An toàn vệ sinh thực phẩm - cuộc chiến còn dài

Không chỉ vậy, báo cáo giám sát vềvệ sinh san toàn thực phẩm (VSATTP) ở các chợ và cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố còn cho thấy tình trạng vi phạm nghiêm trọng về chất lượng VSATTP còn diễn ra ở hầu hết các lĩnh vực. Đặc biệt, có những con số có thể khiến bất cứ ai nghe thấy cũng phải kinh hoàng như : tại Hà Nội qua kiểm tra 72 mẫu thịt thì tỷ lệ mẫu không đạt tiêu chuẩn về vi sinh vật là 79,6%. Còn tại Đà Nẵng, qua kiểm tra 72 mẫu thịt tình hình cũng gần như ở Hà Nội.

Một mặt hàng rất phổ thông khác là sữa tươi, tính chung trong một đợt khảo sát thì có tới 80,9% số mẫu tại các điểm vắt sữa và 90% mẫu sữa bán tại cửa hàng bán lẻ không đạt tiêu chuẩn. Còn mặt hàng không thể thiếu trong bất kỳ bữa ăn nào là rau thì cũng mới chỉ có 4,49% diện tích trồng rau được gọi là rau an toàn...

Chất lượng VSATTP như vậy đã dẫn đến những thảm họa đối với không ít cá nhân, gia đình, đơn vị. Báo cáo giám sát khẳng định tình hình ngộ độc thực phẩm vẫn chưa kiểm soát được. Hậu quả là từ năm 2001 đến 2005 có trên 5,2  triệu người mắc các bệnh truyền qua đường thực phẩm (tả, lỵ trực trùng, thương hàn, tiêu chảy). Chưa dừng lại, còn có trên 23.000 người bị ngộ độc và có 265 người trong số này tử vong...

Trong các nguyên nhân gây ra các vụ ngộ độc thực phẩm, ngộ độc do vi sinh vật chiếm hơn 51%, do hoá chất hơn 8% và do thực phẩm có độc hơn 27%. Khảo sát của cục Thú y ở Hà Nội và ở thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, tỉ lệ mẫu bị ô nhiễm vi sinh vật ở Hà Nội là 81% và ở thành phố Hồ Chí Minh là 32%. Riêng một số thực phẩm ăn liền bán tại các chợ ở thành phố Hồ Chí Minh thì tất cả số mẫu bánh mỳ, xôi mặn và 89% số mẫu nước giải khát bán lẻ bị ô nhiễm vi sinh vật. Kết quả khảo sát của Cục bảo vệ thực vật cho thấy, số mẫu của một số loại rau tiêu thụ trên thị trường Hà Nội có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật chiếm 69%, còn tại thành phố Hồ Chí Minh chiếm 76%.

Theo điều tra, thời gian gần đây các hàng bàn gà tần, bún, phở... tại Hà Nội hay cho thêm một chất phụ gia không rõ nguồn gốc trong khi nấu, giúp cho công đoạn ninh, hầm được nhanh hơn, thịt mềm hơn. Chất phụ gia này được bày bán ở chợ Hôm, một lọ giá chừng mười ngàn đồng. Cho một thìa hoá chất này vào nồi hầm thịt, xương sẽ rất mau nhừ. Một hộp như vậy dùng được khá lâu, đỡ công đun, rất “kinh tế” nên các hàng phở dùng phổ biến. Các hàng làm miến thì có ngay loại hoá chất tẩy trắng miến. Loại này chủ hàng bán theo cân, giá rẻ chỉ 24.000 đồng/kg. Được biết hầu hết các nhà làm miến ở Hà Tây đều mua loại này sử dụng. Các hàng măng khô thì dùng diêm sinh để làm vàng măng, lại giữ được lâu không mốc. Chỉ với 10.000 đồng/kg diêm sinh có thể hoà nước ngâm vài tạ măng, sau đó phơi khô là có màu vàng đẹp mắt.

