch bệnh gia tăng, làm xã hội trở nên tồi tệ. Ông lưu ý, người nghèo dễ bị tổn thương và thiếu khả năng tự hồi phục trước những tác động bất lợi của suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu. Do vậy, xóa đói giảm nghèo không chỉ có tên trong các chương trình mà cần chi phối đến hành động để tạo nên thịnh vượng và chính sự thịnh vượng mới là nguồn lực để giải quyết suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu. Hài hoà giữa xoá nghèo với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững là vấn đề không dễ; kết hợp hài hòa là trách nhiệm của mọi người song Chính phủ vẫn phải giữ vai trò lãnh đạo.

Phù hợp với điều kiện Việt Nam, để lập lại mô hình phát triển, tiến sĩ Stefanos Fotiou thuộc chương trình Môi trường LHQ cho rằng, tài nguyên thiên nhiên là cơ

sở cho nền kinh tế Việt Nam , việc làm khởi đầu cho sự nhảy vọt có thể là chuyển sang nền kinh tế Xanh bằng con đường phát triển bền vững hệ sinh thái. Đa dạng hoá nền kinh tế bằng áp dụng khái niệm của nền kinh tế Xanh có thể mở ra khả năng tập trung đầu tư, bảo tồn vốn tự nhiên, tạo ra hàng hoá và dịch vụ bền vững là cách làm có triển vọng để nâng cao lợi thế cạnh tranh.

Môi trường và Phát triển bền vững từ góc nhìn quản lý

Việt Nam là quốc gia có nguồn tài nguyên năng lượng tái tạo (thuỷ năng, gió và năng lượng mặt trời) khá dồi dào; nguồn năng lượng sạch này có khả năng thay thế năng lượng hóa thạch và các dạng năng lượng nhập khẩu; giảm thiểu tác động môi trường. Sự tham gia của năng lượng tái tạo trong cân bằng năng lượng quốc gia sẽ góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Đại diện của Bộ xây dựng, Thứ trưởng Trương Lại Quang cho rằng “Tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đang gây ảnh hưởng không nhỏ đến các đô thị, đặc biệt là những vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp của nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Với mục tiêu phát triển đô thị bền vững, những mô hình đô thị xanh, công trình xanh là những mục tiêu cụ thể mà ngành xây dựng Việt Nam phải hướng đến. Việc nghiên cứu áp dụng sản phẩm và vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường, tiết kiệm tài nguyên; quy hoạch kiến trúc đô thị và áp dụng các thiết bị kỹ thuật công trình có hiệu suất cao nhằm tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu khí gây hiệu ứng nhà kính cùng với giải pháp công nghệ thích hợp để xử lý chất thải đô thị đều là những tiêu chí quan trọng để có được kết quả Xây dựng xanh", “Công trình Xanh" ở Việt Nam".

Cách tiếp cận giải quyết môi trường theo hướng phát triển bền vững được đặt ra một cách khách quan, đã chuyển dần xử lý ô nhiễm thụ động sang chủ động phòng ngừa. Theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ Tài chính, những thảm họa về môi trường gần đây đã làm thay đổi nhận thức về bảo vệ môi trường, khái niệm “sản phẩm thân thiện với môi trường" được đề xuất và thực hiện trên phạm vi rộng, đã thúc đẩy sản xuất “thân thiện với môi trường" trở thành giải pháp phòng ngừa tổng hợp trong các quá trình làm ra sản phẩm và dịch vụ.

Trong xu thế biến đổi khí hậu toàn cầu. Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường Nguyễn Thái Lai nhận xét, phát triển xanh đã tạo cơ hội cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh với sự xuất hiện rất đa dạng ngành nghề sản xuất và dịch vụ mới; đã lồng ghép được cả 3 trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường để bảo đảm tính bền vững trong sự nghiệp phát triển quốc gia. Tuy nhiên, theo ông, hạn chế về vốn, nhân lực và công nghệ khiến doanh nghiệp Việt Nam gặp không ít khó khăn khi phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ thị trường trong nước và khu vực. Chính phủ khuyến khích doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh theo hướng thân thiện môi trường; doanh nghiệp được hưởng ưu đãi về thuế, lãi suất, đất đai và các thủ tục hành chính khác khi đầu tư vào lĩnh vực liên quan đến bảo vệ môi trường và sản xuất sản phẩm thân thiện môi trường. Với những chủ chương thực hiện, có thể khẳng định, phát triển xanh là định hướng phát triển kinh tế sẽ là xu hướng đầu tư và phát triển của các doanh nghiệp trong thời gian tới.

Đây cũng là cơ hội cho doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào những lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thân thiên môi trường ở Việt Nam .

Đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp trong, ngoài nước

Ngân hàng Thương mại Việt Nam Vietcombank với mạng lưới rộng gồm 270 chi nhánh và phòng giao dịch đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của đầu tư tài chính cho bảo vệ Môi trường và Phát triển bền vững. Nhiều năm qua, Ngân hàng đã thực hiện việc lồng ghép nội dung Xanh trong xây dựng chiến lược kinh doanh, Marketing, quy trình cung ứng dịch vụ và hoạt động khác. Việc ưu tiên tài trợ dự án tái tạo năng lượng, cho vay thuỷ điện nhỏ; kiên quyết từ chối doanh nghiệp hoặc dự án chưa đáp ứng đủ điều kiện về bảo vệ môi trường, đã tạo nên sự thay đổi lớn trong quy trình cấp tín dụng theo hướng kiểm soát yếu tố xanh, đã mở ra hướng mới trong thẩm định, giải ngân những dự án theo yêu cầu phát triển bền vững.

Cũng như Vietcombank, trong thực hiện tài trợ thương mại Xanh dành cho Việt Nam giai đoạn 2007 - 2010, Ngân hàng Phát triển Châu Á(ADB) đã định rõ mục tiêu hoạt động liên kết với Qui hoạch phát triển KT-XH, xem xét các vấn đề kinh tế, tác động của biến đổi khí hậu ở một số vùng trên địa bàn cả nước để có căn cứ xây dựng qui hoạch cơ sở hạ tầng nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam.

Đại diện công ty Veolia cho biết, kinh tế tư nhân đảm bảo cung cấp nước sạch cho 10% số dân toàn thế giới. Do giới hạn tài chính, họ không đủ khả năng đầu tư vào những dự án quy mô lớn. Tuy nhiên, việc miễn phí sử dụng nước sạch đã tạo nên những lãng phí vô cùng to lớn, làm mất đi trách nhiệm của người tiêu dùng và những dịch vụ về nước đã không nhận được nguồn thu cần thiết để cải thiện chất lượng. Muốn làm cho dịch vụ nước sạch có chất lượng tốt hơn, cần tối ưu hoá hạ tầng đề phục vụ được nhiều người. Ở đây, nhà vận hành có vai trò chủ chốt trong tối ưu hoá chương trình, dự án đầu tư song nhà vận hành tư nhân chỉ đóng vai trò xúc tác trong huy động nguồn vốn tài trợ, họ có thể là những người kiểm soát chi phí và sử dụng vốn một cách hiệu quả.

Theo Jan S. Lydall, TGĐ Price Water House Copers Vietnam, nhiều nước đang nỗ lực thực hiện những chính sách thuế ưu đãi, nhưng không có giải pháp đơn lẻ nào có thể đem lại hiệu quả cao nhất. Ông cho rằng, chính sách của bất kỳ quốc gia nào cũng cần phải tính đến yếu tố chi phí. Đầu tư trực tiếp của Chính phủ chỉ phù hợp trong một số trường hợp, còn chính sách thuế và tài chính qui định thích hợp có thể đem lại hiệu quả cao hơn. Dẫu sao, các công nghệ đòi hỏi giảm thiểu lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, cần đến sự thay đổi thái độ kinh doanh của các doanh nghiệp thì việc thực hiện chính sách dựa trên thị trường không mấy thành công. Phân tích, học hỏi kinh nghiệm những nước phát triển và đang phát triển có thể đưa lại nhiều ý tưởng để cân nhắc đối với những nhà hoạch định chính sách của Việt Nam .

Van Hung Albert, đại diện của hãng Fuhrlander nước Đức cho biết, mỗi dự án đều có yêu cầu khác nhau về thiết kế, nhà đầu tư, người điều hành, luật pháp, quy định kỹ thuật, tính chất đặc biệt của mạng lưới tài chính và nhiều vấn đề khác. Với phương châm cùng hợp tác chia sẻ kinh nghiệm thay cho độc quyền, trước khi đưa công nghệ phong điện vào Việt Nam, Fuhrlander đã coi trọng việc đào tạo chuẩn bị đội ngũ lao động từ kỹ thuật lắp ráp đến tổ chức vận hành, nên chỉ trong thời gian không dài những trạm điện gió 1,5 MW đầu tiên của công trình điện gió 30MW đã được xây dựng ở huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận.

Để có một tương lai "Xanh", các doanh nghiệp và nhà phân tính cho rằng, Việt Nam cần phát triển nhiều cơ chế khuyến khích, hỗ trợ cho ngành kinh doanh "Xanh" thông qua chính sách thuế, văn bản pháp lý, thủ tục, cơ chế đầu tư. Chính phủ và doanh nhân Việt Nam đã quan tâm đến bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, đây là một tín hiệu đáng mừng trong việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và các ưu tiên chống lại tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu. Tại Diễn đàn Những giải pháp về môi trường kinh doanh xanh của Châu Á cho Việt Nam tổ chức mới đây ở Hà Nội, Alain Cany, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Cộng đồng Châu Âu (REUROCHAM) đã khuyến nghị, Chính phủ Việt Nam cần khuyến khích đầu tư mạnh mẽ hơn nữa vào lĩnh vực kinh doanh Xanh đồng thời với việc nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Giải pháp môi trường kinh doanh xanh đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và quốc tế, hy vọng sự kiện này sẽ dược tiếp tục duy trì để mở rộng ảnh hưởng, tác động tốt hơn nữa đến nhận thức về môi trường và biến đổi khí hậu, những thách thức phát triển bền vững và cũng là vấn đề cấp thiết của dất nước ta.