Ách tắc công nghệ môi trường đô thị

Ô nhiễm do bụi và tiếng ồn tại hầu hết các đô thị đang là một vấn đề cấp bách. Tại các đô thị lớn ở nước ta đã có những khu vực bị ô nhiễm nặng do khí CO, chất hữu cơ bay hơi (VOC). Nguyên nhân chính là do gia tăng quá mức lượng ôtô và xe máy, do chất lượng đường sá yếu kém và do tỉ lệ xe cũ cao (số lượng xe đã qua 10 - 20 năm sử dụng chiếm 73%). Hiện nay đã có một số nghiên cứu công nghệ trong nước và nghiên cứu ứng dụng công nghệ nước ngoài nhằm giảm thiểu ô nhiễm do khí thải giao thông. Khoa Kỹ thuật giao thông (trường Đại học Bách khoa TP.HCM) đã nghiên cứu phương án thay thế nhiên liệu xăng bằng khí hóa lỏng LPG để chạy thử xe taxi Kia-Pride, xe máy Wave 110 cc tại TP. HCM nhằm giảm ô nhiễm. Phân viện Vật liệu tại TP.HCM đã chế tạo và thử nghiệm chất xúc tác Cu, Co, Ni trên chất mang là nhôm oxid hoặc bentonit để chuyển hóa CO sinh ra từ xe Babetta. Viện Khoa học vật liệu đã nghiên cứu chế tạo và thử nghiệm chất xúc tác chứa đất hiếm (monolith-autocatalyst) để chuyển hóa CO, các chất hữu cơ bay hơi sinh ra từ xe Mazda... Ngoài ra, trong thời gian qua đã có một số công ty nước ngoài (Nga, Mỹ...) đến thử nghiệm công nghệ giảm thiểu ô nhiễm do khí thải giao thông tại TP.HCM. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công nghệ nào triển khai có hiệu quả trong thực tế.

Vấn đề thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt tại tất cả các đô thị hiện còn nhiều bất cập. TP.HCM đã và đang thực hiện các dự án “Cải thiện môi trường TP bằng vốn vay ngân hàng phát triển châu Á (ADB); “Quy hoạch cải thiện kênh Tân Hóa - Lò Gốm” với kinh phí do Chính phủ Bỉ tài trợ, “Cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè” bằng vốn vay ngân hàng Thế giới (WB)... Tại các đô thị khác, vấn đề quy hoạch hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt đã được phê duyệt, nhưng chưa được triển khai do thiếu nguồn kinh phí. Hiện nay, công nghệ xử lý nước thải sinh hoạt và nước ao hồ, kênh rạch ô nhiễm tại các đô thị mới được triển khai ở quy mô thí nghiệm. Công ty Haecon (Bỉ) đã nghiên cứu công nghệ thích hợp (bể lọc đệm sinh học cố định) để xử lý nước thải sinh hoạt cho các cụm dân cư nhỏ (khoảng vài trăm đến vài nghìn người). Công nghệ này có ưu điểm nổi bật là vật liệu đơn giản, tốn ít mặt bằng, nên hiện nay đã được triển khai tại nhiều nước trên thế giới, với 32 đô thị có quy hoạch xây dựng bãi chôn lấp rác hợp vệ sinh, trong đó có 13 đô thị đang xây dựng, hy vọng sẽ kiểm soát được ô nhiễm trong tương lai.

Để tháo gỡ những khó khăn, phát triển công nghệ môi trường Việt Nam phải dựa trên một chiến lược tổng thể đến năm 2010, 2020 với mục tiêu phát triển ngành công nghệ môi trường Việt Nam thành một ngành kinh tế có đủ điều kiện đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để đạt được mục tiêu trên, nhà nước cần có những chính sách đồng bộ nhằm tạo ra những “chợ công nghệ, thiết bị” hay thị trường công nghệ, thiết bị môi trường. Xây dựng thị trường công nghệ môi trường trên cơ sở giới thiệu công nghệ môi trường thông qua chợ thiết bị, công nghệ môi trường, hội chợ triển lãm khoa học công nghệ, website giới thiệu về công nghệ môi trường... Ngoài ra, cần tăng cường mối quan hệ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và khách hàng ứng dụng công nghệ.

Mục tiêu của Chiến lược bảo vệ môi trường Việt Nam đến 2010 và định hướng đến năm 2020 lấy phòng ngừa ô nhiễm là ưu tiên, do đó việc phát triển công nghệ môi trường Việt Nam xác định các hướng ưu tiên chính như sau:

Ưu tiên phát triển công nghệ thân thiện môi trường, đặc biệt ưu tiên các dự án đầu tư áp dụng công nghệ thân thiện môi trường như sử dụng nguyên liệu, nhiên liệu đầu vào phục vụ cho sản xuất ít chất thải, hoặc tái sử dụng chất thải nhằm hạn chế mức thấp nhất kinh phí đầu tư cho xử lý chất thải. Khuyến khích mô hình khu công nghiệp sinh thái, tăng cường việc trao đổi chất thải, tái sử dụng, tuần hoàn chất thải giữa các nhà máy trong khu công nghiệp. Khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn. Đây là một giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam trong hoàn cảnh công nghệ sản xuất còn lạc hậu, ý thức công nhân chưa cao và việc đầu tư kinh phí còn hạn chế. Ngoài ra cần thực hiện các biện pháp khuyến khích vtriển khai áp dụng các biện pháp khống chế ô nhiễm, cụ thể thông qua chính sách thu thuế hoặc áp dụng các “nhãn xanh”, chính sách ưu đãi đối với các cơ sở tuân thủ Luật Bảo vệ môi trường. Khuyến khích thành lập các cơ sở dịch vụ xử lý chất thải (nhà nước hoặc tư nhân) để thực hiện dịch vụ xử lý chất thải cho các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ, trung bình hoặc có lượng chất thải nhỏ.