Ánh nắng và làn da
Tác động của những tia mặt trời lên cơ thể người tùy thuộc vào độ dài bước sóng. Những tia tử ngoại có bước sóng từ 100 - 400 nanomet * gây thương tổn trên da ngắn hạn (rám nắng, cháy nắng), dài hạn (lão hóa da, ung thư da) và gây cảm nắng.
Những tia nhìn thấy được(cam, đỏ, vàng, lục, lam, chàm, tím) có bước sóng từ 400 – 800 nanomet, đem lại ánh sáng cho muôn loài, giúp cho hiện tượng quang hợp ở cây cỏ, chi phối nhịp sinh học ở con người.
Những tia hồng ngoạicó bước sóng 800 - 17.000 nanomet, giúp sưởi ấm cho sinh vật.
Ngoài ra, còn có những tia vũ trụ (bước sóng 0,000001 nanomet) tia gamma (bước sóng 0,0001 nanomet), tia X (bước sóng 0,01 nanomet) là những tia nguy hiểm, có khả năng gây ung thư da, nhưng may mắn chỉ tới mặt đất với số lượng không đáng kể, riêng tia X được người tạo ra để dùng trong y học.
Dalà cơ quan quan trọng của cơ thẻ, có diện tích chừng 2m 2, tổng trọng lượng khoảng 4kg. Ngoài phương diện thẩm mỹ, da góp phần vào việc ổn định thân nhiệt, giúp cơ thể chống lại những nhân tố tộc hại của môi trường như vi khuẩn, virus, bụi và ánh nắng.
Da gồm 4 lớp từ ngoài vào trong, với các chức năng riêng biệt:
- Lớp sừng : là lớp bảo vệ ngoài cùng, được tạo thành từ các tế bào chết của lớp biểu bì bên dưới đẩy dần lên, được thay thế liên tục. Lớp này có tác dụng che chở cho lớp biểu bì bên dưới khỏi những tổn thương do tác hại của tia tử ngoại và sự xâm nhập của các yếu tố gây bệnh. Đáy của lớp sừng là các tế bào melanin, tạo ra sắc tố melanin, còn gọi là hắc tố, có khả năng hấp thụ tia UV và làm cho da xạm đen, cũng có tể bào Langerhan giữ vai trò bảo vệ da chống viêm nhiễm. Các tế bào sừng, melanin và Langerhan đều có nhân chứa DNA. Mọi sự tác hại đến DNA, nhất là các tế bào đang biến đổi lên tục đều có tác động đến sự lão hóa da và ung thư da. Những sự xâm hại này thường do tia tử ngoại, gia tăng các tác hại khi nhiễm hóa chất và khói thuốc lá.
- Lớp biểu bì : gồm những tế bào sống, được coi như bức tường gạch bao bọc cơ thể.
- Lớp chân bì : bao gồm một mạng lưới các sợi liên kết, chứa các dây thần kinh cảm giác, các tuyến mồ hôi, các mạch bạch huyết và các mạch máu vận chuyển chất dinh dưỡng và oxy đến nuôi da. Các chất tạo keo và elastin tạo thành một mạng lưới sợi làm cho lớp chân bì vững chắc, lớp da có tính đàn hồi và độ săn chắc.
- Lớp hạ bì : chứa mô liên kết và mỡ, dùng làm đệm giữa da và cơ thể.
Khi ra nắng, tia tử ngoại chiếu tới da, có khoảng 5% số tia được phản xạ ra, số còn lại đi vào trong, phân tán rồi thoát ra ngoài hoặc bị hấp thụ ở lớp sừng, biểu bì và chân bì. Sau khi hấp thụ các tia tử ngoại, trong DNA xảy ra một loạt phản ứng hóa học (nhất là phản ứng tạo thành các dimepyrimidin). Nếu các phản ứng này không được điều chỉnh, chúng sẽ phá hủy tế bào, ức chế hoạt động bình thường và ngăn trở sự phân chia tế bào. Chỉ với một lượng rất nhỏ tia tử ngoại, ít hơn nhiều so với lượng để gây cảm nắng, cũng có thể tác hại lên DNA của tế bào suốt chiều dọc của biểu bì. May mắn là các tác hại này được khắc phục ngay trong những giờ đầu, chậm lắm là những ngày tiếp theo, nhưng hậu quả vẫn kéo dài, góp phần tạo ra sự lão hóa da và đôi khi sự phát triển của ung thư da.
Khi DNA bị tổn thương thì ba điều có thể xảy ra:
- Các tế bào sẽ tự hồi phục; da ửng đỏ (rám rắng) là kết quả của hiện tượng viêm da hay quá trình phục hồi các mô.
- Các tế bào tổn thương nặng, không thể phục hồi và chết. Đó là trường hợp cháy nắng nặng, da phồng rộp lên và tróc.
- Trường hợp nặng nhất, DNA bị tổn thương khó hồi phục, xuất hiện đột biến trong lúc phân chia tế bào. Sự đột biến ở các tế bào nằm dưới đáy lớp biểu bì là nguyên nhân gây ung thư da.
__________________
* Nanomet là đơn vị quốc tế dùng để đo sóng điện từ 1nanomet = 0,000001 milimet
