Bão, áp thấp nhiệt đới & khả năng chống đỡ của con người

Nguyên nhân sinh ra bão hiện giờ có nhiều thuyết và chưa thuyết nào “ thắng điểm” tuyệt đối. Thuyết được chấp nhận nhiều hơn, giải thích do sự bốc hơi mạnh ở vùng có nhiệt độ cao gần xích đạo, hơi nước khi lên cao gặp lạnh sẽ ngưng tụ lại, đồng thời phát sinh ra nhiều nhiệt làm cho không khí chuyển động mạnh lên. Không khí xung quanh sẽ tràn đến bù vào và sinh ra xoáy. Đó là điều kiện chính để sinh ra bão.

Bão được phân biệt thành các loại sau đây:

a. Bão thường: là xoáy thuận nhiệt đới có sức gió mạnh nhất từ cấp 8 đến cấp 9 và có thể có gió giật.

b. Bão mạnh: là xoáy thuận nhiệt đới có sức gió mạnh nhất từ cấp 10 đến cấp 11 và có thể có gió giật.

c. Bão rất mạnh: là xoáy thuận nhiệt đới có sức gió mạnh nhất từ cấp 12 trở lên và có thể có gió giật

Bão đổ bộ là khi tâm bão đã vào đất liền.

Bão tan là bão đã suy yếu thành vùng áp thấp, sức gió mạnh nhất dưới cấp 6.

Vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão hoặc áp thấp nhiệt đới là vùng có gió mạnh từ cấp 6 trở lên do bão hoặc áp thấp nhiệt đới gây ra.

Xoáy thuận nhiệt đới là vùng gió xoáy, đường kính có thể tới hàng trăm kilômét, hình thành trên biển nhiệt đới, gió thổi xoáy vào trung tâm theo hướng ngược chiều kim đồng hồ, áp suất khí quyển (khí áp) trong xoáy thuận nhiệt đới thấp hơn xung quanh, có mưa, đôi khi kèm theo giông, tố, lốc.

Theo quan điểm của các nhà khí tượng học, quá trình hình thành bão được chia ra thành 4 giai đoạn:

1. Giai đoạn phát sinh:Một vùng áp thấp phát sinh trên biển nhiệt đới (vĩ độ từ 30 o Nam bán cầu đến 30 o Bắc bán cầu) có trị số áp suất không khí thấp hơn so với áp suất các vùng lân cận. Gió thổi mạnh quanh vùng áp suất thấp theo chiều ngược kim đồng hồ ở Bắc bán cầu và thuận của kim đồng hồ ở Nam bán cầu và áp suất vùng tâm càng giảm thì gió thổi càng mạnh. Khi sức gió mạnh đến cấp 6 đến cấp 7 (tức là từ 36-61 km/giờ) gọi là áp thấp nhiệt đới.

2. Bão:Khi sức gió mạnh từ cấp 8 trở lên (tức là từ 62 km/giờ trở lên) gọi là bão.

3. Bão mạnh:Khi sức gió mạnh từ cấp 12 trở lên (từ 118 km/giờ trở lên) thì được gọi là bão mạnh.

4. Bão tan biến:Là giai đoạn suy yếu và không còn hình dáng một xoáy không khí.

Trên thế giới có 5 ổ bão lớn hình thành trong các vùng nóng của các đại dương. Trung bình hàng năm ở đây có khoảng 80 xoáy thuận nhiệt đới (gồm cả bão và áp thấp nhiệt đới) hoạt động. Ở bão Thái Bình Dương là lớn nhất. Chính từ ổ bão tây Thái Bình Dương, nhiều cơn bão đã gây hại lớn với nước ta.

Nhiều cơn bão đã để lại nhiều tại hoạ khủng khiếp. Hàng năm, trung bình trên thế giới có 30 000 người chết do bão gây ra và thiệt hại về của cải lên đến hàng chục tỷ đô la. Người ta đã tính 15% số dân trên hành tinh này bị ảnh hưởng trực tiếp của bão lụt.

Ở nước ta, năm nào cũng có bão vào tàn phá. Mùa bão lại trùng vào mùa mưa nên thương gây lũ lớn. Theo thống kê, trong vòng 100 năm trở lại đây có 430 cơn bão, chưa kể mỗi năm còn có từ 5-10 cơn lốc. Năm nhiều bão nhất (1964) có đến 18 cơn. Các tỉnh nước ta đều có bão đổ bộ vào, hoặc bị ảnh hưởng của bão, nhưng chủ yếu từ đèo Cả trở ra . Bão vào như một cuộc tấn công tổng hợp, gió mạnh, mưa lớn, gây lũ trên các triền sông, nước dâng, nhà cửa trôi, sập đê sông, đê biển bị phá vỡ, đường dây điện thoại, điện cao thế bị đổ, gẫy, đường giao thông bị cắt đứt, đồng thời hàng vạn ha lúa, màu bị tàn phá….làm ảnh hưởng đến sinh mạng, đời sống hàng vạn người…

Nhiều người cho rằng bão là một tai hoạ không phải do con người gây ra. Song các nhà khoa học đã nói đến “sự trả thù của thiên nhiên”, khi sự cân bằng sinh thái bị bàn tay thiếu trách nhiệm của con người phá vỡ. Điều này dễ thấy khi lũ lớn có thể không có hoặc đỡ hơn, nếu những cánh rừng nơi có bão không bị chặt phá.

Bão sinh ra và gây tác hại không thể lương trước, nên luôn là vấn đề đặt ra cho nhiều cấp, nhiều ngành phải lo nghĩ và hành động.

Ngày nay, với khoa học kỹ thuật tiên tiến, người ta đã sử dụng những phương tiện hiện đại để nắm tình hình từng bão và nghiên cứu về bão, song vẫn chưa hết những bất ngờ về bão. Vì thế việc sớm dự báo chính xác về hướng đi, cường độ của bão để có những chuẩn bị cho cuộc đối đầu với bão mang tính chất quyết định trong việc hạn chế thiệt hại do bão gây ra. Cùng với dự báo là việc thông tin nhanh chóng và rộng rãi đến từng huyện, xã, thôn, xóm và từng nhà dân. Một thực tế là nơi nào kịp thời tổ chức chuẩn bị phòng chống tốt đều hạn chế được nhiều thiệt hại do bão gây ra.

Năm nào, chúng ta cũng có công tác chuẩn bị phòng chống bão, lụt, song phải chăng đã đến lúc cần xây dựng quốc sách về vấn đề này và nó phải được thể chế dầy đủ bằng luật pháp để mọi ngành, mọi cấp, mọi người thực hiện những nguyên tắc phòng chống nhất định.

Nguồn: Khoa học & kinh tế HP- Số 63, tháng 9-2006.