Ngoài ra để tạo bọt cà phê, người ta có thể thay thế bằng chất CMC. Làm trắng bánh phở có thể dùng kali sunfit, nhuộm đỏ bánh kẹo dùng sắt ôxít… Hiện nay trên thị trường có đầy đủ các phụ gia cho mọi nhóm thực phẩm.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh - Giảng viên Viện Công nghệ Sinh học - Công nghệ Thực phẩm  (ĐH Bách khoa Hà Nội) cho biết: “Đối với những phụ gia có trong danh mục được phép sử dụng của Việt Nam , liều an toàn cho người chỉ tính bằng mg/kg trọng lượng cơ thể. Nếu không tuân thủ nghiêm ngặt quy định này sẽ rất nguy hiểm đối với sức khỏe con người. Nhiều hoá chất có thể gây ngộ độc tức thì hoặc ngộ độc trường diễn với các tổn thương gan, phổi trầm trọng. Chẳng hạn chất làm trắng bánh phở kali sunfit dùng sai liều quy định có thể gây viêm da, mắt, miệng, phá hoại dạ dày”.

Và không chỉ thiệt hại về người, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát còn dẫn một kết quả mà Ngân hàng Thế giới tham vấn cho Bộ NN&PTNT: “Vì không đảm bảo chất lượng VSATTP, chỉ riêng hàng nông sản chúng ta đã bị thua thiệt gần 1 tỷ USD”.

Nguyên nhân của tình trạng này thì có nhiều, nhưng tựu trung lại là do ý thức người dân còn thấp và chạy theo lợi nhuận, không cần biết đến sức khoẻ cộng đồng. Một nguyên nhân nữa là hiện nay cả pháp luật lẫn cơ chế chính sách còn rất lủng củng. Ông Cao Đức Phát đã lấy dẫn chứng: Bộ NN&PTNT quy định điều kiện rau an toàn nhưng Bộ lại không được cấp chứng nhận cho rau an toàn. Bộ Y tế có thẩm quyền cấp chứng nhận nhưng Bộ Y tế lại không có bộ phận để làm việc đó. Về sản phẩm sữa thì Bộ NN&PTNT chỉ có thẩm quyền quản lý sữa ra khỏi con bò, còn dòng sữa từ khi ra khỏi con bò đến nhà máy lại thuộc phạm vi phụ trách của cơ quan khác. “Điều này không những gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan chức năng mà còn gây ra tình trạng nhiều khi không biết xử lý theo pháp luật nào ngay cả khi phát hiện sai phạm”- Ông Phát nhận định.

Ngoài ra, việc thực thi pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm cũng còn nhiều vấn đề bất cập. Theo ông Trịnh Quân Huấn - Thứ trưởng Bộ Y tế thì: “Chúng ta đã ban hành hàng trăm văn bản về VSATTP nhưng việc thực hiện lại chưa được bao nhiêu”. Các địa phương có vai trò quyết định trong việc bảo đảm VSATTP nhưng thực tế thì lãnh đạo các địa phương lại chưa để tâm đến việc vô cùng quan trọng này. Ông Huấn cho biết: “Chính phủ đã ban hành chương trình hành động bảo đảm VSATTP từ nay đến 2010 nhưng chưa thấy các tỉnh có “động đậy” gì”. Ông Huấn cũng cho rằng chế tài hiện nay quá nhẹ đối với các cơ sở vi phạm nên chưa đủ sức răn đe.

Để giảm bớt việc vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm, tiến tới xoá bỏ hẳn nó, biện pháp lâu dài là phải đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục ý thức chấp hành về vệ sinh an toàn thực phẩm tại cộng đồng. Trước mắt cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan công an, quản lý thị trường để kiểm soát, phát hiện kịp thời hàng thực phẩm kém chất lư ợng .Thường xuyên kiểm tra công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm. Xử phạt thật nghiêm những cơ sở không chấp hành đúng quy định của Nhà nước, không chỉ phạt tiền, đóng cửa cơ sở vi phạm mà có thể truy tố trước pháp luật.

Nguồn: Tạp chí Vệ sinh An toàn thực phẩm, 11/2006