Bảo vệ biển dựa vào dân

Tiếp giáp với cửa biển và cửa sông, Phù Long trước đây là xã có diện tích rừng ngập mặn lớn nhất miền Bắc với khoảng 1000 ha. Nhưng trên 90% diện tích rừng ngập mặn ở đây đã bị chặt phá để nuôi tôm. Rừng bị tàn phá, cộng thêm nạn khai thác thủy sản bừa bãi đã khiến cho chính cuộc sống của những ngư dân trỏ nên bấp bênh. Trong vòng 20 năm qua, sản lượng đánh bắt thủy sản bình quân đầu người giảm 15 lần. Trước thực trạng đó, Trung tâm Phát triển Nông nghiệp 1 phối hợp với Viện KAS (CHLB Đức) đã hỗ trợ địa phương về tài chính và kỹ thuật để xây dựng mô hình quản lý nguồn lợi ven biển dựa vào cộng đồng. Đây là phương pháp tiếp cận mới lần đầu tiên được áp dụng ở Việt Nam, nhằm xây dựng một mô hình cộng đồng và chính quyền cùng quản lý nguồn lợi ven bờ. Một khu bảo tồn nguồn lợi thủy sản cấp xã với chiều dài khoảng 16km, diện tích trên 10.000 ha được thành lập.

Ngay sau khi ra mắt khu bảo tồn, một hội đồng quản lý nguồn lợi khu bảo tồn với 10 thành viên là các ngư dân và chính quyền xã đã được thành lập. Nhiều ngư dân trước đây chuyên làm nghề khai thác cá biển bằng cách hủy diệt nay lại là người tích cực tham gia hoạt động khu bảo tồn. Trung tâm PTNT đã phối hợp với nhiều chuyên gia về nguồn lợi thủy sản tổ chức những khóa tập huấn về công tác quản lý, bảo tồn và khai thác bền vững nguồn tài nguyên ven bờ. Đội tuần tra kiểm soát gồm 6 thành viên được thành lập để phát hiện và ngăn chặn kịp các hoạt động khai thác bất hợp pháp trong khu bảo tồn. Lực lượng này cũng kết hợp làm công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho cộng đồng, định hướng các hoạt động khai thác thủy sản hợp lý, thân thiện với môi trường. Trong phạm vi khu bảo tồn, việc khai thác thủy diệt bằng chất nổ, kích điện, lưới mắt nhỏ hoàn toàn bị cấm. Một quỹ hỗ trợ phát triển cũng được thiết lập để hỗ trợ một phần vốn đầu tư ban đầu giúp người dân chuyển đổi nghề mới, tạo thu nhập thay thế. Quỹ còn là cầu nối giữa các tổ chức tín dụng với ngư dân để họ có điều kiện vay thêm vốn.

Với nguồn vốn chỉ khoảng 200 triệu đồng, nhưng do thực hiện phương pháp quay vòng vốn, đến nay quỹ đã hỗ trợ được hơn 100 hộ phát triển sinh kế thay thế. Hàng loạt các nghề mới như nuôi dê, nuôi ong và nuôi ngao đã được áp dụng ở đây. Ông Trần Văn Thìn, phụ trách đội tuần tra cho biết, từ ngày thành lập khu bảo tồn nguồn lợi đến nay, ở Phù Long hầu như không xảy ra vụ vi phạm nào đối với rừng ngập mặn. Bảo vệ nghiêm ngặt rừng ngập mặn và nghiêm cấm triệt để việc khai thác hủy diệt nguồn lợi thủy sản đang dần trả lại sự phong phú về tài nguyên ở khu vực Phù Long. Trong cuộc khảo sát gần đây, Trung tâm tài nguyên và môi trường – ĐHQG Hà Nội đã đánh giá: mặt dù diện tích rừng ngập mặn ở Phù Long không còn nhiều nhưng lại khá phong phú về số lượng loài. Có tới 8 loài cây ngập mặn, trong đó chủ yếu là cây đang sinh trưởng còn ở đây.

Tuy nhiên, theo ông Phạm Trí Tuệ, Chủ tịch UBND huyện Cát Hải, để kết quả của việc bảo vệ nguồn lợi ven bờ ở Phù Long được duy trì lâu dài, vấn đề nâng cao nhận thức cho các em học sinh, những chủ nhân tương lai của vùng biển, được xác định là quan trọng. Bằng nhiều hình thức tuyên truyền phong phú như: thi tìm hiểu về biển, chiếu phim tài liệu, các hoạt động này thu hút rất đông sự tham gia của các em.

Với hơn 3000km bờ biển, các dải ven bờ đang trực tiếp nuôi sống 1/5 dân số Việt Nam, nếu những ngư dân chỉ chạy đua để khai thác thì tài nguyên biển không thể là vô tận. Kết quả từ mô hình cộng đồng bảo vệ nguồn lợi ven biển ở xã Phù Long cho thấy, nếu huy động được cộng đồng tham gia quản lý nguồn lợi thủy sản sẽ mang lại hiệu quả thiết thực vì sự phát triển bền vững của ngành kinh tế biển.

Nguồn: Báo KH&ĐS, số 81 (2008), 5/9/2007, tr 3