Bảo đảm an ninh lương thực trong điều kiện biến đổi khí hậu: Cần làm tốt bài toán thích nghi

Nhìn từ “vựa” lúa ĐBSCL

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và PTNT, giai đoạn 2000 – 2009, diện tích đất trồng lúa của cả nước giảm khoảng 255.300 ha, riêng khu vực ĐBSCL giảm 205.400 ha.

Nhiều nhà khoa học phân tích, nếu đất trồng lúa giảm 1%/năm nhưng năng suất tăng 2,5%/năm và diện tích giảm này được chuyển sang trồng các loại nông sản khác thì đến năm 2020, ANLT của nước ta vẫn được đảm bảo. Tuy nhiên, xuất khẩu gạo sẽ khó khăn.

Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và PTNT) dự báo, đến năm 2020, sản lượng lúa toàn vùng dao động ở mức 21 – 22 triệu tấn. TS. Phạm Văn Dư, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và PTNT) cho rằng, thử thách lớn nhất hiện nay là đất lúa đang giảm dần, năng suất và sản lượng hầu như đụng trần. Sâu bệnh gây hại liên tục. Tất cả sẽ tác động đến ANLT.

Ngoài ra, cơ giới hoá ở khu vực này chưa đồng bộ. Hiện tỷ lệ làm đất, suốt lúa của vùng đã đạt trên 80% cơ giới, nhưng việc phơi sấy chưa đến 30%; tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch lên đến 11 – 13%. Thêm vào đó, hệ thống kho tàng dự trữ lúa của nông dân chỉ có khả năng giữ trung bình 2 tháng/năm là con số đáng lo ngại. Công tác giống chưa đáp ứng yêu cầu. Hiện, các giống cao sản mới, ngắn ngày, có triển vọng kháng rầy được khuyến cáo phát triển rộng rãi trong sản xuất nhưng nông dân còn e ngại do chi phí đầu tư cao.

Công nghệ mới là then chốt

Theo các nhà khoa học, trong vòng 100 năm tới, nhiệt độ trái đất có thể tăng khoảng 3 độ C và mực nước biển có thể dâng lên khoảng 1m. Khi đó, Việt nam sẽ là một trong các nước chịu thiệt hại nặng nhất do biến đổi khí hậu, nhất là tình trạng nước biển dâng.

Ông Andrew Speedy, Trưởng đại diện Tổ chức Nông – Lương, Liên Hợp Quốc (FAO) tại Việt Nam cho rằng: “Hàng năm Việt Nam sản xuất khoảng 40 triệu tấn gạo, xuất khẩu 5 – 6 triệu tấn…, tuy nhiên vẫn có tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em (khoảng 20%), vấn đề thiếu lương thực và suy dinh dưỡng ở đồng bào dân tộc thiểu số còn cao. Đảm bảo ANLT là vấn đề bức thiết đối với các nước nông nghiệp, nhưng cũng cần quan tâm đến chất lượng dinh dưỡng”.

Theo ông Andrew, tới năm 2050, khi dân số thế giới đạt khoảng 9 tỷ người, Việt Nam càng có vai trò quan trọng hơn trong việc cung cấp lương thực cho các quốc gia nghèo hơn ở châu Phi thông qua hợp tác Nam – Nam. Vì thế, khi đó Việt Nam hoàn toàn có thể đạt sản lượng lương thực gấp đôi hiện nay bằng việc nghiên cứu, áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ mới.

Cùng ý kiến với đại diện FAO, ông Thông nhấn mạnh, cần có nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón như sản xuất những loại phân bón ít sự bay hơi, có bị rửa trôi, sử dụng các công nghệ tưới bón một cách khoa học, đi vào công nghệ nano với các phần tử phân bón rất nhỏ, thấm nhanh qua màng tế bào…

GS.TS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường nhấn mạnh: “Với kịch bản nước biển dâng 1m, Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) và ĐBSCL, 2 vựa lúa lớn nhất của Việt Nam, sẽ bị ảnh hưởng nặng nề (ĐBSH sẽ mất 5.000km2 đất, ĐBSCL bị ngập 15.000 – 20.000km2), gây giảm sút đáng kể sản lượng lương thực. Đó là chưa kể tới tần suất xuất hiện lũ lụt và hạn hán ngày càng trầm trọng hơn. Vì thế, nếu chúng ta làm tốt bài toán thích nghi như sử dụng diện tích đất nước dâng thích hợp, nâng cao ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp thì sẽ bảo đảm tốt ANLT trong tương lai ”.